آگاه: تشییع میلیونی رهبر شهید را نمیتوان صرفا یک آیین عاطفی یا واکنش احساسی جامعه به فقدان یک شخصیت سیاسی تلقی کرد. چنین رخدادهایی واجد «کارکرد بازتولید مشروعیت» و «تجدید پیمان هویتی» هستند. از این منظر، تشییع رهبر شهید بیش از آنکه نشانه پایان یک دوره تاریخی باشد، نماد ورود انقلاب اسلامی به مرحلهای جدید از حیات خود است؛ مرحلهای که در آن سرمایه نمادین شهادت به سرمایه اجتماعی و سیاسی استمرار تبدیل میشود.
بسیاری از انقلابها پس از حذف یا فقدان رهبران اصلی خود با بحران جانشینی، افت مشروعیت و فرسایش انسجام اجتماعی مواجه میشوند. اما تجربه انقلاب اسلامی نشان داده است که عنصر «شهادت» نهتنها موجب گسست در روند تاریخی آن نمیشود، بلکه به عامل تقویتکننده هویت جمعی و انسجام سیاسی تبدیل میگردد. حضور گسترده مردم در مراسم تشییع را باید در همین چارچوب تحلیل کرد؛ یعنی انتقال سرمایه عاطفی جامعه به سرمایه راهبردی نظام.
مرحله جدید انقلاب اسلامی دارای چند ویژگی مهم خواهد بود. نخست، عبور از الگوی رهبری مبتنی بر شخصیت به سمت تثبیت بیشتر رهبری نهادی و ساختاری. در این مرحله، کارآمدی نهادها، انسجام ساخت قدرت و توانایی بازتولید نخبگان انقلابی اهمیت بیشتری پیدا میکند. دوم، افزایش نقش گفتمان مقاومت در سیاست داخلی و خارجی. شهادت رهبران در منظومه فکری انقلاب اسلامی صرفا یک حادثه نیست، بلکه یک «منبع تولید معنا» و عامل تقویت اراده سیاسی محسوب میشود. از این رو انتظار میرود ادبیات مقاومت، استقلالخواهی و مقابله با نظام سلطه در سالهای پیشرو با قدرت بیشتری دنبال شود. ویژگی سوم، ورود انقلاب به دورهای از بازتعریف سرمایه اجتماعی است. حضور میلیونی مردم نشان داد که باوجود فشارهای اقتصادی، جنگ رسانهای و تلاش برای ایجاد شکاف میان جامعه و حاکمیت، هنوز ظرفیت قابل توجهی از همبستگی ملی و هویت انقلابی در جامعه وجود دارد. این ظرفیت میتواند مبنای شکلگیری یک بازسازی اجتماعی و سیاسی در مسیر تحقق اهداف کلان انقلاب باشد.
اما پیام این حضور میلیونی برای جهان چیست؟ نخستین پیام، شکست محاسباتی دشمنان درباره فروپاشی سرمایه اجتماعی انقلاب اسلامی است. در ادبیات راهبردی، تجمعات میلیونی از مهمترین شاخصهای قدرت نرم و مشروعیت مردمی محسوب میشوند. دومین پیام، تداوم گفتمان انقلاب فراتر از افراد است. این حضور نشان داد که انقلاب اسلامی صرفا متکی به اشخاص نیست، بلکه بر یک منظومه اعتقادی، تاریخی و اجتماعی استوار است که توان بازتولید خود را دارد. سومین پیام نیز نمایش ظرفیت بسیجکنندگی هویت دینی و ملی در ایران است؛ ظرفیتی که همچنان یکی از مؤلفههای اصلی قدرت جمهوری اسلامی در معادلات منطقهای و بینالمللی به شمار میرود.
بر این اساس، تشییع رهبر شهید را باید نه نقطه پایان، بلکه نقطه آغاز فصل جدیدی از انقلاب اسلامی دانست؛ فصلی که در آن سرمایه شهادت، موتور محرک استمرار، بازسازی و پیشروی گفتمان انقلاب خواهد بود.
۱۷ تیر ۱۴۰۵ - ۲۲:۵۱
کد مطلب: ۲۳٬۶۱۲
تشییع رهبر شهید؛ پایان یک دوره یا آغاز مرحلهای نو در انقلاب اسلامی؟
منبع تولید معنا
رضا واوسری _ پژوهشگر معارف انقلاب اسلامی
نظر شما