آگاه: برگزاری مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب در سه شهر تهران، قم و مشهد، صرفا به معنای آمادهسازی یک مسیر یا یک محل برگزاری نیست؛ پشت صحنه این مراسم، شبکهای گسترده از دستگاههای اجرایی، شهرداریها، نهادهای خدماتی، مراکز آموزشی، اماکن مذهبی و ناوگان حملونقل عمومی قرار گرفته که طی روزهای گذشته در حال آمادهسازی زیرساختهایی برای اسکان، جابهجایی و هدایت صدها هزار زائر بودهاند. از تجهیز مدارس و فرهنگسراها گرفته تا فعال شدن مساجد، مجموعههای ورزشی، زائرسراها و خوابگاههای دانشجویی، مجموعهای از ظرفیتهای عمومی و مردمی در سه شهر به خدمت گرفته شده تا روند ورود و استقرار زائران با کمترین اختلال انجام شود.
تهران؛ محور اصلی اسکان زائران
بیشترین حجم این تدارکات به تهران اختصاص دارد؛ شهری که میزبان نخستین بخش از مراسم خواهد بود و به همین دلیل، سنگینترین بار اسکان و حملونقل را نیز بر دوش میکشد. بر اساس اعلام مسئولان، حدود یکهزار مدرسه در سطح پایتخت برای اسکان زائران تجهیز شدهاند؛ ظرفیتی که در کنار مراکز آموزشی شهرستانهای استان تهران، امکان پذیرش حدود ۲۴ هزار نفر دیگر را نیز فراهم میکند. به این ترتیب، شبکه آموزشوپرورش یکی از اصلیترین بازوهای اسکان زائران در این مراسم خواهد بود.
اما مدارس تنها بخش کوچکی از این شبکه هستند. بیش از ۱۷۰۰ مسجد تهران نیز برای ارائه خدمات و اسکان اضطراری در آمادهباش قرار گرفتهاند. در غرب تهران، حدود ۲۰۰ مسجد بهصورت ویژه برای خدماترسانی به زائران سازماندهی شدهاند تا بخشی از بار مراجعه به مراکز اصلی را کاهش دهند. در کنار این ظرفیت مذهبی، ۹ فرهنگسرا به مراکز اسکان و پذیرایی تبدیل شدهاند و سه فرهنگسرای دیگر نیز نقش پشتیبان را برعهده گرفتهاند.
شهرداری تهران همزمان ظرفیت فضاهای عمومی را نیز وارد مدار خدمات کرده است. مجموعههای ورزشی شهر برای پذیرش حدود ۲۵ هزار نفر آماده شدهاند و خوابگاههای دانشگاهی نیز بخشی از ظرفیت اسکان را تامین میکنند. دانشگاه علوم پزشکی تهران اعلام کرده است که امکان پذیرش حدود هزار و ۵۰۰ نفر را در مراکز خود فراهم کرده و در صورت افزایش حجم مراجعات، از ظرفیتهای تکمیلی نیز استفاده خواهد شد.
در برخی مناطق تهران نیز برنامهریزیهای ویژهای انجام شده است. بوستان بانوان برخی مناطق مانند منطقه ۱۹ برای اسکان بیش از دو هزار زائر آماده شده و منطقه ۲۰ تهران، که یکی از دروازههای اصلی ورود زائران به پایتخت به شمار میرود، از آمادگی برای خدماترسانی به حدود ۲۰۰ هزار زائر عبوری خبر داده است. علاوه بر این، چهار زائرشهر در داخل و حاشیه تهران با همکاری دستگاههای مختلف ایجاد شده تا بخشی از بار اقامتی و رفاهی مراسم را پوشش دهند.
