آگاه: در دهه‌های اخیر، «دفتر طنز حوزه هنری» به عنوان یکی از باسابقه‌ترین پایگاه‌های جریان‌ساز این عرصه، نقش پررنگی در پرورش طنزپردازان خوش‌قریحه و شکل‌گیری محافل تخصصی طنز مکتوب و شفاهی ایفا کرده است. با این حال، تغییر زیست‌بوم رسانه‌ای و کوچ مخاطبان به شبکه‌های اجتماعی، ضرورت پوست‌اندازی در فرم ارائه را دوچندان کرد. در همین راستا، چهره‌های برخاسته از این فضا کوشیده‌اند تا سنت نقد صریح، نجیبانه و دغدغه‌مند را به زبان ویدیوهای کوتاه ترجمه کنند. ریزرسانه «هویج مدیا» یکی از همین تجربه‌های شاخص است که با نگاهی تیزبینانه به مسائل روز و پرهیز از ابتذال رایج در فضای مجازی، طنز سیاسی را به قاب گوشی‌های هوشمند آورده است.
محسن فراهانی، مدیر گروه طنز هویج مدیادر گفت‌وگو با خبرنگار روزنامه «آگاه» از پشت صحنه و منطق رسانه‌ای «هویج مدیا» می‌گوید. او با تاکید بر ضرورت تولید طنز سیاسی سالم و خانوادگی، توضیح می‌دهد که چگونه بدون تکیه بر شوخی‌های غیرمتعارف و ترندهای زرد، مسائل جدی سیاسی و اقتصادی روز را به تصویر می‌کشند. فراهانی همچنین به مرز ظریف ساده‌سازی مفاهیم بدون دستکاری حقیقت، کارکرد آگاهی‌بخش طنز در برابر خنده‌های مسکن‌وار و چالش‌های تعامل با مخاطبان اشاره می‌کند. روایت او از تولید محتوا با یک تیم سه‌نفره و گوشی موبایل پس از ساعات اداری، تصویر روشنی از مدیریت هزینه‌ها برای حفظ استمرار در یک ریزرسانه به دست می‌دهد. متن گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید.
هدف از تولید محتوا در هویج مدیا چیست؟
ما در این ریزرسانه تلاش کردیم طنز سیاسی و نقادانه را به شکلی تولید و منتشر کنیم که اعضای خانواده بتوانند این محتوا را در کنار یکدیگر تماشا یا برای هم ارسال کنند. یعنی طنزی عاری از شوخی‌های غیرمتعارف و زن‌پوشی و رقص و... چراکه جای خالی چنین رویکردی را در فضای مجازی خالی می‌دیدیم. خدا را شکر همین موضوع تبدیل به نقطه قوت ما شد و توانستیم در بازار شلوغ مجازی به اندازه خودمان دیده شویم.
درباره مراحل ایده‌پردازی تا تولید محتوا توضیح دهید.
معمولا ایده‌ها در خبرها و اتفاقات روز جاری است و نیازی به تلاش زیاد برای یافتن آنها نیست. فقط کافی است با رویکردی دغدغه‌مند به آن نگاه کرد. بعد از مشخص شدن ایده معمولا یک روز در هفته دوستان را دور هم جمع می‌کنیم و دو، سه آیتم ضبط می‌کنیم. از این دو، سه قسمت بعد از تدوین ممکن است یکی غیرقابل پخش یا بی‌نمک باشد ولی مابقی را منتشر می‌کنیم. تیم خیلی بزرگی هم نداریم. در مجموع سه نفریم و در دفتر کار خودمان بعد از ساعت اداری سریع وسایل را می‌چینیم و با گوشی موبایل خودم آیتم‌ها را ضبط می‌کنیم.
تبدیل حرف‌های جدی به ویدیوهای کوتاه اینستاگرامی، چقدر شما را مجبور کرده از عمق محتوا کم کنید تا مخاطب خسته نشود؟
به هر حال ما مجبوریم مسائل جدی سیاسی و اقتصادی را برای ارتباط بیشتر با مخاطب تا حدی ساده‌سازی کنیم اما هرگز حقیقت را دستکاری نمی‌کنیم. همین که مخاطبان ما از کودکان زیر هفت سال تا مدیران و مقامات تشکیل می‌شوند خود گواه همین موضوع است که نقد و دغدغه در کنار پسند مخاطب قرار گرفته است.
خندیدن به این وضعیت، قرار است به هوشیاری و روبه‌رو شدن ما با واقعیت کمک کند یا فقط یک مسکن موقت است؟
هدف ما هرگز صرف خندیدن نیست که اگر این بود ما اصلا موضوعات سیاسی و اقتصادی را برای تولید محتوا انتخاب نمی‌کردیم. تا وقتی که می‌توان روسری سر یک مرد چاق سبیلو کرد و با آهنگ‌های خنده‌دار حرکات موزون انجام داد چرا برویم سراغ دغدغه‌های مردم و بازگو کردن حرف‌های آنها؟ هدف ما بدون شک توجه دادن به کاستی‌ها و مشکلات است و فقط از ابزار طنز برای کارآمدتر شدن این نقد استفاده می‌کنیم.
چطور سوژه‌های روزمره را شکار می‌کنید و مانع سوار شدن روی ترندهای زرد برای ویو گرفتن می‌شوید؟
ترندهای زرد معمولا در حوزه‌های بلاگری و سطحی و فان فضای مجازی کاربرد دارد. ما وقتی نقد سیاسی و اقتصادی را برای تولید محتوا انتخاب کردیم از همان ابتدا می‌دانستیم که حتی اگر بخواهیم هم نمی‌توانیم از ترندهای روز مجازی برای دیده شدن استفاده کنیم.
