آگاه: تهران برای بسیاری از مسافران، شهری است که پس از دیدن و لمس کردن، از آن عبور میکنند اما برای عدهای، مقصدی برای ماندن و کار کردن است. مردانی که از شهرها و روستاهای دیگر راه پایتخت را در پیش میگیرند تا شاید بتوانند بخشی از هزینههای زندگیشان را تامین کنند. بعضی از آنها کارخانه و کارگاهی که در آن کار میکردند را از دست دادهاند، بعضی دیگر مدتهاست شغل ثابتی پیدا نکردهاند و گروهی هم با وجود بازنشستگی، درآمدی ندارند که کفاف مخارج خانواده را بدهد. برای این مردان، تهران نه محل زندگی، نه محل تفریح و بازدید بلکه محل کسب درآمد است. شهری که صبحهایش را پشت فرمان آغاز میکنند و شبهایش را روی صندلی عقب خودرو، در پارک یا گوشهای از خیابان به پایان میرسانند. آنها شهروندان موقت تهران هستند اما نه خانهای در پایتخت دارند، نه اتاقی اجاره کردهاند و نه هزینه اقامت در مسافرخانه و هتل برایشان بهصرفه است. خودرویی که با آن مسافر جابهجا میکنند، همزمان محل کار و خانهشان شده است. چند روزی در تهران میمانند، مسافر سوار میکنند، غذای سادهای میخورند، استراحت کوتاهی میکنند و دوباره پشت فرمان مینشینند. آخر هفته که میرسد، راه شهر و خانه خودشان را در پیش میگیرند. با این امید که پولی که در تهران به دست آوردهاند، بتواند بخشی از عقبماندگیهای زندگی را جبران کند چون مسافر کمتری در خیابان است و لغو طرح ترافیک به تهرانیها اجازه میدهد در خیابانها آزادانه رانندگی کنند. بعضی از این مسافران موقت تهران، راننده تاکسیهای اینترنتی هستند و برخی دیگر با خودروی شخصی یا تاکسی اجارهای مسافرکشی میکنند. گروهی از ابتدای هفته تا چهارشنبه و پنجشنبه در تهران میمانند و گروهی دیگر تنها چند روزی را در پایتخت کار میکنند. برخی نیز در مسیر رفتوبرگشت میان شهر خود و تهران مسافر جابهجا میکنند تا هزینه سفرشان هم تامین شود. بیشتر این رانندگان از استانهای مرکزی، قم، قزوین و زنجان میآیند. البته هرچه مدت اقامت آنها در تهران بیشتر باشد، احتمال دارد از شهرهای دورتری مانند اردبیل و دیگر استانها آمده باشند.
برای آنها محاسبه درآمد و هزینه، بخش مهمی از تصمیمگیری روزانه است. اگر قرار باشد بخشی از درآمدشان را صرف اجاره اتاق، غذا خوردن در رستوران یا اقامت در مسافرخانه کنند، ممکن است دیگر آمدن به تهران برایشان صرفه اقتصادی نداشته باشد. به همین دلیل، خودرو به تنها سرپناه آنها تبدیل میشود. بعضی شبها در پارک و فضای عمومی استراحت میکنند و برخی دیگر ترجیح میدهند در ماشین بخوابند.
اگر چند روز بیشتر در تهران بمانند، برای استحمام به حمامهای عمومی مراجعه میکنند و از سرویسهای بهداشتی عمومی استفاده میکنند. غذایشان هم معمولا ساده و کمهزینه است گاهی یک وعده غذای آماده، گاهی نان و پنیر و گاهی غذایی که خودشان در خودرو یا گوشهای از پارک آماده میکنند. بعضی از آنها وسایل کوچکی برای پختوپز همراه دارند. برای این مردان، هر هزینهای که بتوان از مخارج روزانه حذف کرد، پولی است که میتوانند در پایان هفته با خود به خانه ببرند.
البته همه آنها به یک شکل زندگی نمیکنند. بعضی تلاش میکنند به وضعیت ظاهری و تغذیه خود برسند تا کار مداوم و خستگی مسیر، توانشان را نگیرد. بعضی هم زندگی در خودرو را با امکاناتی ابتدایی سامان دادهاند از فلاسک چای و پتو گرفته تا اجاق کوچک و زیرانداز. کافی است کمی دقیقتر به اطراف نگاه کنیم رانندهای که ساعتها در یک نقطه ثابت پارک کرده، مردی که کنار خودرویش در پارک غذا میپزد یا رانندهای که صبح زود از حمام عمومی بیرون میآید، ممکن است یکی از همین مسافران چندروزه تهران باشد. شاید بد نباشد گاهی حواسمان به این کارگران روزمزد هم باشد. مثل همسایه ما که غذای نذریاش وقت و بیوقت همیشگی است و آن را میان کارگران ساختمان و رانندگان شهرستانی توزیع میکند شاید چون خودش هم در این شهر غریب است.
