آگاه: احمد اسماعیل‌زاده به «ایسنا» گفت: هدف رهنمودهای غذایی، کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر است. ارائه رهنمودهای غذایی فقط به ایران محدود نمی‌شود، بلکه بسیاری از کشورها با استفاده از رهنمودهای غذایی در مسیر آموزش روش صحیح غذا خوردن گام برمی‌دارند تا خطر ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر کاهش یابد و همچنین طول عمر انسان‌ها بیشتر شود.
این متخصص تغذیه درباره رهنمودهای غذایی ایران توضیح داد: رهنمودهای غذایی کشور در گذشته طراحی شده که با عنوان «هرم راهنمای غذایی» می‌شناسیم. هرم راهنمای غذایی دو نسخه دارد و حدود ۱۴ سال از طراحی آخرین نسخه می‌گذرد.
مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت درباره ضرورت به روزرسانی رهنمودهای غذایی گفت: از زمان طراحی آخرین نسخه هرم راهنمای غذایی تا به امروز، پیشرفت‌های بسیاری در حوزه علم تغذیه و ارتباط این مؤلفه با بیماری‌ها حاصل شده است. براساس این شرایط، تغییر و تحول برای رهنمودهای غذایی کشور ضروری بود؛ بنابراین در مسیر به روزرسانی رهنمودهای غذایی کشور گام برداشتیم. بررسی‌ها نشان می‌دهد کشورهای دنیا نسبت به بروزرسانی رهنمودهای غذایی هر پنج سال یک بار اقدام می‌کنند. این در حالی است که حدود ۱۴ سال از آخرین نسخه رهنمودهای غذایی کشور می‌گذشت و پیشرفت‌های علم تغذیه در رهنمودهای غذایی لحاظ نمی‌شد. اسماعیل‌زاده درباره رهنمودهای غذایی در سطح جهان توضیح‌ داد: بیش از ۱۰۰ کشور، رهنمودهای غذایی خود را متناسب با پیشرفت‌های علم تغذیه به روزرسانی کرده‌اند. حدود ۱۰ سال است که کشورها از «هرم راهنمای غذایی» استفاده نمی‌کنند؛ چرا که ایرادهای بسیاری به این هرم وارد است. بر مبنای ایرادهای وارده، کشورها در مسیر تغییر رهنمودهای غذایی گام برداشتند و رهنمودهای غذایی را در قالب «بشقاب غذایی» ارائه داده‌اند.

چرا «هرم غذایی» از سفره ایرانیان کنار رفت؟
این متخصص تغذیه درباره «بشقاب غذایی» گفت: بشقاب غذایی، سهم هرکدام از گروه‌های غذایی در طول روز را مشخص می‌کند. شکل هندسی هرم راهنمای غذایی به نحوی است که افراد تصور می‌کنند برخی گروه‌های غذایی اهمیت چندانی ندارند. به عبارت دیگر، ساختار هرم راهنمای غذایی سبب تصور اشتباه مردم درباره اهمیت مواد غذایی می‌شد؛ مردم تصور می‌کردند که برخی مواد غذایی کم‌اهمیت و برخی پراهمیت هستند. چنین تصوری یک باور غلط است؛ تمام گروه‌های غذایی برای سلامت ضروری هستند. همچنین متخصصان تغذیه در آموزش‌های خود اظهار می‌کردند هرچقدر به سمت بالای هرم حرکت کنیم، آن مواد غذایی باید کمتر مصرف شوند.
مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با بیان اینکه به موضوع بازنگری رهنمودهای غذایی ورود کردیم، توضیح داد: بازنگری رهنمودهای غذایی کشور از دو سال گذشته آغاز شد. یک تیم متشکل از محققان تغذیه کشور در مسیر بازنگری رهنمودهای غذایی کشور گام برداشت؛ در نهایت، بشقاب غذایی به عنوان آخرین نسخه رهنمودهای غذایی کشور طراحی شد. بشقاب غذایی، حاصل برگزاری جلسات متعدد و ۷۰۰ ساعت کار کارشناسی اساتید دانشگاه‌ها، کارشناسان تغذیه مراکز بهداشتی و مدیران تغذیه کشور است.
