آگاه: رهبر شهید انقلاب طی سالیان اخیر بارها و بارها بر مسئله جمعیت، ارتقای پویایی، بالندگی و جوانی جمعیت با افزایش نرخ باروری به بیش از سطح جانشینی تاکید کردند. ۱۹ آذر سال ۱۳۹۲ بود که ایشان در دیدار با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی بر مسئله جمعیت تاکید کرده و با این هشدار که اگر نسلها پیر شوند دیگر قابل علاج نیست، گفته بودند: «مسئله جمعیت را جدی بگیرید؛ جمعیت جوان کشور دارد کاهش پیدا میکند. یک جایی خواهیم رسید که دیگر قابل علاج نیست. یعنی مسئله جمعیت از آن مسائلی نیست که بگوییم حالا ۱۰ سال دیگر فکر میکنیم؛ نه، اگر چند سال بگذرد، وقتی نسلها پیر شدند، دیگر قابل علاج نیست.»
از همین رو هم، هشدارهای ایشان نسبت به مسئله سالمندی جمعیت، تنها در حد توصیه باقی نماند؛ بلکه پس از طرح دغدغههای ایشان درباره خطر پیری جمعیت، سال بعد (یعنی ۳۰ اردیبهشت سال ۱۳۹۳) «سیاستهای کلی جمعیت» را در ۱۴ بند ابلاغ کردند؛ سندی راهبردی که از «ارتقای پویایی، بالندگی و جوانی جمعیت با افزایش نرخ باروری» آغاز شده و در ادامه، رفع موانع ازدواج، تسهیل تشکیل خانواده، حمایت از زوجهای جوان، درمان ناباروری، اختصاص تسهیلات مناسب برای مادران به ویژه در دوره بارداری و شیردهی، تحکیم بنیان خانواده، ترویج سبک زندگی اسلامی- ایرانی، توانمندسازی جمعیت در سن کار، مدیریت مهاجرت و... را بهعنوان نقشه راه کشور در حوزه جمعیت ترسیم کردند؛ سیاستهایی که مسئله جمعیت صرفا به افزایش موالید محدود نشده، بلکه بهعنوان منظومهای بههم پیوسته از سیاستهای فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و حمایتی دیده شده است.
به گزارش «ایسنا» به طور مشخص و روشن، در مکتب فکری ایشان، جمعیت تنها یک شاخص جمعیتشناختی به شمار نمیرفت، بلکه یکی از مهمترین «ظرفیتهای» کشور برای تحقق پیشرفت و رشد اقتصادی محسوب میشد که در تبیین ظرفیتهای ایران، بارها بر نقش جوانی جامعه تاکید کرده و آن را در کنار زیرساختها و نیروی انسانی متخصص، از مهمترین سرمایههای کشور دانستند؛ به طوری که رهبر شهید انقلاب ۱۱ مرداد ۱۳۹۵ در دیدار با اقشار مختلف مردم بیان کرده بودند: «ما خیلی ظرفیت داریم. این ملت ظرفیتهای استفاده نشده زیاد دارد؛ اینکه ما در سیاستهای برنامه، رشد هشت درصدی را در نظر گرفتیم و گفتیم باید کشور در طول برنامه به رشد هشت درصدی برسد، بهخاطر ظرفیتهای بیشماری است که در داخل وجود دارد. اول برنامه بعضی میگفتند رشد هشت درصدی در زمینه مسائل اقتصادی ممکن نیست؛ بعد خود مسئولین آمدند به ما گفتند نخیر، همین که شما نوشتید درست است؛ رشد هشت درصدی امکانپذیر است؛ منتها خب کار لازم دارد، سیاست درست لازم دارد، راهبرد صحیح برنامهریزیشده لازم دارد؛ با تنبلی و بیکارگی و اعتماد به دیگران نمیشود؛ باید با برنامهریزی پیش رفت. این بهخاطر ظرفیت کشور است؛ ظرفیت کشور خیلی بالاست.
از جمعیت حدود ۸۰ میلیونی ما، بیش از ۳۰ درصد این جمعیت عمرشان بین ۲۰ تا ۳۵ سال است؛ یعنی در عنفوان جوانی هستند؛ جوانی مظهر تحرک است، مظهر نشاط است. ما این همه جوان در کشور داریم؛ در بین این جوانها، میلیونها نفر تحصیلکرده و باسواد و متخصص و دارای ابتکار وجود دارند. امکانات زیرساختی ما در طول این ۳۷ سال امکانات بسیار فراوانی است؛ ما در زمینههای مختلف، زیرساختهای فوقالعاده موثر و کارآمدی را در کشور به وجود آوردهایم.»
