آگاه: فروشگاه بزرگ اتکا در ابتدای خیابان پیروزی، یکی از بزرگ‌ترین شعبات فروشگاه‌های زنجیره‌ای در تهران است که به دلیل تنوع اقلام و کالاهای ارائه شده همیشه مورد توجه مردم بوده است. مراجعه خبرنگار «آگاه» به این فروشگاه نیز نشان می‌داد که تعداد مشتریان و حتی شهروندانی که برای کسب اطلاعات درباره کالابرگ به این فروشگاه مراجعه کرده بودند بیشتر از روزهای دیگر بوده است. همچنین صف فروش اقلام پروتئینی مانند گوشت و به خصوص مرغ که جزو اقلام کالابرگی است، شلوغ بود. در گوشه دیگر فروشگاه نیز تخم‌مرغ فله‌ای به صورت شانه ۳۰ عددی با قیمت کیلویی ۱۶۷ هزار تومان به فروش می‌رسید که مشتریان زیادی داشت. همچنین قفسه مواد لبنی، آن هم کم چرب‌ها مورد توجه مردم بود. اقلام دیگر مانند انواع حبوبات، روغن و ماکارانی نیز مورد توجه مردم بود. یکی از شهروندانی که برای نخستین بار کالابرگ دریافت کرده بود از صندوقدار فروشگاه که سرش شلوغ بود، درباره شکل خرید می‌پرسید که خانم صندوقدار وی را به سمت بنر راهنمای نصب شده روی دیوار راهنمایی کرد. در این فروشگاه فقط اقلام کالابرگی با شرایط اعلام شده به مشتریان عرضه می‌شد که مردم پای صندوق باید با یکی از کارت‌های بانکی سرپرست خانوار که کالابرگ به حساب وی واریز شده است، خرید می‌کردند. البته صندوقدار نیز فقط کارت را روی پوز بانکی می‌کشید تا خرید صورت گرفته در سامانه بانکی و مالی ثبت شود و رقم اندکی به عنوان کارمزد از مشتریان پای صندوق دریافت می‌شد. در صف صندوق خانمی که دو بطری روغن مایع و یک روغن جامد پنج کیلویی برداشته بود متوجه شد که فقط روغن مایع را می‌تواند با کالابرگ خریداری کند و برای خرید قوطی روغن جامد پنج کیلویی رقم یک میلیون و ۸۳۰ هزار تومان باید بپردازد که به همین دلیل از خرید روغن جامد منصرف شد. آقای دیگری هم که در حال خرید بود به خبرنگار «آگاه» گفت: در این فروشگاه خیلی اصرار دارند که فقط کالاهای اعلام شده را به مردم بفروشند در صورتی که در برخی فروشگاه‌های دیگر شما می‌توانید هر کالای مورد نیازتان را بخرید و خود فروشگاه از اعتبار کالابرگ شما کم می‌کند.

