آگاه: حماسه اربعین حسینی، تنها یک رویداد تقویمی یا مناسک جمعی گذرا نیست؛ بلکه رزمایشی عظیم از جنس نور، مقاومت و دلدادگی است که هر ساله در رگهای تاریخ جریان مییابد. در این اقیانوس بیکران، اگرچه دوربینها و قلمها بیشتر مجذوب گامهای استوار زائران در جاده نجف به کربلا میشوند، اما در پس این شکوه ظاهری، لشکری از خادمان بیادعا حضور دارند که با دستانی پینهبسته و چشمانی بیدار، بار سنگین میزبانی را بر دوش میکشند. کتاب «اهالی اینجا» نوشته زهرا آقازاده، پنجرهای است گشوده به یکی از همین قرارگاههای گمنام؛ روایتی زنانه، عمیق و جانسوز از بخش بانوان موکب حضرت فاطمه معصومه (س) در قلب کربلای معلی. موکب حضرت فاطمه معصومه(س) که از سال ۱۳۹۳ و در لبیک به ندای مراجع عظام و رهبر انقلاب تاسیس شد، تجلی اراده جمعی اهالی قم برای خدمت در آستان ثارالله است. استقرار این موکب در کربلا و ارائه خدمات گستردهای چون اسکان، بهداشت، درمان و تغذیه به دهها هزار زائر، نیازمند سازماندهی عظیمی است که نیمی از بار آن مستقیما بر دوش خواهران خادم قرار دارد. زنانی که در فضایی محدود اما با قلبی به وسعت آسمان، شبانهروز در حال رتق و فتق امور بانوانی هستند که خسته و غبارآلود از راه میرسند. در اربعین سال ۱۳۹۸، مدیران این موکب با درکی عمیق از اهمیت «روایت» و «ثبت تاریخ شفاهی»، از زهرا آقازاده دعوت کردند تا در قامت یک مستندنگار، قلم به دست گیرد و راوی این جهاد خاموش باشد. آنچه «اهالی اینجا» را از سایر سفرنامههای اربعینی متمایز میکند، زاویه دید آن است. راوی در اینجا یک زائر عبوری نیست که صرفا از مشاهدات پیرامونی خود بنویسد؛ او یک خادم- مستندنگار است که در بطن ماجرا حضور دارد. قلم آقازاده در این کتاب، قلمی است که میان گزارشنویسی عینی و نثر عاطفی و ادبی در نوسان است. او به خوبی توانسته است فضای پرالتهاب، شلوغ و در عین حال معنوی موکب را با جزئیاتی ملموس به تصویر بکشد. خواننده با مطالعه این روزنوشتها، بوی اسپند و چای عراقی را حس میکند، همهمه زائران خسته را میشنود و سوزش تاول پاهای کودکان را با تمام وجود لمس میکند.
اوج هنر نویسنده در گره زدن اتفاقات روزمره موکب به مصائب عاشورا و کاروان اسراست. در یکی از تکاندهندهترین بخشهای کتاب، راوی به صحنه بستن زخم پای یک دختربچه اشاره میکند: «دخترک چشمهایش را میبندد و رویش را برمیگرداند سمت من. میگوید: پاهام از دمپایی میزد بیرون... انگشتهام کشید روی زمین. زمین هم داغ بود...» این خردهروایت مستند، به ناگاه ذهن خواننده آشنا با مرثیههای شیعی را به صحرای کربلا و پاهای پرآبله دردانههای سیدالشهدا (ع) میبرد. راوی در ادامه با لحنی که پهلو به مرثیههای ناب میزند، مینویسد: «شرمنده پاهای کوچکی هستم که کسی روی تاولهایشان را نبست و قربانصدقه زخمهایشان نرفت...» این پیوند زدن زمان حال به تاریخ عاشورا، رسالت اصلی ادبیات مقاومت و آیینی است؛ اینکه نشان دهد کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا تنها یک شعار نیست، بلکه حقیقتی است که در تاول پاهای زائران و اشک چشم خادمان تجلی مییابد. از منظر جامعهشناختی و فرهنگی، «اهالی اینجا» سندی است معتبر از نقشآفرینی زنان در بزرگترین تجمع انسانی جهان. در جامعهای که گاه تلاش میشود تصویر زن مسلمان را محصور و منفعل نشان دهند، این کتاب تصویر زنانی را قاب میگیرد که در خط مقدم مدیریت بحران، خدمات اجتماعی و فعالیتهای فرهنگی (از جمله پاسخ به شبهات و مشاورههای دینی) در یک محیط بینالمللی حضور دارند. آنها ضمن حفظ حریم و وقار زنانه، با استقامتی مثالزدنی چرخهای یک موکب عظیم را به گردش درمیآورند. این مستندنگاری، در واقع ادای دینی است به تمام مادران، همسران و دخترانی که در این سالها، با چشمپوشی از رفاه فردی، خود را وقف خدمت به زائران حسینی کردهاند.