این نگاه در بیانات نوروز سال ۱۳۹۷ در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی نیز با صراحت بیشتری دنبال شد؛ جایی که ایشان «جمعیت» را یکی از امکانات و ظرفیتهای مهم توصیف کرده و مخالفت با افزایش جمعیت را «خطا» دانستند؛ به طوری که فرموده بودند: «بعضیها میگویند «جمعیت کشور چرا باید این تعداد باشد و چرا باید بیشتر بشود؟»؛ این خطاست. ۸۰ میلیون جمعیت در یک کشور، آبرو برای این کشور است؛ این کشور ۸۰ میلیون جمعیت دارد. این سیاست غربیها -که من بعد اشاره خواهم کرد- یعنی سیاست تحدید نسل، امروز گریبان خود آنها را گرفته است و دارد بیچارهشان میکند؛ میخواهند کشورهای اسلامی از جمعیتهای زیاد و جوانهای فعال و انسانهای کارآمد برخوردار نباشند. اینکه من اصرار میکنم که حتما بایستی تکثیر نسل بشود، خانوادهها باید فرزنددار بشوند -فرزندهای بیشتری- برای این است که فردای این کشور به همین جوانها احتیاج دارد و جوان و نیروی انسانی چیزی نیست که انسان بتواند از خارج وارد کند؛ بایستی خود کشور آن را تامین کند. این موج جمعیتی یکی از امکانات است.»
در عین حال، رهبر شهید انقلاب با نگاهی تخصصی نیز به موضوع «پنجره جمعیتی» هم اشاره کرده بودند؛ ۲۸ آبان سال ۱۳۹۸ بود که در دیدار جمعی از تولیدکنندگان، کارآفرینان و فعالان اقتصادی با استناد به نگاه کارشناسان این حوزه در آن زمان اعلام کرده بودند «این فرصت تا ۲۰ سال دیگر ادامه خواهد داشت» و با تاکید بر اینکه «امروز در دل این فرصت قرار داریم»، هشدار داده بودند که «اگر در این ۲۰ سال توانستیم پایههای کار خودمان را محکم کنیم که برد کردیم؛ اگر غفلت کردیم و این ۲۰ سال فرصت از دستمان رفت و کشور وارد عرصه سالمندی و فرسودگی شد، دیگر کاری نمیشود کرد. خب در این ۲۰ سال از این فرصت چه استفادهای کنیم؟ دو مطلب اساسی هست؛ یکی مسئله جمعیت که نگذاریم جمعیت کاهش پیدا کند، نگذاریم جمعیت جوان کاهش پیدا کند، موالید را افزایش بدهیم؛ دوم ایجاد ثروت پایدار برای کشور؛ این دو کار باید انجام بگیرد. اینکه بنده نسبت به موالید و مسئله فرزندآوری و مانند اینها این همه اصرار میکنم، معنایش این است؛ یعنی اگر چنانچه به این مسئله بیتوجهی بشود -که متاسفانه در برهه طولانیای بیتوجهی شده- اگر این بیتوجهی ادامه پیدا کند و همه به فکر فرزندآوری نیفتند و این حرکت عظیمی که در کشور لازم است انجام بگیرد، انجام نگیرد، ۲۰ سال آینده -که مثل برق خواهد آمد؛ ۲۰ سال زمان زیادی نیست- وارد یک مسیری خواهیم شد که دیگر کار برایمان بسیار مشکل خواهد شد. یکی هم مسئله ثروتآفرینی است.»
