آگاه: در جهانی که میدان رویارویی قدرت‌ها دیگر تنها به مرزهای نظامی محدود نیست و عرصه‌های رسانه، فرهنگ، اقتصاد، فناوری و ادراک عمومی را نیز دربر گرفته است، این پرسش اساسی مطرح می‌شود که یک تمدن چگونه می‌تواند هویت، استقلال و سرمایه‌های فکری خود را در چنین صحنه‌ای حفظ کند؟ همان‌گونه که رهبر شهید انقلاب اسلامی تاکید کرده‌اند: «دشمن از طریق نفوذ فرهنگی، فشار اقتصادی، تلاش‌های سیاسی، تبلیغات رسانه‌ای گسترده و عوامل مزدور خائن خود درصدد تکان دادن فضای جامعه اسلامی است تا آن را به تبعیت خود وادارد.» (۳/۳/۱۳۹۵)
تحولات سال‌های اخیر منطقه و فشارهای گسترده سیاسی، اقتصادی و رسانه‌ای علیه جمهوری اسلامی ایران، نمونه‌ای روشن از این تقابل تمدنی است. با وجود تحریم‌های فراگیر، جنگ شناختی و تلاش برای ایجاد شکاف اجتماعی، پیش‌بینی برخی قدرت‌های خارجی درباره فروپاشی انسجام داخلی و کاهش سرمایه اجتماعی نظام تحقق نیافت. یکی از مهم‌ترین عوامل این پایداری را می‌توان در شکل‌گیری گفتمان مقاومت و تقویت وحدت ملی بر پایه منطق «جهاد کبیر» دانست؛ منطقی که بر عدم تبعیت از اراده و الگوی سلطه، حفظ استقلال در تصمیم‌گیری و صیانت از هویت اسلامی تاکید دارد. این مفهوم، به‌ویژه در اندیشه رهبر شهید انقلاب و بیانات رهبر انقلاب اسلامی، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین راهبردهای صیانت از تمدن اسلامی و مقابله با نظام سلطه تبیین شده است. خاستگاه قرآنی این راهبرد، آیه ۵۲ سوره فرقان است: «فَلَا تُطِعِ الْکافِرِینَ وَجَاهِدْهُم بِهِ جِهَادًا کبِیرًا». نکته راهبردی این آیه آن است که قرآن کریم پیش از هرگونه رویارویی، بر «عدم تبعیت» از الگوها، محاسبات و نظام ارزشی دشمن تاکید می‌کند؛ زیرا هر تمدنی پیش از آنکه در میدان نبرد نظامی شکست بخورد، در عرصه اندیشه، اراده و نظام محاسباتی دچار شکست می‌شود.
بر همین اساس، جهاد کبیر را می‌توان یکی از ارکان «نظام دیدبانی تمدن اسلامی» دانست؛ نظامی که ماموریت آن رصد مستمر تهدیدهای نرم، مقابله با نفوذ فکری و فرهنگی، ارتقای بصیرت عمومی و حفظ وحدت امت اسلامی است. در این چارچوب، بزرگ‌ترین تهدید تمدنی امروز را باید در عرصه «جنگ شناختی» جست‌وجو کرد؛ جنگی که هدف اصلی آن تغییر ادراک عمومی، ایجاد بی‌اعتمادی و تضعیف سرمایه اجتماعی است.
در سال‌های اخیر، همزمان با بحران‌های منطقه‌ای، جنگ ۱۲ روزه و حوادث دی‌ ۱۴۰۴، حجم گسترده‌ای از اخبار جعلی، تصاویر تحریف‌شده و روایت‌های متناقض در فضای مجازی منتشر شد. هدف این عملیات رسانه‌ای، ایجاد سردرگمی، تشدید هیجانات و کاهش قدرت تشخیص مخاطبان بود. رهبر انقلاب اسلامی نیز با تبیین ماهیت جنگ ترکیبی تاکید کرده‌اند که دشمن پس از ناکامی در رویارویی مستقیم، تمرکز خود را بر «تضعیف تاب‌آوری مردم» و «ایجاد خطا در دستگاه محاسباتی مسئولان» قرار داده و با بهره‌گیری از عملیات رسانه‌ای و شناختی، درصدد القای یأس، ترس، بدگمانی و اختلاف در جامعه است.
یکی از مهم‌ترین راهبردهای قرآنی با توجه به آیه: «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِن جَاءَکمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَینُوا» (حجرات: ۶) «راستی‌آزمایی» است. بر این اساس، یعنی ایجاد سازوکارهای ارزیابی صحت اطلاعات، ارتقای سواد رسانه‌ای و جلوگیری از تصمیم‌گیری بر پایه شایعه، هیجان و عملیات روانی است.
دامن زدن به شکاف‌های مذهبی، قومی و سیاسی شکل دیگری از تهدید دشمن است. تجربه تحولات منطقه در دو دهه اخیر نشان داده است که اختلاف‌های مذهبی و قومی می‌توانند به ابزاری برای رقابت‌های ژئوپلیتیکی تبدیل شده و سرمایه اجتماعی جوامع اسلامی را فرسوده سازند. نمونه‌ای از این تهدید را می‌توان در تلاش دشمن برای تجهیز عناصر ضد انقلاب تجزیه‌طلب در مرزهای کشور و نیز بهره‌گیری از فضای مجازی برای تقویت روایت‌های احساسی، برجسته‌سازی دوگانه‌های «ما» و «آنها» و کاهش اعتماد اجتماعی مشاهده کرد. چنین روندی، زمینه افزایش تعارضات داخلی، قطبی‌سازی سیاسی و درگیری‌های جناحی را فراهم می‌سازد. در برابر این تهدیدها، قرآن کریم راهبرد «وحدت هویتی» را ارائه می‌دهد: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» (آل‌عمران: ۱۰۳) و «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» (حجرات: ۱۰) در این عرصه ماموریت نظام دیدبانی تمدن اسلامی تولید و تقویت گفتمان وحدت، گسترش گفت‌وگو میان جریان‌های مختلف اسلامی و جلوگیری از تبدیل اختلاف‌نظرها به تعارض‌ها است؛ مفهومی که رهبر انقلاب از آن با عنوان «اتحاد مقدس» یاد کرده‌اند.
در سطح بین‌المللی نیز تجربه مقاومت در غزه نمونه‌ای قابل تأمل از شکل‌گیری هویتی مشترک فراتر از مرزبندی‌های جغرافیایی، قومی و مذهبی است. روایت دکتر محمدطاهر ابوغریف، پزشک عراقی‌الاصل مقیم لندن که به‌صورت داوطلبانه برای درمان مجروحان در غزه حضور یافت، نمونه‌ای روشن از این همبستگی انسانی است. او پس از مشاهده مستقیم رنج مردم و مقاومت آنان، از آموزه‌های قرآن و مفهوم «صبر» سخن می‌گوید و تاکید می‌کند که امروز دیگر دوگانه‌هایی مانند شیعه و سنی موضوعیت اصلی ندارند، بلکه دوگانه واقعی، «مقاومت یا تسلیم» است. با این نگاه، سازوکارهای مبتنی بر احکام الهی، به مثابه نظامی دیدبان و پاسدار، از ارزش‌ها و هویت تمدن اسلامی صیانت کرده و با جلوگیری از هرگونه تجاوز، سلطه‌جویی و زیاده‌خواهی در عرصه‌های نظامی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی، زمینه تداوم مقاومت، انسجام و وحدت میان اعضای این تمدن را فراهم می‌آورند.