آگاه: روابط میان ایران و عراق، به واسطه همسایگی جغرافیایی، نزدیکی تاریخی و ایدئولوژیک، همکاریهای سیاسی و اقتصادی، عمیقتر و گستردهتر از هر همسایه دیگری در غرب آسیا تعریف میشود. روابطی که بنیان آن را حتی هشت سال جنگ تحمیل شده از سوی صدام حسین، دیکتاتور وقت این کشور علیه ایران هم نتوانست خدشهدار کند و از اینرو، حفظ، گسترش و حتی بازتعریف این روابط متناسب با شرایط و الزامات زمانی، ضرورتی غیرقابل انکار است.
تهران و بغداد؛ روابطی که جنگ هم آن را تغییر نداد
حجم تجارت سالانه تهران و بغداد به گفته یحیی آلاسحاق، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق، بر اساس آمارهای رسمی، در حال حاضر حدود ۱۲ میلیارد دلار است و برخی برآوردها با احتساب مبادلات غیررسمی و مرزی، این رقم را تا ۱۴میلیارد دلار نیز تخمین میزنند. حجمی که به گفته وی با توجه به روند رو به رشد همکاریهای اقتصادی، تجاری و سرمایهگذاری میان دو کشور، ظرفیت افزایش دارد و پیشبینی میشود در سالهای آینده به حدود ۲۵ میلیارد دلار هم برسد. بر اساس آمار وزارت صنعت و تجارت ایران، عراق در سال ۲۰۲۶ پس از چین، دومین مقصد بزرگ صادرات ایران و بزرگترین مقصد صادرات غیر نفتی است. بخش بزرگی از روابط اقتصادی دو کشور در حوزه انرژی است و ایران از مهمترین صادرکنندگان گاز و برق به عراق است. دو کشور در حوزه خدمات فنی و مهندسی، ریلی و ترانزیتی هم همکاریهای نزدیکی دارند.
فرهنگ دینی مشترک میان دو کشور، سبب شده است که سالانه هزاران زائر از مرزهای ایران و عراق وارد و خارج شده و یکی از بزرگترین گردهماییهای مذهبی جهان را در شهرهای زیارتی کربلا و نجف شاهد باشیم و همین فرهنگ دینی و نزدیکی مذهبی یکی از بزرگترین تشییعهای مردم کشوری برای رهبر کشور دیگری را شکل داد. روابط سیاسی میان دو کشور هم پس از فروپاشی حکومت صدام در عراق، نزدیکترین تعریف را به مفهوم اتحاد استراتژیک داشته و میتوان بغداد را شریک راهبردی تهران در سالهای اخیر دانست. نقش غیرقابل انکار جمهوری اسلامی ایران در مقابله با تروریسم داعش در شهرهای عراق و ساماندهی گروههای مردمی مقابله با این پدیده، ضمن پایان دادن به حضور این گروه تروریستی در منطقه، نوعی از همراهی سیاسی و نظامی را هم میان دو کشور به وجود آورد. حتی دو جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و ۴۰ روزه و سنگاندازی غربیها و آمریکاییها، هیچ خللی در روابط حسنه دو کشور ایجاد نکرد. پنجشنبه اول مرداد در دیدار دوجانبه رئیسجمهور با نخستوزیر عراق دو طرف با تاکید بر پیوندهای عمیق تاریخی، فرهنگی، دینی و مردمی میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق، بر ضرورت حفظ و تقویت این سرمایه ارزشمند بهعنوان پشتوانهای برای گسترش همکاریهای راهبردی تاکید کردند.رئیسجمهوری اسلامی ایران و نخستوزیر عراق همچنین با اشاره به توافقات مشترک میان دو کشور، تسریع در اجرای کامل این توافقات را گامی مهم در مسیر ارتقای روابط و تامین منافع متقابل دانستند و بر لزوم فعالسازی ظرفیتهای مشترک در حوزههای سیاسی، اقتصادی، تجاری، ترانزیتی، انرژی و همکاریهای منطقهای تاکید کردند.
دو طرف با تاکید بر اهمیت همگرایی و هماهنگی مستمر، گشودن افقهای جدید همکاری را ضرورتی راهبردی برای آینده روابط تهران و بغداد ارزیابی کرده و تصریح کردند که توسعه مناسبات همهجانبه، علاوه بر تقویت ثبات، امنیت و رفاه دو کشور، در راستای تامین منافع دو ملت برادر و تحکیم همبستگی و انسجام منطقهای نیز نقشآفرین خواهد بود. پس از این دیدار، هیاتهای عالیرتبه دور یک میز نشستند و از برنامهها و اهدافی که باید دنبال کنند سخن به میان آوردند.
