آگاه: دهه ۶۰ ساعت حدود چهار بعدازظهر خیلیها چشم از تلویزیون برنمیداشتند. برنامهای پخش میشد که شاید کابوس خیلی از بچههای آن سالها بود؛ «گمشدهها». چند دقیقه بیشتر طول نمیکشید. نه مجری داشت، نه دکور رنگارنگ و نه موسیقی و هیجان. فقط چند عکس بود و چند خط نوشته. عکسهایی که یکییکی روی صفحه تلویزیون میآمدند از بچههای دو، سه ساله تا پیرمردها و پیرزنهایی که با فراموشی و آلزایمر از خانه بیرون رفته و دیگر برنگشته بودند. گاهی هم تصویر جوانی روی صفحه ظاهر میشد. مثلا پسری ۲۲ ساله. آن وقت برایمان سوال بود که یک جوان ۲۲ ساله چرا باید گم شود؟ پدر و مادرهایی که کنارمان نشسته بودند، زیر لب چیزی میگفتند: «حتما از خانه فرار کرده.» جملهها تقریبا شبیه هم بودند: «محمد پنج ساله در تاریخ ۵/۷/۶۸ در کرج از خانه خارج شده و تاکنون بازنگشته است. اگر خبری از او دارید اطلاع دهید و خانوادهای را از نگرانی برهانید.»
گاهی هم خانوادهها برای پیدا شدن عزیزشان مژدگانی تعیین میکردند. شاید همین چند خط و یک تصویر، تنها امیدشان برای رسیدن به خبری از کسی بود که نمیدانستند کجاست، چه میکند و آیا اصلا زنده است یا نه. غیر از تلویزیون در بخش آگهیهای روزنامهها هم تصاویری از افراد گمشده وجود داشت که خانوادهها اعلام میکردند شاید کسی روزنامهای ورق زد و گمشدهشان را پیدا کرد.
نمیدانیم از میان آن همه تصویری که در برنامه «گمشدهها» پخش شد یا در روزنامهها انتشار یافت؛ چند نفر پیدا شدند. نمیدانیم چند خانواده با دیدن یک تماس تلفنی یا شنیدن یک خبر، دوباره به آرامش رسیدند و چند خانواده هنوز در انتظارند. اما میدانیم آن روزها تلویزیون برای بسیاری از خانوادهها فقط یک رسانه نبود امیدی بود که هر روز در ساعتی مشخص روی صفحه ظاهر میشد. بعد از آن گاهی برنامههای تلویزیونی برای جذب مخاطب، گمشدهای را به خانوادهای میرساندند و تلاش میکردند با وصل کردن آن دو به هم برنامهای جذاب بسازند. اما این اقدامات در راستای پیدا شدن افراد نبود.
حالا سالها از آن روزها گذشته است. تلویزیون دیگر تنها رسانهای نیست که میتواند تصویر یک فرد گمشده را به خانهها ببرد. تلفنهای هوشمند، شبکههای اجتماعی و دوربینهایی که تقریبا همهجا حضور دارند، شیوه پیدا کردن افراد را تغییر دادهاند. البته این وظیفه از رسانه ملی به بهزیستی و پلیس واگذار شد. بهزیستی شماره تلفن ۱۲۳ و پلیس شماره تلفن ۱۱۰ را برای اعلام این موضوع اعلام کردهاند. در این میان انتشار تصاویر از افراد گمشده در تلفنهای همراه هم به پیدا شدن افراد کمک کرده است. مانند اطلاعرسانیهای وسیعی که درباره دختر چهار ساله اهل کردکوی گلستان انجام شد و خیلی از مردم در پی پیدا کردن او بودند و خوشبختانه بعد از چهار روز پیدا شد.
عادل در قاب یک تلفن همراه پیدا شد
۱۸ سال پیش، عادل مثل هر روز از خانه بیرون رفت، ولی اینبار برنگشت؛ پسری از مازندران که به دلیل معلولیت ذهنی، بیش از دیگران به مراقبت و همراهی نیاز داشت. درست ۱۸ سال گذشت تا اینکه در دو سه روز اخیر، یک فیلم کوتاه از مراسم عزاداری در روز شهادت حضرت فاطمه (س) در یک آسایشگاه در قم منتشر شد. میان جمعیت عزادار، چهرهای دیده میشد که برای خانوادهای در مازندران آشنا بود. آن تصویر، همان چیزی بود که خانواده سالها انتظارش را میکشیدند، آن مرد میانسال همان عادل ۱۸ سال قبل بود.
این روزها دوربین تلفنهای همراه، دوربینهای نظارتی، گروههای محلی و شبکههای اجتماعی امکان دیده شدن تصاویر را بیشتر کردهاند. اما آیا این امکانات به معنای آسانتر شدن پیدا کردن افراد است؟ گسترده شدن امکان اطلاعرسانی، در کنار فرصتهای تازه، خطرهایی هم به همراه آورده است. انتشار اطلاعات نادرست، پخش تصاویر قدیمی، ارائه سرنخهای جعلی و حتی سوءاستفاده از نگرانی خانوادهها، میتواند مسیر جستوجو را دشوارتر کند.