نگران روزهای آینده
اما روز گذشته خبرگزاری «ایسنا» نیز گزارشی درباره وضعیت فروشگاه‌ها پس از اجرای طرح کالابرگ منتشر کرد. بر اساس این گزارش پس از اجرای طرح کالابرگ، کالاهای اساسی به وفور در قفسه‌ها وجود داشته، اما نگرانی‌هایی از سوی مردم در مورد تورم و آینده‌ای که هر روز کالاها بیش از روز گذشته افزایش قیمت داشته باشند، وجود داشت.
بر اساس این گزارش در برخی از فروشگاه‌های بزرگ مردم به دنبال خرید کالای مورد نیاز بوده و سبدها نیز از کالای اساسی مورد نیاز مردم و کالابرگی تامین بود، اما نکته قابل توجه این است که روغن تنها به تعداد محدودی به فروش می‌رسید و در صورتی که خریدار بیش از یک روغن را در سبد خود جای می‌داد، از صندوق برگشت می‌خورد و امکان خریداری وجود نداشت. صف خرید مرغ نیز طولانی بود و مردم برای خرید این محصول با کالابرگ در انتظار بودند. برنج‌های وارداتی و ایرانی نیز در سکوهای ویژه برنج قرارداشت و مردم در حال خرید به اندازه مورد نیاز خود بودند. یکی از مشتریان درباره خرید خود اظهار کرد: مدتی بود که در هیچ فروشگاهی روغن پیدا نمی‌کردم و حالا که هیچ روغنی در خانه نیست و خانواده پرجمعیتی نیز هستیم بیش از یک روغن اجازه خریداری نمی‌دهند، از طرفی هم درست است که این طرح‌های حمایتی همچون کالابرگ وجود دارند، اما حقیقتا ترس از گران‌تر شدن دوباره آن طی روزهای آینده را دارم. یکی دیگر از خریداران گفت: این کالابرگ الان تا حدودی کمک‌کننده است، اما آینده اقتصادی ما که طی ماه‌های آینده بتوانیم کالاها را با همین نرخ‌ها تهیه کنیم، مشخص نیست. بررسی‌های میدانی و برآوردهای قیمتی نشان می‌دهد که اگر یک خانواده چهار نفره بخواهد تمامی این ۱۱ قلم کالا را به‌صورت کامل و مطابق مصرف یک ماه تهیه کند، هزینه سبد غذایی به‌طور متوسط بیش از اعتبار چهار میلیون تومانی خواهد بود؛ به‌ویژه در بخش اقلام پروتئینی مانند گوشت قرمز، مرغ و لبنیات که سهم بالاتری از هزینه را به خود اختصاص می‌دهند. در نتیجه، اعتبار کالابرگ تمام سبد ۱۱ قلمی را به‌طور کامل پوشش نمی‌دهد، اما می‌تواند بخشی از اقلام پایه و ضروری مانند برنج، روغن، ماکارونی، تخم‌مرغ و بخشی از لبنیات را تامین کند یا به‌صورت انتخابی، هزینه چند قلم پرمصرف را کاهش دهد و فشار معیشتی را تا حدی تعدیل کند. با توجه به تورم فعلی موجود در کشور، این کالابرگ چهار میلیون تومانی برای یک خانواده چهار نفره، نقش یک کمک‌هزینه غذایی را ایفا می‌کند، نه تامین‌کننده کامل سبد خوراک ماهانه. به بیان دیگر، این اعتبار می‌تواند بخشی از هزینه‌های ضروری را پوشش دهد، اما خانوارها همچنان ناچارند برای تکمیل سبد غذایی خود، از منابع نقدی استفاده کنند. به‌ویژه در شرایط تورمی، استمرار اثربخشی این طرح منوط به به‌روزرسانی اعتبار متناسب با قیمت‌ها و جلوگیری از فاصله‌گرفتن ارزش واقعی کالابرگ از هزینه‌های واقعی زندگی است. حال این پرسش مطرح می‌شود که با توجه به نگرانی مردم از افزایش قیمت‌ها در آینده برای رفع این ‌نگرانی‌ها و کنترل بازار، مسئولان باید چه تمهیداتی را بیندیشند؟ که این امر نیازمند شفافیت بیشتر بوده که موجب کاهش نگرانی‌ها خواهد شد. در همین زمینه حمیدرضا رستگار، رئیس اتاق اصناف تهران در خصوص نگرانی بابت افزایش قیمت محصولات و کالای اساسی به «ایسنا» گفت: در ابتدا شاید کمی قیمت‌ها افزایشی شود، اما این موضوع به مرور تعدیل خواهد شد و بر بازار و نحوه قیمت‌گذاری‌ها و تامین کالا نیز نظارت‌های کافی وجود دارد.

مروری بر طرح کالابرگی

از ۱۷ دی‌ طرح واریز کالابرگ معیشتی آغاز شد. بر اساس این طرح، به ازای هر فرد یک میلیون تومان به حساب سرپرست خانوار واریز شد. هدف از اجرای این طرح حذف ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی و انتقال یارانه از تولیدکننده به آخر زنجیره یعنی مصرف‌کننده بود تا قیمت‌ها کنترل و رانت‌ها حذف شود. طبق اعلام وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در مرحله نخست مقرر شده بود حدود ۸۰ میلیون نفر از این طرح بهره‌مند شوند و تنها گروه‌های بسیار پردرآمد (دهک دهم) از شمول یارانه کنار گذاشته شده بودند که بلافاصله هیات دولت تصمیم گرفت حتی دهک دهم نیز مشمول دریافت کالابرگ شود در نتیجه ۸۶ میلیون نفر مشمول دریافت این اعتبار شدند. حذف ارز ترجیحی در واردات کالاهای اساسی یکی از عوامل شکل‌گیری این سیاست جدید عنوان شد.
دولت اعلام کرده با حذف ارز ترجیحی و انتقال مستقیم یارانه به مصرف‌کننده نهایی، امیدوار است تا هم قدرت خرید خانوارها را حفظ کند و هم شفافیت در تخصیص یارانه‌ها را افزایش دهد. منابع مالی این طرح از درآمدهای نفتی و صندوق توسعه ملی تامین خواهد شد که با مجوز مقام رهبری تصویب شده است. بر اساس اعلام رسمی، ۱۱ قلم کالای مشمول طرح کالابرگ شامل لبنیات (شیر، ماست، پنیر کم‌چرب)، اقلام پروتئینی (گوشت قرمز، مرغ، تخم‌مرغ)، روغن، برنج، ماکارونی، قند، شکر و حبوبات است؛ کالاهایی که هسته اصلی سبد غذایی خانوار را تشکیل می‌دهند.