آگاه: در ایام جنگ تحمیلی سوم، ۳۴۴ نفر شامل ۲۷۷ دانشآموز و ۶۷ فرهنگی در جنگ سوم تحمیلی به شهادت رسیدند، همچنین ۲۱۰ دانشآموز و معلم نیز در سطح کشور مجروح شدند. ۸۵۷ مدرسه، ۵۵ فضای اداری، ۱۶ کانون فرهنگی، ۳۲ سالن ورزشی و هشت اردوگاه دانشآموزی نیز تخریب شد؛ از این تعداد ۱۸ مدرسه کشور تخریب کلی، ۳۱۱ مدرسه نیازمند تعمیرات اساسی و ۳۱۳ فضا نیازمند تعمیرات جزئی هستند. در کنار این اتفاقات، میلیونها دانشآموز ایرانی به تحصیل ادامه دادند و با اینکه اینترنت در روزهای اول قطع بود ولی آموزش مجازی از بستر شاد برقرار شد و هنوز هم ادامه دارد.
وزارت آموزش و پرورش نیز، با تجربه سالهای اخیر و استفاده گسترده از سامانه شاد، برنامهای جامع برای تداوم آموزش دانشآموزان تدوین کرد به نحوی که اعلام شد این آموزش مجازی تا پایان فروردین ادامه دارد و تمامی کلاسهای درس از طریق شبکه شاد فعال است. حسین صادقی، رئیس مرکز اطلاعرسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش اظهار کرد: با تصمیم مسئولان آموزشی، برای حضوری شدن کلاسها پس از پایداری شرایط عمومی کشور، مسئولان مربوطه تصمیم خواهند گرفت.
پس از تعطیلی مدارس در شرایط جنگ، بیش از ۱۳ میلیون دانشآموز ایرانی نیازمند دسترسی به آموزش مداوم بودند و نگرانیها از افت تحصیلی و عقبماندگی آموزشی افزایش یافته بود. چون تعطیلی مدارس یک ضرورت بود، اما توقف آموزش هرگز قابل قبول نیست. بنابراین سامانه شاد امکان ادامه تدریس را برای معلمان و دانشآموزان فراهم کرد و به نوعی ستون فقرات آموزش در این بحران شد.
آموزش ۹۰ درصد مدارس در شاد
سامانه شاد، که از سال ۱۳۹۹ به عنوان بستر رسمی آموزش دیجیتال کشور راهاندازی شده، امکان تدریس آنلاین، ارسال تکالیف، برگزاری آزمون و ارتباط مستقیم معلمان و دانشآموزان را فراهم کرد. بنابراین بیش از ۹۰ درصد مدارس ابتدایی و متوسطه با استفاده از سامانه شاد آموزش دانشآموزان خود را ادامه دادند. اما در مناطقی که دسترسی به اینترنت محدود بود، بستههای آفلاین و محتواهای صوتی و تصویری به دانشآموزان ارائه شد تا خلأ آموزشی کاهش یابد.
به گفته علیرضا عبداللهنژاد، مشاور مرکز فناوری اطلاعات آموزشوپرورش، در نیمه دوم اسفند که مدارس به شکل غیرحضوری فعالیت کردند، روزانه بیش از ۱۳ میلیون نفر مراجعه در شاد صورت گرفت؛ به طوریکه در هر ساعت حدود ۵/۲ میلیون کاربر به صورت همزمان در شاد حضور داشتند و برآورد میشود در هر مقطع تحصیلی حدود سه میلیون نفر در ساعات تعیین شده به شاد مراجعه کنند.
اگرچه سامانه شاد امکان ادامه تحصیل را فراهم کرد، اما کیفیت آموزش در برخی مناطق با محدودیت مواجه شد. نبود تجهیزات دیجیتال کافی، مشکلات اتصال اینترنت و استرس دانشآموزان و خانوادهها بر یادگیری تاثیر گذاشت. حتی برخی از دانشآموزان به همراه خانواده نقل مکان کرده بودند و به مناطقی رفتند که اینترنت مناسبی در اختیار نداشتند یا اینکه در حال جابهجایی به شهرها بودند یا خانه آنها دچار مشکلاتی از جمله قرار گرفتن در معرض خطر بود یا آسیب دیدند. اینها برخی از آسیبهایی است که دانشآموزان در طی دوران جنگ با آن مواجه شدند.