اسماعیل‌زاده با بیان اینکه آخرین نسخه رهنمودهای غذایی با نسخ قبلی چندین تفاوت دارد، اظهار کرد: مهم‌ترین تغییر، جایگزین شدن بشقاب غذایی با هرم راهنمای غذایی است. بشقاب غذایی، سهم مورد نیاز هر کدام از گروه‌های غذایی را مشخص می‌کند. رهنمودهای بشقاب غذایی فقط به میزان سهم مواد غذایی محدود نمی‌شود، بلکه فعالیت بدنی را مدنظر قرار داده‌ایم. تحرک و فعالیت بدنی، در کنار تغذیه نقش مهمی در پیشگیری از بیماری‌های مزمن دارد. او درباره چالش دورریز موادغذایی نیز گفت: به طور معمول، چند توصیه به صورت مکتوب به همراه رهنمودهای غذایی ارائه می‌دهیم. «جلوگیری از دورریز مواد غذایی» و «پرهیز از مصرف غذاهای فرآوری‌شده» نکاتی هستند که در کنار رهنمودهای غذایی ارائه داده‌ایم.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت اظهار کرد: ملاحظات زیست‌محیطی را در بشقاب غذایی لحاظ کرده‌ایم. براین اساس، هنگامی که میزان سهم گروه‌های غذایی در بشقاب غذایی را تعیین کردیم به ملاحظات زیست‌محیطی توجه داشتیم. هدف از توجه به ملاحظات زیست‌محیطی این است که آلاینده‌ها را به حداقل میزان ممکن برسانیم. به عبارت دیگر، در کنار تولید غذاهای سالم به حفظ محیط‌زیست کمک کنیم.
اسماعیل‌زاده درباره بشقاب غذایی توضیح داد: رهنمودهای غذایی که در قالب بشقاب غذایی رونمایی کرده‌ایم، مبنایی برای «آموزش عمومی جامعه»، «سیاستگذاری‌های حوزه غذا و تغذیه» و «برنامه‌ریزی برای تولید مواد غذایی» است. همچنین سیستم بهداشتی کشور از این رهنمود بهره می‌گیرد. بر اساس توصیه‌های سازمان‌های بین‌المللی، کشورها باید بر مبنای مسائل روز، شرایط بومی خود و بار بیماری‌هایی که با آن مواجه هستند، نسبت به ارائه رهنمودهای غذایی اقدام کنند.

توجه به نقش آب در سلامت انسان‌ها
این متخصص تغذیه درباره جایگاه آب در بشقاب غذایی اظهار کرد: نقش آب در سلامت مردم غیرقابل کتمان است؛ اما هیچ جایگاهی در هرم راهنمای غذایی نداشت. آب از اجزای مهم غذایی سالم، نقش مهمی در سلامت انسان‌ها دارد. سهم آب و نقش مهم آن در سلامت انسان‌ها را در بشقاب غذایی لحاظ کرده‌ایم. او درباره «گروه متفرقه» در هرم راهنمای غذایی گفت: گروه متفرقه هرم راهنمای غذایی، اغلب شامل چربی‌ها و شیرینی‌ها می‌شد. بر این اساس، متخصصان توصیه می‌کردند مواد غذایی که در این گروه قرار دارند، کمتر مصرف شوند. این در حالی است که روغن‌های مایع گیاهی، نقش مهمی در سلامت جامعه و پیشگیری از بروز بیماری‌های مزمن دارند؛ مصرف روغن‌های گیاهی با توجه به نقش اسیدهای چرب امگا ۳ و امگا ۶ یک ضرورت به حساب می‌آید. بشقاب غذایی، گروه متفرفه ندارد.
مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت درباره تغییر جایگاه سیب‌زمینی در بشقاب غذایی اظهار کرد: سیب‌زمینی در هرم راهنمای غذایی جزو سبزیجات محسوب می‌شد. هنگامی که سیب‌زمینی در دسته سبزیجات قرار داشت، افراد اینطور تصور می‌کردند که مواد مغذی موجود در سبزیجات را با مصرف سیب‌زمینی دریافت می‌کنند. در حالی که مواد مغذی سبزیجات با سیب‌زمینی متفاوت است. سیب‌زمینی، حاوی نشاسته است و نقش آن در خطر ابتلا به دیابت و چاقی غیرقابل انکار است. بشقاب غذایی، سیب‌زمینی را از گروه سبزیجات حذف کرده است. اسماعیل‌زاده توضیح‌ داد: با توجه به اینکه ترکیبات سیب‌زمینی به گروه غلات نزدیک است، سیب‌زمینی را در گروه نان و غلات قرار داده‌ایم.