آگاه: در ذیل اندیشه‌های معظم‌له، «باور به انسان»، در طول ایمان به خداوند متعال و به عنوان عنصری محوری در «تربیت اجتماعی» مطرح می‌شود؛ جایگاهی واقعی و به دور از شعارزدگی که گاه گمان می‌رود تمام و زبده اندیشه ایشان را شامل می‌شود. از همین روست که بررسی «انسان» به عنوان ستون فقرات جامعه‌پردازی در «مکتب امام خامنه‌ای (ره)» اهمیتی مضاعف می‌یابد.
برترین و دقیق‌ترین تعبیری که می‌توان برای انسان مورد نظر در نظام تربیتی و مکتب فکری ایشان به کار برد، تعبیر «انسان آگاه» است؛ چرا که از منظر ایشان، این «آگاهی» و قدرت «تحلیل» است که انسان را به «کنشگری» و ایفای نقش موثر در روند جریانات، اتفاقات و حوادث وا می‌دارد.
این «آگاهی» صرفا کسب اطلاعات نیست، بلکه ترکیبی است از نخست؛ بصیرت دینی و معرفتی شامل درک عمیق مبانی توحیدی، جهان‌بینی قرآنی و فلسفه وجودی انسان در هستی، دوم؛ قدرت تحلیل سیاسی و اجتماعی به معنای توانایی درک پیچیدگی‌های روابط بین‌الملل، تشخیص اولویت‌ها، تحلیل معادلات قدرت و شناخت واقعیت‌های جامعه و جهان، سوم؛ هویت‌یابی صحیح به معنای شناخت جایگاه خود در تاریخ، تمدن و رسالت‌هایی که از جانب خداوند بر عهده انسان است و در انتها؛ مسئولیت‌پذیری و ایفای نقش صحیح و موثر که متضمن تکلیف برای کنشگری در جهت تحقق اهداف الهی و انسانی است.
در این نظام تربیتی، «انسان آگاه» که نقطه مقابل «انسان منفعل» است با اتکا به ایمان و بصیرت، مسیر خود را از میان امواج پرتلاطم حوادث، پیدا و چارچوب فکری‌اش را بر پایه‌های مستحکمی از باورها بنا می‌کند.
نمونه ملموس و برجسته تجلی «انسان آگاه» در مکتب تربیتی آیت‌الله خامنه‌ای (ره)، در رویکرد و توجه ایشان به اصل «جهاد تبیین» به وضوح مشاهده می‌شود. جهاد تبیین که به صورت مستقیم بر اهمیت آگاهی، بصیرت و قدرت تحلیل تاکید دارد، تلاش مستمر و هدفمند برای روشنگری، مقابله با شبهات و فضاسازی‌های دشمنان در جبهه‌های گوناگون سیاسی، فرهنگی، رسانه‌ای، علمی و اجتماعی را ایجاب می‌کند. «انسان آگاه» در این عرصه، نه صرفا یک شنونده یا تماشاگر بلکه یک کنشگر فعال در روشنگری و دفاع از حق و حقیقت است.
فراتر از این، «مقاومت» در ابعاد مختلفی همچون اقتصاد مقاومتی، مقابله با جنگ نرم و فرهنگی، پایداری سیاسی و ایستادگی در برابر فشارهای خارجی نیز نیازمند «انسان آگاه» است؛ انسانی که با درک عمیق از ضرورت‌ها، ایثارگرانه در میدان باقی بماند و صرفا تابع هیجانات نباشد. رویدادهایی همچون «حضور فعال در صحنه‌های جهادی» به معنای عام خدمت‌رسانی و محرومیت‌زدایی و «مشارکت نخبگان» در حل چالش‌های پیچیده کشور نیز نمودهایی از همین تجلی «انسان آگاه» است که توانسته در برهه‌های حساس، مسیر جامعه را هموار سازد.
در این رهگذر، حفظ حیات، پویایی و اثرگذاری میراث این معلم بزرگ و پاسداری از اندیشه‌های ایشان در قالب مفهوم «انسان آگاه»، با رویکرد فعال و خلاقانه نیز بیش از هر زمان دیگری واجب است؛ لازم است مبانی فلسفی، معرفتی و عملی «انسان آگاه» در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای (ره)، به صورت علمی و مستند، مورد پژوهش قرار گیرد. این تبیین باید بتواند چرایی ظهور این مفهوم در آرای ایشان و تمایز آن با سایر برداشت‌ها را روشن سازد، همچنین علاوه بر تبیین مبانی، باید به آموزش عملی مهارت‌های لازم برای کسب «آگاهی» و تحلیل عمیق پرداخته شود؛ این مهارت شامل قدرت نقد، پرسشگری، تحلیل و درک عمیق مسائل روز است.
الگوآفرینی از «انسان آگاه» و معرفی و تبیین سیره افرادی که در مصادیق عملی، «انسان آگاه» و «کنشگر مسئول» در مکتب امام خامنه‌ای (ره) بوده‌اند نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. همچنین استفاده از ابزارهای نوین فرهنگی، رسانه‌ای و آموزشی برای انتقال مفهوم «انسان آگاه» به گونه‌ای که برای نسل‌های جدید، جذاب، قابل فهم و کاربردی باشد نیز مهم و اثرگذار است.
در نهایت، با اشاره به ظهور «انسان آگاه» در این عصر و در رویداد بزرگ «بعثت امت» و «جهاد خیابانی» لازم است یادآوری شود که آموزگاری آیت‌الله خامنه‌ای (ره)، جریانی ریشه‌دار در فهم عمیق از انسان و ناظر به افق‌های آینده تمدنی اوست. جریانی که در پهنه ایران اسلامی در اندیشه‌گاه امام شهید، پیش از پیروزی انقلاب اسلامی شکل گرفت و تا امروز تداوم داشته است پس حفظ این میراث، وظیفه‌ای خطیر است که نیازمند درک عمیق مفهوم «انسان آگاه»، تعهد به آن و به کار بردن خلاقیت در روش‌های انتقال آن است تا این مکتب تربیتی، همچنان چراغ راه هدایت نسل‌ها باقی بماند.