آگاه: اما اگر این پدیده را فقط یک شوک خطی ببینیم، بخش بزرگی از تصویر را از دست می‌دهیم. دشمن در هیچ لحظه‌ای صرفا روی یک پله نیست؛ او همزمان در چند پله حضور دارد، با «درجه عضویت» متفاوت در هر یک. مشروعیت نظام هم نه یک متغیر صفر و یکی، بلکه یک طیف پیوسته است که دشمن می‌کوشد آن را از «مشروعیت بالا» به «مشروعیت سیال» و سپس «مشروعیت منفی» منتقل کند.

پنج بازاری که دشمن همزمان هدف می‌گیرد
انتخابات را باید یک «بازار مشروعیت» دید که در آن پنج بازار موازی و متداخل وجود دارد. بازار پول و ارز که در آن بانک مرکزی با دشمن بر سر نرخ ارز غیررسمی می‌جنگد؛ بازار انرژی که در آن وزارت نفت با تحریم‌کنندگان بر سر بشکه‌های صادراتی رقابت می‌کند؛ بازار سرمایه که در آن سرمایه‌گذار با خروج سرمایه، شاخص کل بورس را می‌شکند؛ بازار کالا که در آن مردم با شبکه توزیع بر سر نرخ تورم مواد غذایی، ۹۹ درصد در فوریه ۲۰۲۶ در مقابل تورم عمومی ۶۲.۲ درصد، دست‌وپنجه نرم می‌کنند (بانک جهانی) و بازار رسانه که در آن افکار عمومی با رسانه‌های معاند بر سر روایت مسلط رقابت می‌کند.
نکته حائز اهمیت این است که دشمن به جای حمله به یک بازار، «هم‌افزایی منفی» ایجاد می‌کند: تضعیف ریال، جنگ روانی و احتکار را همزمان به کار می‌گیرد تا اثر مرکب ایجاد شود. صندوق بین‌المللی پول رشد منفی ۵.۴ درصدی و تورم ۶۸.۹ درصدی را پیش‌بینی می‌کند؛ سرمایه‌گذاری ثابت ۱۱.۹ درصد و واردات واقعی ۱۴.۸ درصد افت کرده‌اند (IMF WEO، ژوئیه ۲۰۲۶). این اعداد واقعی‌اند، اما آنچه آنها را به یک بحران مشروعیت تبدیل می‌کند، هم‌افزایی آنها با جنگ روانی و اختلال در زنجیره تامین است.