پلیس آگاهی تهران در همین زمینه تاکید کرده است که خانوادهها باید گم شدن افراد را در اسرع وقت به پلیس گزارش دهند و منتظر نتیجه جستوجوهای شخصی یا انتشار آگهی در فضای مجازی نمانند. نکته قابل توجه دیگر اینکه بیشترین پروندههای فقدان مربوط به اختلافات خانوادگی است. بنابراین هر ناپدید شدنی الزاما به معنای وقوع آدمربایی یا یک حادثه جنایی نیست. گاهی اختلافات خانوادگی، مشکلات شخصی یا شرایط روحی افراد باعث میشود فردی خانه را ترک کند و برای مدتی ارتباطش با خانواده قطع شود. با این حال، تشخیص علت ناپدید شدن باید با بررسی و پیگیری انجام شود، نه با حدس و گمان اطرافیان.
در سالهای اخیر، انتشار تصویر افراد گمشده در شبکههای اجتماعی به یکی از نخستین واکنشهای خانوادهها تبدیل شده است. گاهی فیلمی از پدر یا مادری منتشر میشود که با چشمانی نگران از مردم میخواهند اگر خبری از فرزندشان دارند، اطلاع دهند. گاهی هم عکس و مشخصات فرد گمشده روی کاغذ چاپ میشود و در خیابانها و معابر قرار میگیرد. این اقدامات شاید با نیت کمکخواهی انجام شود، اما باید پیامدهای احتمالی آن را هم در نظر گرفت. بنابراین اطلاعرسانی عمومی باید با هماهنگی و دقت انجام شود. انتشار مشخصات و تصاویر با تایید مراجع مسئول، توجه به صحت اطلاعات و خودداری از پرداخت پول به افراد ناشناس، از نکاتی است که خانوادهها باید در نظر بگیرند.
سایتهایی که مثل قارچ بهوجود آمدند
در سالهای اخیر به دلیل مستاصل بودن افراد در پی گم کردن چیزی یا فردی، سایتهای متعددی بهوجود آمدند که کم نیستند. مثلا سامانهای به نام سامانه ملی گمشدگان وجود دارد که اگرچه بخش مربوط به ثبت افراد گمشده را درج کرده اما گویا بیشتر در حوزه اشیای گمشده فعالیت دارد. مهمتر اینکه مشخص نیست این سامانه به کجا متصل است و چگونه فعالیت میکند، از این دست سامانه و سایتها کم نیستند؛ سایتهایی که در پی یافتن گمشدگان هستند اما بیشتر از جنس اشیا. مثل ردیابهایی که اتفاقا کمتر کسی در پی ثبت شیء گمشده در آنهاست. مانند سایتهای ردیابی موبایل گمشده که هیچ وقت گرهای از مشکل باز نکردهاند و تنها فعالیتشان گرفتن هزینه نزدیک به یک میلیون تومانی برای ثبت مدل گوشیهای موبایل است. حتی پلتفرمهای فروش آنلاین نیز بخش مربوط به گم شدن حیوانات و اشیا دارد نه افراد. هنوز هم تنها راه معمول چاپ عکس و نوشتن آگهی از فرد گمشده است. همچنان که امروز هم روی در و دیوار ساختمانها و درختان پارک دانشجو در تهران و خیابانهای شلوغ میتوان این تصاویر را از مردها و زنهای گمشده دید. سامانه دیگری نیز وجود دارد که در ایام اربعین و در مسیرهای پیادهروی گویای نام و مشخصات افراد یافت شده و گمشده است. این اطلاعرسانی معمولا به زبان فارسی در حرم ائمه در عراق نیز انجام میشود و اتفاقا افراد داوطلب بدون هزینه و در جهت انجام فعالیتهای خیرخواهانه به دنبال وصل کردن گمشدهها و یابندهها هستند.
اگر کسی گم شد، از کجا باید شروع کرد؟
اولین و مهمترین اقدام، گزارش فوری موضوع به پلیس است. نباید تصور کرد که فرد حتما تا چند ساعت دیگر بازمیگردد یا برای ثبت فقدان باید مدتی صبر کرد. بهویژه در مورد کودکان، سالمندان، افراد دارای معلولیت ذهنی یا کسانی که به دلیل بیماری ممکن است در تشخیص مسیر و مراقبت از خود مشکل داشته باشند، زمان اهمیت بیشتری دارد. همچنین بهتر است آخرین تماسها، مسیرهای احتمالی رفتوآمد و مکانهایی که فرد به آنها مراجعه میکرده، بررسی شود. این اطلاعات میتواند به محدود شدن محدوده جستوجو کمک کند.