همزمان، مسئولان بر استفاده از ظرفیتهای مردمی نیز تاکید دارند. مساجد، حسینیهها، امامزادهها، هیاتهای مذهبی و مراکز فرهنگی در کنار سامانههای ثبتنام اسکان، بخشی از شبکه خدماتی را تشکیل میدهند. این سامانهها علاوه بر ثبت درخواست زائران، محل اسکان، ظرفیت مراکز و مسیرهای دسترسی را نیز در اختیار متقاضیان قرار میدهند تا از تمرکز جمعیت در یک نقطه جلوگیری شود. علاوه بر این برخی پویشها برای ثبتنام مردم جهت میزبانی از زائران در منازل خود، معرفی شده است.
قم و مشهد؛ حلقه خدماترسانی
قم، دومین مقصد مراسم، نیز از روزهای گذشته آمادهسازی مراکز اقامتی خود را آغاز کرده است. مدارس، حوزههای علمیه، زائرسراها و اماکن مذهبی در کنار ظرفیت اقامتگاههای عمومی، برای پذیرش زائرانی که پس از پایان مراسم تهران راهی این شهر میشوند، تجهیز شدهاند. مسئولان استانی تاکید کردهاند که از تمام ظرفیتهای اقامتی و مذهبی برای مدیریت جمعیت استفاده خواهد شد.
در مشهد نیز علاوه بر آمادهسازی مراکز اقامتی، شبکه راهنمای زائر و سامانههای اطلاعرسانی فعال شدهاند تا زائران بتوانند نزدیکترین محل اسکان را شناسایی کنند. مدارس، مساجد، مراکز فرهنگی و زائرسراها در کنار ظرفیت اقامتگاههای موجود، بخشی از شبکه خدماتی این شهر را تشکیل میدهند و مسیرهای ارتباطی ویژهای نیز برای پاسخگویی به زائران در نظر گرفته شده است.
بزرگترین طرح ترافیکی پایتخت
در کنار موضوع اسکان، شاید مهمترین چالش مراسم، مدیریت ترافیک و جابهجایی جمعیت باشد. بر همین اساس، پلیس راهور و شهرداری تهران بزرگترین طرح ترافیکی ویژه مراسم را طراحی کردهاند. محدودیتهای مرحلهای تردد در محورهای منتهی به محل برگزاری، کنترل ورودیهای شهر، هدایت خودروها به پارکینگهای پیرامونی و استفاده حداکثری از حملونقل عمومی، چهار محور اصلی این طرح را تشکیل میدهد.
برآوردهای انجامشده نشان میدهد بیش از ۳۴ درصد زائران از مبادی جنوبی وارد تهران خواهند شد. همین مسئله باعث شده تمرکز اصلی نیروهای راهور و تجهیزات کنترل ترافیک در محورهای جنوبی و ورودیهای منتهی به شهر باشد. از سوی دیگر، پیشبینیها حاکی از آن است که حدود ۴۱ درصد شرکتکنندگان برای حضور در مراسم از مترو استفاده خواهند کرد؛آماری که اهمیت حملونقل ریلی در مدیریت جمعیت را بیش از گذشته نشان میدهد.
بر همین اساس، ناوگان حملونقل عمومی تهران با ظرفیت کامل وارد مدار خدمت شده است. مترو، اتوبوسرانی و تاکسیرانی در حالت آمادهباش قرار دارند و شهرداری از آمادگی صددرصدی ناوگان خود خبر داده است. همچنین در برخی مسیرها خدمات رایگان تاکسی برای انتقال زائران، سالمندان و افراد کمتوان در نظر گرفته شده تا دسترسی به محل مراسم تسهیل شود.
همزمان پارکینگهای موقت در مبادی ورودی شهر و اطراف ایستگاههای مترو ایجاد شده و از زائران خواسته شده است تا حد امکان از خودروهای شخصی استفاده نکنند. مسیرهای ویژهای نیز برای تردد خودروهای امدادی، اورژانس، آتشنشانی و خدمات شهری پیشبینی شده تا در صورت بروز حادثه، عملیات امدادرسانی بدون وقفه ادامه یابد.
