آگاه: مقام رهبری در پیامی به مناسبت هفته دولت در تاریخ ۶ شهریور ۱۴۰۵، با صراحت تمام فرمودند: «قاطعانه اعلام میکنم؛ ارتکاب هر آنچه به ضرر انسجام اجتماعی باشد، ممنوع است». ایشان در این پیام، «هر سخن ناامیدکننده و تضعیفکننده انگیزههای ملی و عمومی» و «هر نوع دوگانهسازی موهوم» را همچون آفتهای اصلی انسجام اجتماعی برشمرده و تاکید کردهاند که این آفتها «از این پس هم میتواند همان تاثیر را بهجا بگذارد». اما این آفتها دقیقا چیستند، چگونه پدید میآیند و چه پیامدهای جبرانناپذیری بر جای میگذارند.
۱. دوگانهسازیهای موهوم؛ آفت نخست
اولین و شاید مهمترین آفت انسجام اجتماعی، دامن زدن به دوگانهسازیهای موهوم است. رهبری در این باره هشدار دادهاند که «هر نوع دوگانهسازی موهوم از قبیل جنگ یا مذاکره، وفاق یا تندروی، سازش یا جنگطلبی»، جامعه را به دوقطبیهای کاذب میکشاند. ایشان با اشاره به سیاست دشمنان برای «دشمن موهوم درست کردن» تاکید کردهاند که «ایران در مقابل عرب، فلان قومیت در مقابل فلان قومیت دیگر، شیعه در مقابل سنی؛ اینها سیاستهای دشمنان است؛ باید با این مقابله کرد». برای نمونه، دوگانه «حجاب یا بیحجابی» که همچون یک مسئله امنیتی- فرهنگی مطرح میشود، گاهی به تقابلهای سیاسی غیرواقعی تبدیل میشود و فضای گفتوگوی اجتماعی را تخریب میکند. این دوگانهها، واقعیت پیچیده مسائل کشور را به انتخابهای سیاهوسفید تقلیل میدهند و فضای گفتوگوی عقلانی را از بین میبرند.
۲. سخن ناامیدکننده؛ زهر کشنده انسجام
دومین آفت بزرگ، پخش «سخن ناامیدکننده و تضعیفکننده انگیزههای ملی و عمومی» است. رهبری در این باره تصریح کردهاند: «ضعف و نقص و کمبود، نیازمند روایت و برجستهسازی نیست؛ بلکه نیازمند برنامهریزی و اقدام برای رفع و حل مشکل است». در مقابل، «قوت و قدرت و نقاط مثبت» بهموجب آموزه قرآنی «وأمّا بنعمَة رَبّکَ فَحَدّث» نیازمند روایت و برجستهسازی است. ایشان همچنین هشدار دادهاند که «تصویرسازی غلط و منفی و ناامیدکننده از اوضاع ایران، مهمترین دستور کار امروز دشمن است». از منظر ایشان، «گاهی بیان صادقانه ضعفهای خود در وقتی که دشمن به روحیه نیاز دارد، کمک بزرگی به او است». روایت ضعف، ناتوانی و بزرگنمایی مشکلات، نه تنها به انسجام لطمه میزند، بلکه به تعبیر ایشان «روانپریشی» جمعی ایجاد کرده و اراده ملی برای پیشرفت را فلج میکند. جامعهای که گرفتار یأس شود، نه تنها به پیشرفت چشمگیری نخواهد رسید، بلکه آماده تسلیم در برابر دشمن خواهد شد. دشمن با بهرهگیری از همین فضای ناامیدی، به دنبال ایجاد «حاکمیت دوگانه» و اختلاف در رأس نظام است، چنانکه بیان کردهاند: «سیاست دشمن این است که دوگانگی بین مردم و نظام ایجاد کند تا با ایجاد فاصله، از آن بهرهبرداری نماید.»
۳. کاهش اعتماد عمومی و تشدید شکافها؛ پیامد اجتنابناپذیر
دو آفت یادشده (دوگانهسازی موهوم و ناامیدیافکنی) هرکدام به تنهایی میتوانند سرمایه اجتماعی را تخریب کنند، اما ترکیب آنها پیامدهایی فاجعهبار در سه سطح به دنبال دارد. نخست، کاهش اعتماد عمومی به نظام و کارآمدی حکمرانی است. امام شهید در ۲۸ بهمن ۱۴۰۴، بر ضرورت «اتحاد ملی» به عنوان شرط حفظ پیروزی در برابر دشمن تاکید کردند. انسجام واقعی زمانی ایجاد میشود که «این تکثر در چارچوب اصول مشترک مدیریت شود و میان مردم و حاکمیت، رابطهای مبتنی بر اعتماد، عدالت و امید به آینده برقرار باشد». دوگانهسازی و ناامیدیافکنی، این سرمایه اجتماعی را نابود میکند. دوم، تشدید شکافهای نسلی، قومی و طبقاتی است که با دامن زدن به اختلافات، جامعه را از درون متلاشی میسازد. ایشان تاکید کردهاند که «هر اقدامی که نقطه تمرکز نیروهای اجتماعی و سیاسی را از خارج کشور به داخل کشور انتقال دهد، قطعا در خدمت اهداف دشمن است». از سوی دیگر، تضعیف حرمت قانون و رواج بیقانونی، خود آفتی بزرگ برای انسجام است؛ چرا که قانون، چارچوبی است که تکثر نظرات را در مسیر اصول مشترک هدایت میکند. سوم، گسترش قطبیشدن هنجارهاست که فضای عمومی را به عرصهای برای تعارض و خشونت تبدیل میکند. تجربه جنگ ۱۲روزه به خوبی نشان داد که در بحرانهای بزرگ، انسجام اجتماعی چگونه میتواند شکافها را به حاشیه ببرد. رهبری شهید در این باره فرمودند: «زمانی که یک ملت، در برابر فشارها به جای از هم پاشیدن، متحدتر میشود، آنجاست که دشمن به بنبست میرسد.»
نتیجهگیری
آفتهای انسجام اجتماعی، از دوگانهسازیهای موهوم تا سخن ناامیدکننده، نه تنها همبستگی ملی را تضعیف میکنند، بلکه قدرت بازدارندگی کشور را کاهش میدهند. پاسداشت این حریم امن ملی، وظیفه همه آحاد جامعه، از مسئولان و نخبگان تا فعالان فرهنگی و رسانهای است. انسجام اجتماعی، تنها حریم امنی است که میتواند ایران را در برابر طوفانهای پیش رو سربلند و استوار نگه دارد؛ حریمی که پاسداشت آن، وظیفه همگانی است..
نظر شما