آگاه: ثبت جهانی آثار تاریخی در یونسکو، یکی از مهمترین رویدادهای فرهنگی هر کشور محسوب میشود. با ثبت پرونده قلعه الموت و استحکامات آن، که در شهر بوسان کره جنوبی انجام گرفت شمار آثار جهانی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ۳۰ اثر رسید. این ثبت به معنای آن است که ارزش یک اثر، فراتر از مرزهای ملی ارزیابی شده و به عنوان میراث مشترک بشریت شناخته میشود. اکنون با ثبت جهانی مجموعه قلعه الموت، ایران یک گام دیگر به تثبیت جایگاه خود به عنوان یکی از مهمترین دارندگان میراث فرهنگی جهان نزدیک شده است. قلعه الموت که بر فراز صخرهای مرتفع در شمال استان قزوین قرار گرفته، یکی از شناختهشدهترین دژهای تاریخی ایران است. این قلعه به دلیل موقعیت استراتژیک، معماری متناسب با طبیعت کوهستانی و نقش آن در تحولات سیاسی و مذهبی سدههای میانی تاریخ ایران، از شهرتی جهانی برخوردار است.
نام الموت سالهاست در کتابهای تاریخی، پژوهشهای دانشگاهی و آثار مستند جهان دیده میشود. بسیاری از پژوهشگران، این قلعه را نماد هوشمندی معماری دفاعی ایران میدانند؛ جایی که بدون بهرهگیری از فناوریهای مدرن، سامانههای ذخیره آب، استحکامات دفاعی و بهرهبرداری از عوارض طبیعی به شکلی کمنظیر طراحی شده بود.
چرا الموت ثبت جهانی شد؟
ثبت یک اثر در فهرست میراث جهانی، تنها به قدمت آن وابسته نیست. یونسکو آثاری را میپذیرد که دارای «ارزش برجسته جهانی» باشند یعنی ویژگیهایی داشته باشند که برای همه بشریت اهمیت داشته باشد. اینکه قلعههایی با این استحکام در ارتفاعات کوهستانی ساخته شده، با محیط طبیعی سازگاری هوشمندانه دارد، مردم و بنای قلعه در تحولات جهان اسلام چقدر نقش داشتهاند و چشمانداز فرهنگی و یکپارچگی تاریخی آن همگی بخش کوچکی از همین ارزشهای برجسته جهانی بود که آن را به مرحله جهانی برد.
مجموعه الموت تنها یک قلعه نیست، بلکه بخشی از یک شبکه تاریخی و فرهنگی گسترده است که شناخت آن به درک بهتر تاریخ ایران در قرون میانی کمک میکند. پرونده ثبت جهانی الموت نتیجه سالها پژوهش، کاوشهای باستانشناسی، مستندسازی، تعیین عرصه و حریم، تهیه برنامه مدیریت و همکاری میان وزارت میراث فرهنگی، پژوهشگاه میراث فرهنگی، استانداری قزوین، کارشناسان و نهادهای بینالمللی است.
ثبت جهانی هر اثر معمولا سالها زمان میبرد زیرا کشور متقاضی باید ثابت کند که توانایی حفاظت بلندمدت از آن را دارد و برنامه مشخصی برای مدیریت اثر ارائه کرده است. مهمترین دستاورد این ثبت، افزایش اعتبار بینالمللی میراث تاریخی ایران است. هر اثری که وارد فهرست جهانی میشود، در معرض توجه میلیونها گردشگر، پژوهشگر و رسانه
قرار میگیرد. این موضوع میتواند باعث افزایش گردشگری فرهنگی، توسعه اقتصاد محلی و ایجاد فرصتهای جدید شغلی شود. از سوی دیگر، ثبت جهانی اعتماد جامعه جهانی به ظرفیتهای فرهنگی ایران را نیز افزایش میدهد و زمینه همکاریهای علمی و پژوهشی بیشتری را فراهم میکند.