رئیس قوه مجریه با تاکید بر ضرورت تدوین برنامه جامع همکاریهای راهبردی میان ایران و عراق، توسعه همهجانبه مناسبات تهران و بغداد را در گرو اجرای سریع توافقات، گسترش همکاریهای اقتصادی و زیرساختی و تقویت تعاملات امنیتی دانست و تصریح کرد: «امنیت ایران و عراق به یکدیگر گره خورده و اراده مشترک دو کشور بر تبدیل توافقات به دستاوردهای عملی برای دو ملت است.» نخستوزیر عراق هم گفت: «کشور عراق هیچگونه اقدام خصمانه علیه جمهوری اسلامی ایران را از سوی هیچ طرفی نخواهد پذیرفت و در این زمینه بر همکاریهای امنیتی با ایران پایبند است.»
نشستهای او با رئیسجمهوری اسلامی ایران پایان یافت و نوبت به دیدارش با رئیس نهاد قانونگذاری رسید. وقتی به میدان بهارستان رفت از قالیباف شنید: «رژیم صهیونیستی بدون شک دشمن همه کشورهای اسلامی است. همکاری ایران و عراق در جهت حفظ وحدت کشورهای اسلامی در مقابل رژیم صهیونیستی که دشمن شماره یک مسلمانان است، قطعا موثر است.»
با توجه به رایزنیهای نخستوزیر عراق در تهران، حضور او را باید فراتر از یک دیدار دیپلماتیک دانست. به دلیل آنکه وقتی منطقه با سیاستهای خصمانه آمریکا و صهیونیستها در تلاطم شدید به سر میبرد، هر حرکت سیاسی در محور تهران-بغداد، به صورت مستقیم بر معادلات میدان اثر میگذارد. به هرحال، عراق برای ایران یک عمق استراتژیک و ضریب امنیت محسوب میشود. یکی از اهداف اصلی آمریکا این است، عراق را دوباره به میدانی برای جنگ یا مرکز تلاطم تبدیل کند تا فشار بر ایران افزایش یابد. سفر نخستوزیر عراق به تهران و هماهنگی با مسئولان ایرانی، نشان میدهد بغداد تمایل دارد ثبات را بر تنش ترجیح دهد و اجازه ندهد خاکش به نفع متجاوزان مورد استفاده قرار گیرد. پس امنیت تهران و بغداد به هم گره خورده است. اگر عراق متزلزل شود، امنیت غرب ایران به خطر میافتد و بالعکس.
پیام به واشنگتن از طریق بغداد
بالاخره عراق رابطه نزدیکی با آمریکا دارد و نخستوزیرش قبل از سفر به تهران به ایالات متحده رفته بود. هنگامی که نخستوزیر عراق در اوج تنشها به تهران میآید، دو پیام غیرمستقیم به واشنگتن میفرستد:
الف) تلاشهای آمریکا برای منزوی کردن ایران یا فشار بر بغداد برای فاصله گرفتن از تهران، شکست خورده است.
ب) بغداد در بسیاری از موارد میتواند نقش کانال ارتباطی را ایفا کند تا از درگیریهای گستردهتر جلوگیری کند.
سه نکته دیگر را هم باید لحاظ کرد: نخست آنکه حضور نخستوزیر عراق در تهران، پوشش سیاسی برای عملیاتهای محور مقاومت فراهم کرد تا آمریکا نتواند به راحتی عراق را متهم کند که نسبت به اقدامات مقاومتی بیتفاوت است یا از آنها حمایت نمیکند. از این رو سفر فالح الزیدی، «بعد منطقهای» اتحاد استراتژیک است. همانطور که در داخل ایران نیاز به همگرایی داریم، در سطح منطقه، همگرایی با همسایگان، امری بسیار مهم و ضروری است.
مورد دوم اینکه سفر نخستوزیر عراق به تهران در این مقطع، تایید جایگاه اثرگذار ایران در منطقه است. فراموش نمیکنیم، آمریکا، غرب و صهیونیستها سعی میکردند «جمهوری اسلامی» را در بنبست قرار دهند اما ایران نه تنها منزوی نشد، بلکه کشورهای کلیدی منطقه همچون عراق را در کنار خود دارد و میتواند آنها را با خود همسو کند تا در برابر تهاجمات خارجی، جبهه متحد منطقهای، دشمن را آچمز کند و مورد سوم هم اینکه در واقع، این سفر مکمل سفرهای وزیر کشور به پاکستان و هند است؛ یعنی ایران از پاکستان و هند تا عراق در حال تثبیت حلقه امنیتی-سیاسی است تا در برابر فشار متجاوز، تنها نباشد و از موضع قدرت، مذاکره یا مقاومت کند.
البته باید به این مسئله هم اشاره کرد که برخی اخبار تایید نشده حکایت از آن دارد که نخستوزیر عراق با پیشنهاد آتشبس از سوی آمریکا به ایران آمد که البته مقامات ایران نیز این پیشنهاد را رد کردهاند.
نظر شما