آگاه: سارا حاتمی یکی از همین بانوان است؛ خادمی که پس از چند سال حضور در پیادهروی اربعین، این بار خدمت را بهعنوان ادامه مسیر زیارت انتخاب کرده است. او در این گفتوگو از تجربه حضور در موکب، سختیهای خدمت، خاطرات فراموشنشدنی و نقش بانوان در این حرکت عظیم مردمی سخن میگوید.
خودتان را معرفی کنید و بگویید چه شد که تصمیم گرفتید به جای حضور صرف در پیادهروی اربعین، در موکب خدمت کنید؟
من سارا حاتمی، اهل کرج هستم و سه سال است که بهعنوان خادم در یکی از موکبهای مسیر پیادهروی اربعین فعالیت میکنم. البته آشنایی من با این سفر به سالهای قبل برمیگردد. نخستین بار همراه دو تا از دوستانم و با یک کاروان راهی این مسیر شدم و بعد از آن نیز چند مرتبه در کنار خانواده توفیق حضور داشتم.
پس از چند سفر احساس کردم فقط زائر بودن برایم کافی نیست. تجربههایی که در این سالها به دست آورده بودم، میتوانست برای دیگران مفید باشد؛ بهویژه برای بانوانی که نخستین بار این مسیر را انتخاب میکنند و معمولا با دغدغهها و پرسشهای زیادی روبهرو هستند. به همین دلیل تصمیم گرفتم بخشی از این سفر را به خدمترسانی اختصاص دهم.
بسیاری از بانوان تصور میکنند پیادهروی اربعین سفری دشوار است و امکانات لازم برای حضور خانوادهها فراهم نیست. من این نگرانی را درک میکنم، چون خودم هم در سفرهای نخست چنین احساسی داشتم. همین تجربه باعث شد احساس مسئولیت و تلاش کنم تا با حضور در موکب، بخشی از این دغدغهها را کاهش دهم و فضایی آرامتر برای زائران، بهویژه بانوان و خانوادهها، فراهم شود.
در موکبی که خدمت میکنید، چه مسئولیتهایی بر عهده خادمان است؟
بیشتر خادمان موکب ما را بانوان جوان و دانشجو تشکیل میدهند و فعالیتها بهصورت شبانهروزی و در قالب شیفتهای مختلف انجام میشود. خدمات موکب فقط به پذیرایی محدود نیست؛ از توزیع غذا و نوشیدنی گرفته تا نظافت، ساماندهی محل اسکان، همکاری در بخش درمان و راهنمایی زائران، همه با تقسیم وظایف مشخص انجام میشود. با توجه به تجربهای که در سالهای گذشته کسب کردهام، مسئولیت هماهنگی بخشهای مختلف اسکان زائران را بر عهده دارم. تلاش ما این است که هر زائر، بهویژه خانوادهها، با کمترین دغدغه محل مناسبی برای استراحت پیدا کنند و فضای موکب منظم و آرام باقی بماند. برنامه کاری ما از قبل از اذان صبح آغاز میشود. ابتدا بخشهای مختلف موکب برای پذیرایی از زائران آماده میشود، سپس هماهنگی نماز جماعت، توزیع صبحانه و آغاز فعالیت ایستگاههای صلواتی انجام میگیرد. البته برای خادمان نیز زمان استراحت و فرصت زیارت در نظر گرفته شده تا آنها هم بتوانند از حالوهوای معنوی این سفر بهرهمند شوند.
در میان همه مسئولیتها، چه لحظاتی برای شما دشوارتر است؟
به نظر من سختترین بخش خدمت زمانی است که با وجود تمام تلاشها، امکان برآورده کردن خواسته یک زائر وجود ندارد. گاهی ظرفیت محل اسکان تکمیل میشود یا امکاناتی که زائری به آن نیاز دارد، در اختیارمان نیست. این شرایط بیش از آنکه برای زائر ناراحتکننده باشد، برای خادمان سنگین است؛ زیرا همه دوست دارند دست خالی کسی را برنگردانند.
با این حال، چیزی که همیشه برایم تحسینبرانگیز بوده، روحیه خادمان است. دختران جوانی که شاید در زندگی روزمره هیچگاه چنین مسئولیتهایی را تجربه نکرده باشند، این میزان بیخوابی نکشیده باشند، در موکب با تمام توان کار میکنند؛ بدون اینکه خستگی یا کمبود امکانات، انگیزه آنها را کمرنگ کند.