دشمن روی چه پله‌هایی ایستاده؟
دشمن این هم‌افزایی را در قالب یک «نردبان تشدید» سازمان می‌دهد که هر پله آن، یک لایه اقتصادی نفوذ و یک نقطه شکست مشخص دارد. در پله صفر، بی‌تفاوتی، هدفش کاهش مشارکت از طریق القای «بی‌فایده بودن رأی» است؛ ابزارش تورم مزمن، بیکاری و ناامیدی. در پله یک، تحریم انتخاباتی، هدفش مشروعیت‌زدایی از طریق کاهش مشارکت است؛ نقطه شکستش مشارکت بالای ۶۰ درصد. در پله دو، اعتراض خیابانی، هدفش فلج کردن اقتصاد از طریق اعتصاب و ناامنی است؛ ابزارش تحریک اصناف و اخلال در زنجیره تامین. در پله سه، درگیری مسلحانه، هدفش فروپاشی زیرساخت‌ها و فرار سرمایه است؛ نقطه شکستش حفظ امنیت زیرساخت‌های حیاتی.
اما یک نکته مهم را نباید از دست داد: این پله‌ها مثل طبقات یک ساختمان نیستند که دشمن یکی‌یکی از آنها بالا برود. دشمن همزمان در چند پله ایستاده است. 
یمن: از حاشیه به قلب معادله
تا چند سال پیش، اسم انصارالله یمن در تحلیل‌های راهبردی، بیشتر یک ضمیمه بود تا یک فصل. آن روزها تمام شده.
تنگه هرمز پیش از جنگ روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت، معادل ۲۰ درصد عرضه جهانی، را جابه‌جا می‌کرد؛ ۳۸ درصد تجارت دریایی نفت خام، ۲۹ درصد گاز مایع و ۱۹ درصد LNG از آن عبور می‌کرد (GO Markets). پس از بسته شدن، تعداد کشتی‌های عبوری از ۱۲۹ به چهار در روز سقوط کرد، کاهش ۹۷ درصدی و قیمت برنت به بالای ۱۰۰ دلار رسید.
اما هرمز تنها گلوگاه نیست. انصارالله یمن در سپتامبر ۲۰۲۶ کنترل خود بر کل ساحل دریای سرخ یمن را تثبیت کرد و جزیره پریم را در قلب باب‌المندب تصرف نمود (AFP/Anadolu). داده‌های صندوق بین‌المللی پول نشان می‌دهد ترافیک باب‌المندب در هفته منتهی به ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶ به‌طور میانگین ۲۷ کشتی در روز بوده، ۱۷.۴ درصد کمتر از هفته مشابه سال قبل و ترافیک کلی سوئز و باب‌المندب ۷۵ درصد کاهش یافته است (IMF PortWatch).
این یعنی ایران اکنون یک پرتفوی دوگلوگاهی در اختیار دارد: اگر هرمز اهرم اصلی تهران باشد، باب‌المندب آخرین ذخیره بزرگ آن است. خط لوله شرق-غرب عربستان که قرار بود جایگزین هرمز باشد، اکنون خودش در معرض تهدید است؛ حق بیمه ریسک جنگ برای تانکرهای ینبع از کمتر از یک درصد به سه درصد و برای بنادر جنوبی به هفت درصد رسیده که نزدیک به نرخ‌های هرمز است.

دپوهای مشروعیت: سرمایه‌ای که باید حفظ شود
نظام برای مدیریت این نردبان، به «ذخایر راهبردی مشروعیت» نیاز دارد. دپوی اقتصادی شامل ذخیره ارزی برای مداخله در بازار، ذخیره کالایی برای انبارهای استراتژیک، ذخیره انرژی برای صادرات نفت در شرایط تحریم و ذخیره مالی شامل صندوق توسعه ملی و دارایی‌های بلوکه‌شده است. دپوی اجتماعی شامل سرمایه اجتماعی، سرمایه فرهنگی و سرمایه شبکه‌ای است. دپوی رسانه‌ای شامل روایت‌های آماده، شبکه‌های توزیع و سلبریتی‌های متقابل است!
دشمن دقیقا می‌داند ما چه دپوهایی داریم و می‌کوشد آنها را «تخلیه» کند: تضعیف ریال یعنی تخلیه دپوی ارزی؛ القای ناکارآمدی یعنی تخلیه دپوی سرمایه اجتماعی؛ قطع اینترنت یعنی تخلیه دپوی رسانه‌ای. تحلیل‌های اندیشکده‌های چینی اشاره می‌کنند که ایران از طریق یک ترتیب مبادله‌ای، نفت در ازای کالا، به خرید اقلام چینی ادامه می‌دهد و صادرات نفتش به چین در سال ۲۰۲۶ همچنان حدود ۱.۲ تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز بوده است (مرکز الزیتونه). تقویت و شفاف‌سازی این کانال‌ها می‌تواند فشار تحریم را کاهش دهد.