در کنار این اقدامات، خدمات شهری نیز در ابعادی گسترده سازماندهی شده است. بر اساس برنامههای اعلامشده، حدود ۱۵ هزار موکب در مسیرهای مختلف به ارائه خدمات فرهنگی، پذیرایی، توزیع آب و غذا، استراحت و راهنمایی زائران خواهند پرداخت. نیروهای خدمات شهری، پاکبانان، آتشنشانان و امدادگران نیز بهصورت شبانهروزی در آمادهباش قرار گرفتهاند.
مجموع این آمارها نشان میدهد که مدیریت این مراسم، بیش از آنکه صرفا یک برنامه مذهبی یا آیینی باشد، به عملیاتی گسترده در حوزه مدیریت شهری، حملونقل، اسکان و خدمات عمومی تبدیل شده است؛ عملیاتی که از تجهیز حدود هزار مدرسه، آمادهسازی بیش از ۱۷۰۰ مسجد، اختصاص ۹ فرهنگسرا، ایجاد چهار زائرشهر و استفاده از ظرفیت ۲۵ هزار نفری اماکن ورزشی آغاز میشود و با سازماندهی شبکه حملونقل عمومی، مدیریت ورودیهای تهران، بهرهگیری از ظرفیت قم و مشهد و استقرار هزاران نیروی خدماتی و امدادی تکمیل میشود؛ مجموعهای از اقدامات که قرار است در این سناریوی فرضی، امکان برگزاری مراسمی با حضور گسترده زائران را در سه شهر کشور فراهم کند.
اربعین؛ الگویی برای مشارکت مردمی
در کنار همه این تمهیدات، تجربه رخدادهای بزرگ نشان میدهد که موفقیت چنین برنامههایی تنها به امکانات دستگاههای اجرایی و خدمات شهری وابسته نیست. هرچقدر هم ظرفیت مدارس، مساجد، فرهنگسراها، ناوگان حملونقل و نیروهای امدادی افزایش یابد، بدون مشارکت شهروندان مدیریت جمعیت میلیونی با دشواری همراه خواهد بود. تجربه راهپیمایی اربعین و نقشآفرینی مردمی و محلی عراقیها نیز نشان داده است که بخش مهمی از کیفیت خدمات، نه از دل سازوکارهای رسمی، بلکه از مشارکت داوطلبانه مردم شکل میگیرد؛ جایی که خانوادهها، هیاتها، کسبه و ساکنان محلی، فارغ از مسئولیتهای دولتی، بخشی از بار خدمترسانی را بر دوش میگیرند و همین همراهی، شبکه خدمات را کامل میکند.
در چنین شرایطی نیز میتوان از همین الگو بهره گرفت. باز کردن در منازل در مواقع ضروری برای اسکان موقت، همکاری با مسئولان محلی در هدایت زائران، کمک به انتقال اقلام مورد نیاز به مراکز اسکان، تامین وسایلی مانند موکت، پتو، پنکه، آب آشامیدنی، یخ، وسایل سرمایشی و دیگر ملزومات اولیه یا حتی راهنمایی زائرانی که برای نخستینبار به شهر وارد شدهاند، میتواند بخشی از نیازهای خدماتی را پوشش دهد. همچنین همراهی شهروندان در رعایت محدودیتهای ترافیکی، استفاده از حملونقل عمومی، پرهیز از سفرهای غیرضروری و همکاری با نیروهای انتظامی و امدادی، امکان مدیریت بهتر مراسم را فراهم میکند. در نهایت، هرچند مسئولیت اصلی برنامهریزی و اجرای خدمات بر عهده نهادهای متولی است، اما تجربه رویدادهای بزرگ مذهبی و ملی نشان داده است که هنگامی که مردم نیز به بخشی از این زنجیره خدمت تبدیل میشوند، کیفیت خدماترسانی افزایش مییابد، فشار بر دستگاههای اجرایی کاهش پیدا میکند و برگزاری مراسم با نظم، آرامش و همدلی بیشتری همراه خواهد بود.
نظر شما