آیا در مدت خدمت، اتفاقی بوده که همچنان در ذهنتان مانده باشد؟
یادم هست یک سال در مسیر رسیدن به محل موکب یک شب را در نجف در خانه یک بانوی عراقی گذراندیم. این زن جوان با اینکه خود باردار بود و پسر دو سالهای هم داشت، لحظهای نمینشست. غذا آماده میکرد حتی زمانی که تعداد زائران کم بود. مدام خانه را تمیز میکرد. هر روز حیاط خانه را میشست و در برابر زائرانی که کمتر مراعات حالش را میکردند صبور بود. خانه «ام علی» مقصد زائرانی بود که کودک خردسال داشتند زیرا در خانه او مادری کردن سادهتر بود. ما هم خادمی کردن را از او آموختیم. او با همه دارایی و توانش در خدمت زوار بود.
حضور کودکان در موکبها چه شرایطی ایجاد میکند؟
به نظر من حضور کودکان هم مسئولیت بیشتری برای خادمان ایجاد میکند و هم فضای موکب را متفاوت میسازد. طبیعی است که خانوادههایی که کودک خردسال همراه دارند، بیش از دیگران به استراحت، امکانات بهداشتی و آرامش نیاز دارند و ما هم تلاش میکنیم تا حد امکان این شرایط را فراهم کنیم.
در بسیاری از موکبها فضایی برای سرگرمی کودکان در نظر گرفته میشود. برنامههایی مانند نقاشی، قصهگویی، روایت ساده واقعه عاشورا یا بازیهای گروهی باعث میشود کودکان ضمن استراحت، با فرهنگ اربعین و قیام امام حسین (ع) نیز آشنا شوند. این لحظات، هم برای بچهها خاطرهانگیز است و هم فرصتی به والدین میدهد تا با آرامش بیشتری استراحت کنند.
برخی معتقدند پیادهروی اربعین برای بانوان، بهویژه مادرانی که فرزند کوچک دارند، دشوار است و بهتر است در زمان دیگری به زیارت بروند. نظر شما چیست؟
بدون تردید سفر اربعین برای بانوان آسان نیست. کسی که این مسیر را تجربه کرده باشد، میداند مادران علاوه بر سختیهای طبیعی سفر، مسئولیت مراقبت از فرزندان، رسیدگی به نیازهای خانواده و مدیریت بسیاری از امور را نیز بر عهده دارند. اما با وجود همه این دشواریها، معتقدم اربعین فقط یک سفر زیارتی نیست که بتوان آن را با هر زیارت دیگری مقایسه کرد.
این حرکت عظیم، یک تجربه اجتماعی، فرهنگی و تربیتی است که در آن انسان سبک دیگری از زندگی را لمس میکند؛ سبکی که بر پایه ایثار، همدلی، صبر و خدمت شکل گرفته است. حضور خانوادهها، بهویژه بانوان، باعث میشود این ارزشها به نسل بعد نیز منتقل شود و کودکان از همان سالهای نخست زندگی با این فضا انس بگیرند.
عدهای حضور گسترده زنان در اربعین را ادامه نقش بانوان واقعه عاشورا میدانند. شما این نگاه را چگونه میبینید؟
اگر به تاریخ عاشورا نگاه کنیم، میبینیم که پس از شهادت امام حسین (ع)، بخش مهمی از مسئولیت حفظ و انتقال پیام قیام بر دوش بانوان کاروان قرار گرفت. اگر خطبههای حضرت زینب (س) و روشنگریهای خاندان اهل بیت (ع) نبود، شاید امروز روایت عاشورا به شکل دیگری به ما میرسید.
به همین دلیل، حضور بانوان در اربعین را نمیتوان صرفا حضور در یک مراسم مذهبی دانست. زنان امروز نیز با حضور خود، چه در جایگاه زائر و چه در جایگاه خادم، سهمی در زنده نگه داشتن فرهنگ عاشورا دارند. این حضور فقط به معنای طی کردن چند ده کیلومتر مسیر نیست؛ بلکه مشارکت در جریانی است که پیام مقاومت، ایثار و حقطلبی را نسل به نسل منتقل کرده است. از سوی دیگر، وقتی مادران و کودکان در این مسیر حضور پیدا میکنند، رنج و سختی زنان و کودکان کاروان امام حسین (ع) را هرچند اندک، بهتر درک میکنند. همین همدلی میتواند نگاه انسان را نسبت به مظلومیت مردم در دنیای امروز، از جمله زنان و کودکان فلسطین و دیگر ملتهای ستمدیده، عمیقتر و مسئولانهتر کند.
نظر شما