یکی از این رانندگان را در گوشهای از شهر پیدا میکنم. میگوید تا پیش از این در کارخانه کار میکرده، اما پس از شروع جنگ، کارخانه تعطیل شده و او هم در فهرست تعدیلشدهها قرار گرفته است. بیکاری و افزایش هزینههای زندگی، شرایط را برایش سخت کرده و در نهایت به پیشنهاد یکی از دوستانش تصمیم گرفته برای مسافرکشی به تهران بیاید. میگوید: تورم هم از زندگی ما جلوتر میدوید. وقتی کارم را از دست دادم، دیگر نمیتوانستم با درآمدی که داشتم زندگی را بچرخانم. دوستم پیشنهاد داد به تهران بیایم و مسافرکشی کنم. من هم همین کار را کردم. او از همان لحظهای که از اراک حرکت میکند، مسافر میزند. هم با پلتفرمهای تاکسی اینترنتی کار میکند و هم مسافر معمولی سوار میکند. در مسیر برگشت هم همین روش را دارد و سعی میکند بدون مسافر مسیر را طی نکند.
این راننده میگوید که بارها به پلیس جواب داده که چرا در ماشین خوابیده گاهی هم مردم به او شک کردهاند و به پلیس خبر دادهاند که فردی مشکوک در نزدیکی خانه آنها کمین کرده است! خیلی وقتها جریمه شده و درآمد روزش را برای آن خرج کرده است. این مرد جوان درباره تفاوت کار خودش با دوستش میگوید: دوستم مسیر بین شهری کار میکند. روزی یک بار به تهران میآید و برمیگردد. من حوصله آن مسیر خشک و خستهکننده را ندارم. ترجیح میدهم در تهران کار کنم. ترافیک تهران واقعا خستهکننده است، اما سعی میکنم آن را تحمل کنم. با مسافران حرف میزنم تا زمان کمتری به چشمم بیاید. هرکدام از آدمهایی که سوار ماشینم میشوند، داستانی دارند و برایم تعریف میکنند.
برای او، تهران با تمام ترافیک و شلوغیاش، درآمد بیشتری نسبت به مسافرکشی در شهرش به همراه دارد. با این حال، هنوز از پیدا کردن یک شغل ثابت ناامید نشده است. میگوید: پول کمی درنمیآورم، اما دنبال کار هم هستم. دوست دارم جایی استخدام شوم و بیمه داشته باشم. اگر کار مناسبی پیدا کنم، حتما آن را انتخاب میکنم ولی اگر درآمدم کم باشد، ممکن است باز هم برای مسافرکشی به تهران بیایم.
زندگی در خودرو برای او همیشه ساده نیست. گاهی آنقدر از نشستن و دراز کشیدن در ماشین خسته میشود که ترجیح میدهد بیرون از خودرو و در فضای خیابان یا پارک چادر بزند. حالا که هوا سردتر شده، دوباره به خوابیدن در ماشین یا چادر زدن با ریسک روشن کردن اجاق پناه برده است. میگوید: در روزهای بارانی اخیر چند ساعتی بخاری ماشین را روشن کردم تا گرم شوم. مدام کار میکنم. فقط نگرانم خرج ماشین زیاد شود. ممکن است همه درآمدی که در این چند روز به دست آوردهام، خرج تعمیر ماشین شود.
بازنشستهای که هنوز باید کار کند
راننده دیگری که با او همصحبت میشوم، نزدیک به ۷۰ سال دارد. وقتی در صندوق عقب خودرو را باز میکند، میخواهد نشان دهد که برای چند روز زندگی در تهران همهچیز همراهش دارد. از یک فرش کوچک گرفته تا وسایل ضروری دیگر. او از شنبه تا سهشنبه در تهران میماند و بعد راه ابهر را در پیش میگیرد. در این چند روز خودروی او هم محل استراحت است و هم جایی برای نگهداری وسایل شخصی. برای استفاده از سرویس بهداشتی به اماکن عمومی مراجعه میکند و در ساعت نماز به مسجد میرود. او هم درباره خودش میگوید: حقوق بازنشستگی برای زندگی کافی نیست. ماهی حدود ۴۰ میلیون تومان از مسافرکشی درآمد دارم. با تاکسیهای اینترنتی کار نمیکنم، چون کارمزدشان زیاد است. ترجیح میدهم خودم مسافر پیدا کنم. میگوید که اسمش را رحمتی یا احمدی بگذارم، به خاطر دامادها. چون آنها هنوز نمیدانند که در تهران مسافرکشی میکند. سه دختر دارد که هر سه ازدواج کردهاند، اما مسئولیت پدر بودن برایش با ازدواج فرزندان تمام نشده است. توضیح میدهد که دخترانش همراه همسر و فرزندانشان به خانه او میآیند و او باید بتواند از آنها پذیرایی کند. برای مردی در این سن، چند روز زندگی در خودرو و ساعتهای طولانی رانندگی، کار آسانی نیست. با این حال، ترجیح داده به جای ماندن در شهر خودش و محدود شدن به حقوق بازنشستگی، چند روزی در تهران درآمد بیشتری به دست بیاورد. وسایلی که در صندوق عقب ماشین چیده، نشان میدهد این شیوه زندگی برایش به یک روال تبدیل شده است.