در کنار پیگیری پلیسی، اگر انتشار عمومی تصویر لازم باشد، بهتر است این کار با هماهنگی مراجع مسئول انجام شود تا اطلاعات نادرست یا جزئیات حساس، روند جستوجو را مختل نکند. اگرچه قصه عادل با پیدا شدنش به پایان یک انتظار رسید، اما همه قصهها چنین پایانی ندارند. هنوز عکسهایی هستند که در آلبوم خانوادهها خاک میخورند، پروندههایی که باز ماندهاند و پدر و مادرهایی که با شنیدن هر زنگ تلفن، برای چند ثانیه امیدوار میشوند. شاید مهمترین درس این بازگشت، فراموش نکردن گمشدهها باشد اینکه حتی اگر سالها از ناپدید شدن کسی گذشته باشد، هنوز ممکن است تصویری در جایی، چهرهای در میان جمعیت یا نشانهای کوچک، او را به خانه برگرداند.
هشدار پلیس درباره افراد گمشده

رئیس اداره چهارم پلیس آگاهی تهران بزرگ گفت: برخی خانوادههایی که عزیزشان گم شده است، در فضای مجازی فیلمی منتشر یا آگهیهایی چاپ میکنند و در خیابان میچسبانند و متاسفانه این اقدام میتواند بستر مناسبی برای کلاهبرداری فراهم کند.
سرهنگ محمود ملکی، رئیس اداره چهارم پلیس آگاهی تهران بزرگ با اشاره به اینکه در این اداره پیگیری پرونده افراد گمشده انجام میشود، اظهار داشت: گم شدن افراد علتهای زیادی میتواند داشته باشد که شامل صغر سنی، کهولت سن، فریب و اغفال، آلزایمر و غیره میشود. وی با تاکید بر اینکه نکته مهم درخصوص فقدانیها این است که به محض گم شدن شخص، خانواده باید سریعا به پلیس اطلاع دهد، یادآور شد: خانواده فرد مفقودشده به هیچ عنوان نباید ۲۴ ساعت صبر کنند، بلکه باید فورا به کلانتری مراجعه و فقدان را اعلام کنند تا در سیستم ثبت شود. کلانتری هم وظیفه دارد سریع موضوع را به پلیس آگاهی اعلام کند، چون بحث نفر و جان است.
گروههای پرخطر در معرض گم شدن
رئیس اداره چهارم پلیس آگاهی تهران بزرگ با اشاره به گروههای پرخطر گفت: کودکان زیر ۱۲ سال و سالمندان جزو گروههای پرخطر هستند، زیرا ممکن است مورد هرگونه سوءاستفاده قرار بگیرند یا حوادث مختلفی برای آنها رخ دهد. به همین دلیل به خانوادهها توصیه میکنم به هیچوجه کودکان و بهویژه سالمندانی را که دچار بیماریهای ذهنی مثل آلزایمر هستند، تنها در خیابان رها نکنند. وی با اشاره به ارتباط پلیس و سازمان بهزیستی افزود: اقدامات خوبی با سازمان بهزیستی استان تهران انجام دادهایم و به صورت آنلاین با عوامل بهزیستی در ارتباط هستیم تا عزیزانی که توسط اورژانس اجتماعی به سیستم منتقل میشوند، به ما اعلام شود تا خانوادهها را راهنمایی کنیم.
علت بیشترین پروندههای فقدانی
سرهنگ ملکی درباره علت بیشتر مفقودیها گفت: بیشترین پروندههای مفقودی در پلیس مربوط به اختلافات خانوادگی است و وقتی مشکلات در خانه حل نمیشود، افراد از خانه خارج میشوند. مخصوصا بچههای طلاق که دچار سرخوردگی عاطفی میشوند و کمبود محبت دارند، از خانه خارج شده و گم میشوند و ممکن است در دام افراد سودجو بیفتند. وی دومین علت مفقودیها را کهولت سن عنوان کرد که باعث گم شدن میانسالان میشود و ادامه داد: امیدواریم هموطنان از مراکزی که فراجا به عنوان مشاوره رایگان در نظر گرفته است استفاده کنند و برای حل مشکلات خانوادگی به این مراکز مراجعه کنند.
هشدار درباره آگهی افراد گمشده
رئیس اداره چهارم پلیس آگاهی تهران بزرگ درباره آگهیهای پیدا کردن فرد گمشده بیان کرد: در برخی موارد شاهد هستیم که برخی خانوادههایی که عزیزشان گم شده است، در فضای مجازی فیلمی منتشر یا آگهیهایی چاپ میکنند و در خیابان میچسبانند. متاسفانه این اقدام میتواند بستر مناسبی برای کلاهبرداری فراهم کند.
وی توضیح داد: به این شکل که عده زیادی با این افراد تماس گرفته و مدعی میشوند از عزیز آنها خبر دارند و درخواست پول میکنند.
خانواده نیز به امید اینکه نشانی از عزیزشان پیدا کنند، مبلغ را پرداخت میکند، اما خبری از فرد تماسگیرنده نمیشود و بعد از گرفتن پول ناپدید میشود که همین مسئله داغ خانواده را بیشتر نیز میکند. وی به خانواده افراد مفقودشده تاکید کرد: چاپ این آگهی را توصیه نمیکنم و شهروندان باید دقت کنند که این مسئله تخصصی را به پلیس واگذار کنند.
نظر شما