بازخوانی نقشه راه رهبر شهید انقلاب درباره رشد جمعیت
در فرمایشات ایشان موضوع جمعیت و حل مشکل اشتغال و ازدواج با یکدیگر پیوند خورده و در همین چارچوب، بر رفع موانع ازدواج، آسان شدن تشکیل خانواده، پرهیز از سختگیری در امر ازدواج و ضرورت «فرهنگسازی» نیز تاکید کرده بودند. ایشان مسئله جوانان را بهعنوان یکی از «مشکلات جامعه» در پیوند مستقیم با اشتغال و ازدواج مطرح و بر ضرورت «کمک کردن»، «کار کردن»، «تلاش کردن» و بهویژه «فرهنگسازی» تاکید داشتند؛ به طوری که در ماههای پایانی سال ۱۳۹۸ نیز در دیدار مداحان اهلبیت با اشاره به مسئله اشتغال و ازدواج جوانها به عنوان یکی از مشکلات جامعه، افزوده بودند: «دختران و پسران جوان فراوان، اما ازدواج دشوار و گاهی ناممکن است. خب باید کمک کنند؛ باید افراد در این زمینهها کار کنند، تلاش کنند، باید فرهنگسازی بشود. وقتی با تبلیغات چندجانبه و همهجانبه روی فرزندآوری کمتر تبلیغ میشود، میرسیم به وضعیت فعلی که آدمهای وارد، هشدار میدهند نسبت به ۲۰ سال دیگر، ۳۰ سال دیگر، از لحاظ پیر شدن کشور، پیر شدن جامعه. جامعه پیر نمیتواند به آن قلهها برسد؛ همه پیشرفتهای ما تا امروز به برکت حضور جوانها بوده. بنده گفتهام که پیرها بلاشک نقش ایفا میکنند، اما موتور، جوانهایند. اگر این جامعه محروم بماند از یک جمعیت قابل جوان، دشمن بر این جامعه مسلط خواهد شد. خب این فرهنگسازی لازم دارد؛ فرهنگسازی دست شما است. تشکیل خانواده فرهنگسازی میخواهد، ازدواج آسان فرهنگسازی میخواهد، سختگیری نکردن در امر ازدواج فرهنگسازی لازم دارد.»
در این میان اما، این نگاه در سخنرانی نوروزی سال ۱۳۹۹ خطاب به ملت ایران نیز بعد دیگری پیدا کرد؛ جایی که رهبر شهید «حفظ جمعیت جوان کشور» را صریحا «یکی از ابزارهای قوت» دانستند.
رهبر شهید انقلاب همچنین در اواخر سال ۱۳۹۹ بار دیگر بر این نکته تاکید کرده بودند که «ازدواج بهنگام و بدون تاخیر یکی از کارهای لازم و واجب است» و «فرزندآوری و تکثیر نسل یکی از آن وظایف مهم و اساسی است که بایستی انجام بگیرد که هر دوی اینها -هم ازدواج زودهنگام و بهنگام و هم تکثیر نسل- جزو نیازهای حیاتی امروز کشور و فردای کشور است»؛ این نگاه اما در فرمایشات سال ۱۴۰۱ رهبر شهید از نگاه مطالبه و توصیهای خارجی شد و در غالب هشدار مورد توجه قرار گرفت؛ جایی که رهبر انقلاب ۲۸ فروردین سال ۱۴۰۱ نیز در پیامی به فعالان حوزه جمعیت تلاش برای افزایش نسل و جوان شدن نیروی انسانی کشور و چارهجویی برای نجات کشور از آینده هولناک پیری جمعیت را سیاستی حیاتی و از ضروریترین فرائض دانسته و گفته بودند: «این فریضه درباره افراد و مراکز اثرگذار و فرهنگساز، تاکید بیشتر مییابد. این یک سیاست حیاتی برای آینده بلندمدت کشور عزیز ما است. کاوشهای صادقانه علمی نشان داده است که این سیاست را میتوان با پرهیز از همه آسیبهای محتمل یا موهوم پیش برد و آینده کشور را از آن بهرهمند ساخت.»
اکنون با مرور بیش از یک دهه بیانات رهبر شهید انقلاب درباره جمعیت، میتوان دریافت که هشدارهای ایشان هرگز محدود به افزایش آمار موالید نبود، بلکه منظومهای بههم پیوسته از «تشکیل خانواده»، «ازدواج بهنگام و بدون تاخیر»، «فرزندآوری و تکثیر نسل»، «فرهنگسازی»، «حمایت از خانواده»، «ثروتآفرینی»، «قوی شدن کشور» و بهرهگیری از «پنجره جمعیتی» را دربر میگرفت. امروز، پس از شهادت رهبر انقلاب، این بیانات و سیاستهای ابلاغی، میراثی راهبردی برای آینده ایران به شمار میرود؛ میراثی که از نخستین هشدارها درباره خطر «پیر شدن کشور» آغاز شد، با ابلاغ سیاستهای کلی جمعیت صورتبندی یافت و در سالهای بعد با تاکید بر اینکه «جامعه پیر نمیتواند به آن قلهها برسد» و «قوی شدن کشور» در گرو حفظ «جمعیت جوان» است، بارها و بارها تکرار شد؛ نقشه راهی که تحقق آن، از نگاه ایشان، ضامن پیشرفت، اقتدار و آینده بلندمدت ایران است.
نظر شما