تاکسی اجارهای و خوابیدن زیر پل سیدخندان
راننده دیگری را زیر پل سیدخندان میبینم. تاکسی دارد، اما خودرو متعلق به خودش نیست و آن را از یکی از آشنایانش اجاره کرده است. بخشی از درآمدش را به صاحب خودرو میدهد و با باقیمانده آن زندگیاش را میچرخاند. او هم از جمله کسانی است که به دلیل بیکاری و پیدا نکردن شغل مناسب در شهر محل زندگیاش، راه تهران را در پیش گرفته است. میگوید: در اردبیل هرچقدر کار میکردم، نمیتوانستم هزینههای زندگی را تامین کنم. اینجا پول بیشتری درمیآورم. همه روزهای هفته کار میکنم و یکی دو روزی هم به اردبیل میروم. به این زندگی عادت کردم. شاید شرایط همه ما بهتر شد. او علاوه بر رانندگی، تعمیر خودرو هم بلد است و گاهی به همکارانش کمک میکند. به این ترتیب، اگر فرصتی پیش بیاید، از مهارت فنیاش هم برای کسب درآمد استفاده میکند.
دو پسر دبیرستانی دارد که در خانه ماندهاند و به گفته خودش، از خانه مراقبت میکنند. همین موضوع باعث شده با خیال آسودهتری در تهران بماند. با این حال، کار و زندگی در خیابان برایش آسان نیست گاهی غذایش را در خودرو میخورد. وقتی هوا گرم بود، کنار تاکسی و روی زمین زیر پل میخوابید و تقریبا از خودرویش فاصله نمیگرفت شاید به این دلیل که تاکسی امانت بود. حالا هم در همان محدوده کار میکند و گاهی چند روزی را بدون استراحت به رانندگی میگذراند. البته خودش میگوید وقتی خستگی بیش از اندازه شود، چند روزی به خودش مرخصی میدهد و به خانه برمیگردد.
آنچه در زندگی این رانندگان مشترک است، تلاش برای نگه داشتن درآمد در برابر هزینههای فزاینده است. این شیوه زندگی اگرچه در ظاهر راهی برای پسانداز بیشتر است، اما دشواریهای خودش را دارد. هزینه نگهداری خودرو، تعمیرات، سوخت و کارمزد پلتفرمهای حملونقل اینترنتی میتواند بخش قابل توجهی از درآمد آنها را از بین ببرد. بهویژه برای کسانی که با خودروی اجارهای کار میکنند یا تمام سرمایهشان به همان خودرو وابسته است، خرابی ماشین به معنای توقف درآمد و افزایش هزینههاست. بعضی از این مردان امیدوارند در آینده شغل ثابتی پیدا کنند و از زندگی بیثبات و بدون امکانات در تهران فاصله بگیرند.
روی دیگر خودروخوابی
زندگی در خودرو و تلاش برای تامین هزینههای زندگی، تنها روی ماجرای این رانندگان نیست. گاهی برخی از آنها خودشان به عاملی برای ایجاد مزاحمت و مشکل در فضای شهری تبدیل میشوند. نمونه آن را میتوان در خیابان میرداماد و برخی دیگر از مناطق تهران دید جایی که تعدادی از رانندگان کمبود جای پارک در خیابانها را فرصتی برای کسب درآمد میدانند.
این افراد شبها خودروهای خود را در خیابانهایی که معمولا روزها پیدا کردن جای پارک در آنها دشوار است، متوقف میکنند و همانجا شب را به صبح میرسانند. صبح زود وقتی کارمندان و ساکنان محدوده برای پیدا کردن جای پارک سرگردان هستند، پیشنهاد میدهند در ازای دریافت مبلغی، جای پارکی که از شب قبل در اختیار داشتند را واگذار کنند و دوباره راهی خیابانها شوند تا به مسافرکشی ادامه دهند.
موضوع دیگر، استفاده برخی رانندگان از اجارهنامههای صوری برای تغییر پلاک خودرو است. بنا بر روایتهای مطرحشده، برخی از این افراد با ارائه اجارهنامههای غیرواقعی تلاش میکنند پلاک خودروی خود را تغییر دهند تا در صورت بروز تخلف یا مشکلات احتمالی، شناسایی و پیگیری آنها برای دستگاههای انتظامی دشوارتر شود.
نظر شما