راهبرد متقابل: مدیریت پیوسته، نه مقابله صفر و یکی
راهبرد متقابل موثر، نه سرکوب اعتراض و نه انکار فشار، بلکه «مدیریت پیوسته» است. در افق کوتاه‌مدت، تثبیت بازار ارز از طریق تزریق هدفمند ذخایر و کنترل انتظارات تورمی، شفافیت اقتصادی با انتشار گزارش‌های واقعی از وضعیت اقتصاد نه برای آرام‌سازی بلکه برای کاهش عدم‌قطعیتی که دشمن از آن بهره می‌برد و وعده‌های کوچک اما عملی که قابل راستی‌آزمایی باشند، سه اقدام کلیدی هستند.
در افق میان‌مدت، دیپلماسی اقتصادی از طریق پیشنهاد پیمان‌های تجاری منطقه‌ای، تقویت دپوی ارزی با افزایش صادرات غیرنفتی و تنوع‌بخشی به شرکای تجاری و بازسازی سرمایه اجتماعی از طریق گفت‌وگو با نخبگان و اصناف در دستور کار قرار می‌گیرد. در افق بلندمدت، اقتصاد مقاومتی فازی به معنای تنوع‌بخشی به شرکای تجاری و مسیرهای انتقال انرژی، دیپلماسی رسانه‌ای معکوس برای روایت‌سازی مثبت بر پایه داده‌های قابل ‌راستی‌آزمایی و نهادسازی مشارکتی از طریق احزاب، سمن‌ها و شوراها راهگشا خواهد بود.
مخلص کلام اینکه در چارچوب فازی، دشمن یک «دشمن مطلق» نیست، بلکه یک «رقیب درجه‌بندی‌شده» است که در هر لحظه در چند پله حضور دارد. راهبرد ما نباید «مقابله صفر و یکی» باشد، بلکه باید «مدیریت پیوسته» باشد. همان خانواده‌ای که در صف نانوایی دو نان می‌خرد، اگر باور کند فردا هم نان هست و گران‌تر نمی‌شود، یک نان می‌خرد. این باور، نه با بخشنامه ساخته می‌شود و نه با سرکوب؛ با طراحی مکانیزمی ساخته می‌شود که در آن، اطلاعات شفاف است، کانال‌های اعتراض اقتصادی باز است و روایت جایگزین از داده‌های قابل ‌راستی‌آزمایی تغذیه می‌کند. مشروعیت نظام یک منبع تجدیدپذیر است و بازسازی آن، هسته اصلی راهبرد متقابل در اقتصاد سیاسی جنگ فازی است.

منابع
 صندوق بین‌المللی پول (IMF)،World Economic Outlook، ژوئیه ۲۰۲۶. پیش‌بینی رشد منفی ۵.۴ درصدی و تورم ۶۸.۹ درصدی اقتصاد ایران.
https://www.imf.org/en/Publications/WEO
 بانک جهانی (World Bank)، گزارش چشم‌انداز فقر و اقتصاد کلان، آوریل ۲۰۲۶. تورم مواد غذایی ۹۹ درصد در فوریه ۲۰۲۶ در مقابل تورم عمومی ۶۲.۲ درصد.
https://www.worldbank.org/en/country/iran
 IMF PortWatch، داده‌های ترافیک دریایی تنگه باب‌المندب، هفته منتهی به ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶. میانگین ۲۷ کشتی در روز، کاهش ۱۷.۴ درصدی نسبت به سال قبل.
https://portwatch.imf.org/
 مرکز الزیتونه للدراسات والاستشارات، «تقدیر استراتژیک ۱۴۳: Determinants and Prospective Scenarios of China›s Position Toward a Potential Israeli-US War on Iran»، آوریل ۲۰۲۶.
https://eng.alzaytouna.net/۲۰۲۶/۰۴/۱۵/strategic-assessment-۱۴۳-determinants-and-prospective-scenarios-of-chinas-position-toward-a-potential-israeli-us-war-on-iran/
 خبرگزاری فرانسه / آناتولی (AFP / Anadolu)، گزارش تصرف جزیره پریم (میون) و شهر ضباب توسط انصارالله یمن، سپتامبر ۲۰۲۶.
https://www.aa.com.tr/en/middle-east/houthi-fighters-seize-perim-island-in-bab-al-mandab-strait/۴۰۵۴۳۲۲
 رویترز / آسوشیتدپرس (Reuters / AP)، گزارش نرخ ارز آزاد (Bonbast)، سپتامبر ۲۰۲۶. نرخ فروش دلار در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶ معادل ۲.۵۵۸ میلیون ریال؛ نرخ ۱.۴۲ میلیون ریال در ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵.
https://apnews.com/article/iran-war-currency-hormuz-trump-۹۱de۶۶۱۹aca۲e۱a۹a۳۲۷۵۷۱۶۶eae۹۸d۰