آگاه: نباید این نکته را فراموش کرد که در شرایط جنگی، خبر لزوما خبر نیست؛ مهندسی واقعیت است و اینگونه است که سیل اخبار و اطلاعات وقتی به ذهن مخاطب وارد میشود تصویری از واقعیت برای او میسازد که ممکن است با آنچه قرار است رخ دهد فرسنگها فاصله داشته باشد. این مقوله شامل تحلیلها هم میشود. تحلیلها بیشتر از آنکه به دنبال اجزای حقیقت باشند، بیشتر به دنبال جذب فالوور و گرم کردن فضای مخاطبین و ایجاد سر و صدا هستند، نه ترسیم و تحلیل واقعی آنچه رخ داده است یا در حال رخ دادن است. بخش قابل توجهی از تحلیلگران به دنبال آن هستند که به مخاطب بگویند و القا کنند که «چگونه» فکر کند و چه احساسی نسبت به یک واقعه داشته باشد تا اینکه تصویر حقیقی از صحنه را پیش روی مخاطب ترسیم کنند.
طبیعتا وقتی تولید و انتشار اخبار لزوما بر پایه برداشتی از واقعیت پیش نرود و تحلیلها هم از جنس تحلیلهای واقعی نباشد، روایتی که شکل میگیرد هم در نهایت دچار مسئله و نقصان میشود. به دنبال این مسئله وقتی «روایت نهایی» که در ذهن جامعه شکل میگیرد دچار فروپاشی یا انحراف شدید میشود، اینجاست که سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی به شدت آسیب میبیند و جامعه در برابر اخبار جعلی و جنگ روانی دشمن یا رقیب کاملا آسیبپذیر میشود. این مقدمه را گفتیم تا بیندیشیم راه چاره چیست.
شاید موارد زیر مهمترین و اساسیترین راهکارها باشند:
الف) چه بخواهیم چه نخواهیم باید روی سواد رسانهای جامعه کار ویژهای صورت داد. این مقوله به قید فوریت باید صورت بگیرد و نباید در آن تعلل کرد.
ب) پیشتر اشاره کردیم و باز هم تصریح میکنیم در بحرانها، روایت اول بسیار مهم است. نهادهای مسئول باید بتوانند پیش از آنکه روایتگر رقیب یا دشمن، خود را به افکار عمومی دیکته کند، روایت صحیح، مبتنی بر اسناد و حرفهای را ارائه دهند.
ج) در زمانه بحران، مصرف بیرویه اخبار از منابع نامعتبر و شبکههای اجتماعی رهاشده، سم مهلک است. افراد باید یاد بگیرند که منابع خبری خود را به چند مرجع رسمی، موثق و تحلیلگران مستقل خوشنام محدود کنند. یاد گرفتن این موضوع و نهادینه کردن آن در جامعه بر عهده حاکمیت و دستگاه سیاستگذار رسانهای است.
د) باید به لیستی از تحلیلگران و پردازشگران دست یافت که به جای تعیین تکلیف برای احساسات مخاطب، سناریوهای محتمل، دادههای واقعی، نقاط قوت و ضعف صحنه را روی میز بگذارند تا مخاطب خود به قضاوت برسد. ترسیم تصویر واقعی در شرایط جنگی بیش از هر چیز به کاربران امکان استفاده و رشد خواهد داد.
نظر شما