فرصتهای تازه برای استان قزوین
استان قزوین از سالها پیش به عنوان یکی از قطبهای تاریخی ایران شناخته میشود، اما بسیاری از ظرفیتهای گردشگری آن کمتر معرفی شدهاند. حالا ثبت جهانی الموت میتواند گردشگران بیشتری را به سمت خود بکشاند، اقامتگاههای بومگردیاش را رونق و زیرساختهای گردشگری را افزایش دهد. اما ثبت جهانی پایان کار نیست بلکه آغاز یک مسئولیت تازه است. پس از ثبت، ایران موظف است از هرگونه اقدامی که به اصالت یا یکپارچگی اثر آسیب میزند، جلوگیری کند. ساختوسازهای غیرمجاز، تخریب چشمانداز تاریخی، حفاریهای غیرقانونی، توسعه نامناسب گردشگری و هر اقدامی که ارزش جهانی اثر را تهدید کند، میتواند برای این میراث خطرآفرین باشد. ایران تعهد داده که از این اثر حفاظت مستمر کند، بودجه حفاظتی برایش در نظر گیرد، مرمت اصولی براساس استانداردهای بینالمللی انجام دهد، بر ساخت و ساز در عرصه و حریم آن کنترل داشته باشد، جوامع محلی را آموزش دهد و گردشگری پایدار را توسعه دهد؛ در کنار آن، برنامه مدیریتی مستمر داشته باشد و همه این گزارشها را به یونسکو ارائه کند. با این حال اقداماتی که بعد از جهانی شدن الموت باید انجام شود تنها وظیفه دولت نیست. ساکنان منطقه، فعالان گردشگری، راهنمایان تور، دهیاریها و گردشگران نیز در حفظ این میراث سهیم هستند.
چه چیزهایی در پرونده الموت ثبت شد؟
پرونده قلعه الموت شامل هفت قلعه است. اصلیترین آنها قلعه الموت، مرکز فرمانروای نزاریان اسماعیلی بوده است. قلعه اصلی دیگر «لمسر» است که بزرگترین قلعه این مجموعه محسوب میشود و محل استقرار نایبالحکومه یا جانشین فرمانروای اصلی بوده و اقامتگاه زمستانی محسوب میشده است. قلعه «نویذر شاه» نیز در این پرونده قرار دارد که آخرین سنگر مقاومت در برابر حمله مغولها بوده و مرتفعترین و در عین حال صعبالعبورترین قلعه مجموعه است و نیاز زیادی به کارهای زیرساختی و حفاظتی دارد. همچنین قلعه شمسکلایه در معلمکلایه، قلعه شیرکوه، قلعه ایلان و قلعه قسطینلار نیز از دیگر اجزای این پرونده هستند، که مجموعه مدیریتی و دفاعی سرزمین یکپارچه الموت را شکل میدهند.
واکنش مسئولان به جهانی شدن الموت
رئیسجمهور ثبت جهانی «الموت و استحکامات وابسته» را به رسمیت شناختن بخشی از تاریخ متنوع و مشترک ایران دانست.
پس از ثبت جهانی الموت، مسعود پزشکیان در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ثبت جهانی الموت، به رسمیت شناختن بخشی از تاریخ متنوع و مشترک ایران است. میراث فرهنگی میتواند ما را با همه تفاوتهایمان کنار هم بنشاند و یادآوری کند که ایران متعلق به همه ایرانیان است.»
سیدرضا صالحیامیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، پس از اعلام رسمی ثبت این پرونده، در سخنانی با اشاره به خسارتهای انسانی و فرهنگی جنگ تحمیلی علیه ایران گفت: جنگ و ویرانی هیچ جایگاهی در آیندهای که کنوانسیون ۱۹۷۲ برای بشریت ترسیم کرده ندارد. میراث فرهنگی باید از هر گونه تعرض مصون بماند.
حمیده چوبک، مدیر پایگاه میراث جهانی الموت نیز درباره این سایت باستانی که ۲۵ سال در آن زحمت کشید، گفت: این مجموعه یکی از مهمترین مراکز علمی جهان اسلام در روزگار خود بوده است. حضور خواجه نصیرالدین طوسی، استقرار دانشمندانی از چین، مصر، ارمنستان و شام، شواهد فعالیتهای نجومی و کشف بقایای مرتبط با ابزارهای رصدی، نشان میدهد الموت کانونی برای تولید و تبادل دانش نیز به شمار میرفته است. به گفته مدیر پایگاه میراث جهانی الموت، در حوزه باستانشناسی نیز کشف «ملاسرا» از مهمترین دستاوردهای ۱۶ فصل کاوش به شمار میرود؛ کشفی که بسیاری از روایتهای تاریخی درباره الموت را با شواهد باستانشناختی تایید کرده است.
یک حاشیه برای سفر میراثیها به کره جنوبی
چند روز پیش علی خضریان، نماینده تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر و پردیس در مجلس نسبت به نامه وزارت میراث فرهنگی به وزارت امور خارجه برای اعزام هیاتی به کره جنوبی برای ثبت قلعه الموت واکنش داد و از اینکه ۱۴ نفر قرار است برای این اتفاق به کره جنوبی سفر کنند و با توجه به تعداد روزهای این سفر بار ۴۰ میلیاردی بر دولت تحمیل کنند اعتراض کرد و نوشت: حضور همزمان ۶ روزه وزیر و قائممقام آن دقیقا به چه علت است؟ این موضوع به این معناست که این وزارتخانه، نزدیک به یک هفته تا ۱۰ روز عملا معطل خواهد بود. این چه شیوهای از مدیریت است؟
نظر شما