آگاه: سعید شفیعا، معاون دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ مرکز پژوهش‌های مجلس: اثبات تعمد در تجاوز به میراث فرهنگی حین جنگ تحمیلی سوم یکی از موانع جدی پیگیری‌های حقوقی پس از جنگ خواهد بود. چرا که مطابق ماده ۸ اساسنامه رم، در شرایطی حملات جنگی به آثار یک کشور قابل بررسی کیفری است که حمله عامدانه علیه کاربری‌های ملی و غیرنظامی صورت گرفته باشد. این به معنای آن است که از حریم آثار میراثی برای اقدامات نظامی استفاده نشود. اما این بهانه‌ای شده است برای مهاجمان خونخوار این قرن که به هر جا که دلشان خواست صدمه بزنند.
مطابق ماده ۸ اساسنامه فوق دولتی که از میراث فرهنگی آن در جنگ آسیب دیده است باید خودش، اثبات کند که خسارت وارد شده جانبی نیست و ناخواسته هم رخ نداده است. به طور مثال ممکن است رژیم صهیونیستی بگوید که هدف حمله نیروی انتظامی یا محلی نظامی بوده است و این مکان در مجاورت یک اثر تاریخی قرار داشته است و با اثبات آن از این مهلکه فرار کند.
این یعنی دقیقا زمانی که دنبال پیگیری حق خود از آسیب‌های رسیده به کاخ گلستان یا سعدآباد یا حتی میدان نقش جهان هستیم، آنها دنبال نمایش نزدیکی یا مجاورت کاربری‌های نظامی در اطراف این آثار ارزشمند خواهند بود. البته اگر قبل از حمله، دقیقا مطابق با همین نقشه، بانک اهدافی دارای ظرفیت برای تخریب آثار تاریخی فرهنگی به مثابه تلفات جانبی تهیه نکرده باشند.
الان که در این شرایط قرار داریم لازم است تا با نقشه‌برداری‌های ماهواره‌ای و ترسیم واقعی آسیب‌های وارده به آثار کشور، مستندات‌سازی‌های لازم را آماده کنیم اما این ماجرا برای وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تازه شروع شده است. این وزارت باید به این سوال جواب دهد که آثار ثبت جهانی و ثبت ملی کشور الان در مجاورت کدام تاسیسات نظامی قرار دارند؟ کدام‌ها در خطر احتمالی قرار دارند؟ برای آنها چه اقداماتی باید صورت گیرد. همچنین باید در خصوص سایر آثاری که ممکن است به بهانه‌های آسیب ثانویه، در بانک اهداف قرار گیرند را شناسایی کند و نقشه‌های رقومی آنها در اختیار یونسکو قرار گیرد. ضمنا به نظر می‌رسد رسیدگی به کاربری‌های نظامی با هدف حفاظت از میراث فرهنگی و نظارت بر شرایط آثار در مجاورت این اماکن از جمله وظایفی است که هیچ دستگاه اجرایی به آن مکلف نیست که البته لازم است در مورد آن نیز تدبیر شود. ما باید برای بدترین‌ها آماده باشیم تا بیشترین آمادگی را داشته باشیم. ان‌شاءالله که جنگ تمام می‌شود ولی ما نباید مشابه قبل فکر کنیم.