در عین حال یکی از ویژگیهای مثبت این دوره، مشارکت خانوادهها و معلمان در حمایت از آموزش غیرحضوری بود. والدین در پیگیری تکالیف، حضور دانشآموزان در کلاسهای آنلاین و ایجاد فضای مناسب مطالعه نقش فعالی ایفا کردند. هر چند بودند خانوادههایی که امکان کمکرسانی به فرزندان خود را نداشتند با این حال معلمان مدارس تا حد امکان میتوانستند به آنها در بستر مجازی کمک کنند.
تدوین شیوهنامهای جامع برای وضعیتهای مختلف
مصطفی آذرکیش، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با تاکید بر اینکه آموزش و پرورش ستون فقرات پیشرفت کشور و در شرایط جنگی تعطیلناپذیر است، از تدوین شیوهنامهای جامع برای وضعیتهای مختلف خبر داد. آذرکیش با بیان اینکه خانوادهها دغدغه تربیت و تحصیل فرزندانشان را دارند، اظهار کرد: وزارت آموزش و پرورش برای مدیریت شرایط بحرانی، شیوهنامههای مبتنی بر وضعیتهای سفید، زرد و قرمز را پیشبینی کرده است تا هیچ دانشآموزی از تحصیل باز نماند.
معاون آموزش متوسطه وزارتخانه در ادامه، اصول بنیادینی را که مبنای نظامهای آموزشی دنیا در شرایط بحران است، تشریح و بر لزوم اجرای آنها تاکید کرد و گفت: این اصول شامل تضمین سلامت جسمی، روحی روانی دانشآموزان، برنامهریزی برای ارائه حداکثری برنامه درسی مصوب و تحقق زمان آموزشی است. وی همچنین به ایجاد انعطاف در مقررات اداری و مالی اشاره کرد و گفت: با بحرانیتر شدن شرایط، اختیارات بیشتری به مدیران مدارس و شوراهای مدرسه برای جبران عقبافتادگیها داده میشود. وی ادامه داد: از دیگر اصول مورد اشاره میتوان به بهرهگیری از فناوریهای نوین آموزشی، استفاده از ظرفیتهای مشارکتی دستگاهها و نهادهای مردمی، نقشآفرینی نظارتی و حمایتی خانوادهها، تضمین کیفیت آموزشی، جلوگیری از افت کیفیت و ایجاد شکاف آموزشی بین مناطق مختلف با هدف توسعه عدالت آموزشی و در نهایت استفاده از محصولات و فناوریهای بومی و امن اشاره کرد.
آذرکیش با اشاره به اینکه اختیارات کافی در مصوبات شورای عالی آموزش و پرورش به مدیران مدارس و ادارات کل تفویض شده است، خاطرنشان کرد: اگر مدیران به شرح وظایف خود اشراف کامل داشته باشند، نگرانی از شرایط جنگی نخواهیم داشت. وی در بخش دیگری از سخنان خود، با قدردانی از رشادتهای نیروهای مسلح در دفاع از کیان کشور، گفت: وظیفه ما در این شرایط، استمرار خدمات آموزشی و تربیتی است. آموزش تعطیلناپذیر است و دانشآموزان باید بیاموزند چگونه با چالشهای ناشی از جنگ مواجه شوند.
این دوره نشان داد که آموزش غیرحضوری، هرچند چالشبرانگیز، میتواند در بحرانها ادامه یابد. استفاده گسترده از فناوری، مشارکت معلمان و خانوادهها و برنامهریزی مناسب، از افت تحصیلی دانشآموزان جلوگیری کرد. با این حال، لزوم ارتقای زیرساختها، آموزش معلمان و توسعه محتوای دیجیتال انعطافپذیر همچنان احساس میشود.
نظر شما