رونمایی از این کتاب در ایام اربعین سال ۱۳۹۹، یعنی در اوج محدودیتهای شیوع کرونا و بسته بودن مرزها، ارزش و کارکردی مضاعف به آن بخشید. در سالی که دست هزاران عاشق ایرانی از ضریح ۶ گوشه کوتاه بود و داغ «جاماندگی» بر سینهها سنگینی میکرد، کلمات این کتاب به مثابه ضریحی سیار عمل کرد. خواندن این روزنوشتها برای خادمان سابق و زائران دلتنگ، مرهمی بود تا از راه دور، خود را در میان ستونهای موکب، کنار دیگهای غذا و در حال پانسمان پاهای خسته زائران تصور کنند. کتاب در آن برهه تاریخی ثابت کرد که ادبیات میتواند فراتر از مرزهای جغرافیایی و محدودیتهای فیزیکی، انسانها را به کانون محبت متصل کند.
در نهایت، ثبت و ضبط چنین حماسههایی، ضرورتی انکارناپذیر برای غنیسازی تاریخ شفاهی و ادبیات انقلاب اسلامی است. اگرچه همانطور که در مقدمه کتاب نیز اشاره شده، ثبت تمامی اتفاقات و مجاهدتها توسط یک نفر امکانپذیر نیست و عظمت این دستگاه در هیچ دفتری نمیگنجد، اما تلاش زهرا آقازاده گامی است استوار در مسیر تمدنسازی نوین اسلامی. «اهالی اینجا» دعوتی است از مخاطب برای اندیشیدن به مفهوم عمیق «خدمت»؛ خدمتی که در آن، خادم و مخدوم هر دو در پیشگاه یک ارباب، مقام و منزلتی آسمانی مییابند. این کتاب یادآوری میکند که برای اهالی خیمهگاه حسین (ع)، خستگی معنا ندارد و هر قطره عرقی که در این مسیر ریخته شود، در دفتر عاشقان جاودانه خواهد شد.
۷ مرداد ۱۴۰۵ - ۱۱:۰۲
کد مطلب: ۲۴٬۱۹۹
کتاب «اهالی اینجا» اثری مستند و داستانی به قلم زهرا آقازاده است که روزنوشتهای بخش بانوان موکب حضرت فاطمه معصومه (س) در کربلای معلی را روایت میکند. این اثر که محصول همراهی مستندنگارانه نویسنده با کاروان خادمان در اربعین سال ۱۳۹۸ است، تلاشهای شبانهروزی زنان خادم برای خدمترسانی به زائران حسینی را با نثری عاطفی و گیرا به تصویر میکشد. اثری که در اندوه کرونایی سال ۱۳۹۹ رونمایی شد تا مرهمی بر دلهای بیقرار و جامانده از حماسه پیادهروی اربعین باشد.
نظر شما