تامین هزینه‌های تولید محتوا برای صفحه چطور است؟
به نظرم گام نخست برای تولید محتوا درآمدزایی نیست. بلکه کم کردن هزینه‌های تولید است به طوری که تولید یک امر به صرفه باشد. شما باید طوری هزینه‌های تولید را مدیریت کنید که تا ماه‌های اول بتوانید استمرار در تولید را حفظ کنید. بعد اندک اندک پیشنهادات تبلیغ هم به شما می‌شود و می‌توانید تبلیغاتی که به حال و هوای رسانه شما نزدیک است را قبول کنید. ما هم سعی کردیم همین دست فرمان را برای زنده نگه داشتن رسانه‌مان پیش بگیریم.
ارتباط و تعامل با مخاطبان صفحه چطور است؟
متاسفانه به دلیل زمان محدود خودمان و هزینه زیاد ادمین‌های تعاملی، این موضوع یکی از موضوعاتی است که در آن نیازمند تلاش بیشتری هستیم. هرچند معمولا تمام سوالات و ابراز محبت‌ها را بی‌پاسخ نمی‌گذاریم اما میزان پاسخ‌هایی که به توهین برخی‌ها می‌دهیم آنطور کـــــــه باید دلمان را خنک نمی‌کند.
مدیر دفتر طنز حوزه هنری:
طنز، انتقاد به شیوه فرزانگان است؛ نه ابتذال برای دیده شدن
عباس حسین‌نژاد، مدیر دفتر طنز حوزه هنری، در گفت‌وگو با روزنامه «آگاه» با تاکید بر اینکه رسالت اصلی این مرکز و مجموعه «هویج مدیا» رساندن حقیقت در بستر طنز است، به تشریح اهداف این مجموعه پرداخت. وی با استناد به نگاه ابوالفضل زرویی‌نصرآباد، طنز را «انتقاد به شیوه فرزانگان» دانست و از تلاش برای احیای طنز سیاسی مستقل و بدون تعارف سخن گفت؛ قالبی که ضمن حفظ احترام، عملکرد چهره‌ها را فارغ از دسته‌بندی‌های جناحی چپ و راست نقد می‌کند. حسین‌نژاد همچنین با اشاره به تفاوت طنز جاری در زندگی روزمره مردم با کمدی‌های نازل، از رواج شوخی‌های سخیف و ورود هزل خصوصی به عرصه عمومی فضای مجازی انتقاد کرد. به باور او، هیچ مسئولی نباید از نظارت و پاسخگویی معاف باشد و طنز با زبان تند و شیرین خود، هم کارگزاران را به اصلاح مسیر وامی‌دارد و هم با بازتاب دردهای جامعه، موجب آرامش مردم می‌شود.
احیای طنز سیاسی، بدون مرزبندی جناحی
عباس حسین‌نژاد با اشاره به رویکرد دفتر طنز حوزه هنری و تولیدات «هویج مدیا» گفت: «اصالت کار ما در مجموعه دفتر طنز و تولید ویدیو در هویج مدیا بر این بود که بتوانیم حرف حق را از طریق طنز منتقل کنیم. این رویکرد برای ما یک شعار نیست، بلکه اقدامی عملی است. ما عمیقا به این تعریف باور داریم که طنز، انتقاد به شیوه فرزانگان است؛ تعریفی که آقای زرویی‌نصرآباد هم به آن اشاره می‌کرد. طنز با وجود گزندگی و نیشی که دارد، چارچوب‌ها و ادب را به درستی رعایت می‌کند. ما حس کردیم جای طنز سیاسی خالی است و تلاش کردیم به معنای دقیق طنز سیاسی نزدیک شویم؛ یعنی احترام را نگه داریم اما هیچ تعارفی هم نداشته باشیم. این بی‌تعارف بودن به این معناست که تعلق افراد به جناح‌های سیاسی چپ یا راست برای ما تفاوتی نداشت و در شیوه برخورد هویج مدیا با جریان‌ها، فرقی میان آنها قائل نشدیم.»
مرز طنز با هزل و ضرورت نقد همه!
مدیر دفتر طنز حوزه هنری با اشاره به مرز میان شوخ‌طبعی اجتماعی و هزل افزود: «درباره موضوع کمدی‌های نازل و سطحی باید بپذیریم که مردم در زندگی روزمره منتظر نمی‌مانند کسی به آنها طنز فاخر معرفی کند؛ این طنز به شکل طبیعی در زندگی همه ما جریان دارد و خودمان آن را خلق می‌کنیم. بخشی از شوخ‌طبعی جنبه عمومی دارد و می‌توان آن را در حضور دیگران بیان کرد یا به نمایش درآورد، اما بخش دشوارتر زمانی است که شوخی وارد فضای هجو و هزل می‌شود که محیطی خصوصی‌تر است. متاسفانه امروز در اینستاگرام می‌بینیم بسیاری برای گرفتن بازدید بیشتر، این موارد خصوصی را به فضای عمومی آورده‌اند. تلاش ما این بود که وارد چنین فضایی نشویم، حرف حق را بزنیم و به قول حافظ، بد نگوییم و میل به ناحق نکنیم. نگاه ما این است که هیچ مسئولی در جمهوری اسلامی در امان نیست و باید درباره عملکردش مورد سوال قرار بگیرد. طنز به عنوان بیانی تند و شیرین می‌تواند به هر مسئولی هشدار دهد تا مسیرش را اصلاح کند و از سوی دیگر به مردم آرامش بدهد که ببینند دغدغه‌ها و رنج‌های‌شان نادیده نمانده و با زبانی شیرین بیان شده است.»
نظر شما