آگاه: این مسئله حالا به یکی از چالشهای جدی میان خانوادهها، مدارس غیردولتی و آموزش و پرورش تبدیل شده است؛ چالشی که یک سوی آن خانوادهای ایستاده که میگوید وقتی مدرسه تعطیل بوده، چرا باید هزینه تمام خدمات مدرسه را بپردازد و سوی دیگر، مدرسهای قرار دارد که میگوید تعطیلی ساختمان به معنای تعطیلی آموزش و هزینههای آن نیست. واقعیت اما جایی میان این دو روایت قرار دارد.
شهریهای که سبک زندگی یک خانواده را تغییر میدهد
رقم شهریه مدارس غیردولتی یکسان نیست و بر اساس مقطع، منطقه، امکانات و خدمات مدرسه تفاوت دارد. برای نمونه، بر اساس دادههای منتشرشده درباره سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴، شهریه مدارس غیردولتی در مقطع ابتدایی میتواند از حدود ۱۸ میلیون تومان تا بیش از ۱۱۰ میلیون تومان متغیر باشد؛ البته این ارقام به مدرسه و خدمات آن وابسته است.
در برخی مناطق و مدارس، ارقام حتی بالاتر از این دامنههاست. شهریه مدارس در استانهای بزرگ برای سال تحصیلی جاری به حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان میرسد. اما حتی رقمهای پایینتر نیز برای بسیاری از خانوادهها قابلتوجه است.
حالا تصور کنید بخشی از سال تحصیلی بهجای کلاس و حیاط مدرسه، در اتاق خانه و مقابل یک نمایشگر گذشته باشد. پرسش خانوادهها ساده است: بابت کدام بخش از این خدمات هنوز باید همان مبلغ قبلی را پرداخت کرد؟
شهریه فقط پول معلم نیست
شهریه مدارس غیردولتی یک عدد واحد برای «نشستن دانشآموز سر کلاس» نیست. بخشی از جذابیت و تفاوت این مدارس با مدارس دولتی به مجموعهای از خدمات آموزشی، رفاهی و فوقبرنامه برمیگردد؛ خدماتی که میتواند شامل کلاسهای تقویتی و زبان، برنامههای هنری و ورزشی، آزمایشگاه و کارگاه، اردو، استخر، تغذیه و سرویس رفتوآمد باشد.
بنابراین وقتی دانشآموز دیگر وارد ساختمان مدرسه نمیشود، سوال فقط درباره تعداد جلسات تدریس نیست. پرسش مهمتر این است که از مجموع خدماتی که خانواده بابت آن هزینه کرده، چه مقدار همچنان ارائه شده و چه مقدار از بین رفته است؟
برای خانوادهای که دهها میلیون تومان شهریه پرداخت کرده، تفاوت میان آموزش حضوری و مجازی فقط تفاوت یک کلاس در مدرسه و یک کلاس در خانه نیست. خانواده ممکن است در همان مدت هزینه اینترنت و تجهیزات مورد نیاز آموزش را نیز بپردازد، فضای خانه را برای تحصیل آماده کند و در بسیاری از موارد، خودش نقش ناظر و پشتیبان آموزشی فرزندش را برعهده بگیرد.
به بیان سادهتر، در دوره آموزش غیرحضوری، بخشی از هزینه و بخشی از مسئولیت آموزش از مدرسه به خانه منتقل شده است. در چنین شرایطی، دریافت هزینه این خدمات بهصورت کامل، بیش از آنکه یک اختلاف حساب ساده باشد، به مسئلهای درباره شفافیت شهریه تبدیل میشود.
مقامهای مسئول در وزارت آموزش و پرورش نیز بر همین تفکیک تاکید کردهاند. رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی اعلام کرده هزینه خدماتی که ارائه نشده است، نباید از خانوادهها دریافت شود و مبالغ مربوط به خدماتی مانند سرویس، تغذیه و اردو که در دوره تعطیلی ارائه نشدهاند، باید به خانوادهها بازگردانده شود یا در شهریه سال بعد لحاظ شود.
این موضع یک پیام روشن دارد: آموزش مجازی لزوما به معنای حذف شهریه آموزشی نیست، اما نمیتوان هزینه خدمتی را که اساسا ارائه نشده، همچنان در صورتحساب خانواده نگه داشت.
مدرسه هم در تعطیلی خرج دارد
مدرسه غیردولتی حتی زمانی که درهایش بسته است، لزوما بدون هزینه نیست. معلم همچنان باید حقوق بگیرد، کارکنان مدرسه همچنان هزینه دارند و بسیاری از مدارس همچنان باید اجاره، بیمه، قبوض و سایر هزینههای جاری خود را پرداخت کنند. از سوی دیگر، آموزش مجازی نیز به زیرساخت نیاز دارد؛ از پلتفرم آموزشی و اینترنت گرفته تا تجهیزات فنی و تولید محتوای دیجیتال.
احمد محمودزاده، معاون وزیر آموزش و پرورش و رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی با اشاره به گمانهزنیها درباره بازگرداندن بخشی از شهریه در شرایط آموزش مجازی گفت: با توجه به تداوم هزینههایی مانند اجاره مدارس و پرداخت کامل حقوق و بیمه معلمان، امکان بازگرداندن شهریه مدارس غیردولتی وجود ندارد و تنها هزینه خدماتی که ارائه نمیشود، مانند اردو، غذا یا سرویس ایاب و ذهاب قابل کسر یا بازگشت است.
بنابراین نمیتوان نتیجه گرفت که با مجازیشدن کلاسها، کل هزینه مدرسه باید حذف شود. حتی ممکن است در برخی مدارس، معلمان برای آموزش آنلاین زمان و انرژی بیشتری صرف کرده باشند؛ تولید محتوای آموزشی، برگزاری کلاسهای مجازی، پاسخگویی به دانشآموزان و ارزیابی تکالیف، همه بخشی از همان فرآیند آموزشی است که باید برای آن هزینه پرداخت شود. اینکه مدرسه همچنان هزینههایی دارد، الزاما به این معنا نیست که تمام هزینههای قبلی بدون تغییر باید از خانواده دریافت شود.
مسئله، «شهریه واقعی» است
شاید بهتر باشد به جای پرسیدن اینکه «آیا باید شهریه را کامل پرداخت کرد یا نه؟»، سوال دقیقتری مطرح کنیم: شهریه دقیقا بابت چه چیزی دریافت میشود؟
اگر بخش اصلی شهریه مربوط به آموزش و حقوق معلم است و آموزش با همان کیفیت یا با تغییرات محدود ادامه داشته، پرداخت این بخش قابل دفاع است. اما اگر بخشی از مبلغ بابت خدماتی دریافت شده که در دوره غیرحضوری ارائه نشده، طبیعی است که آن قسمت نیازمند تعدیل باشد.
این تفکیک در مقررات مربوط به شهریه مدارس غیردولتی نیز اهمیت دارد. شهریه بر اساس مجموعهای از عوامل تعیین میشود و خدمات آموزشی و پرورشی، فوقبرنامه، امکانات و فضای فیزیکی مدرسه در تعیین آن نقش دارند. بنابراین «شهریه» یک بسته یکتکه و غیرقابل تفکیک نیست.
مشکل اینجاست که در عمل، بسیاری از خانوادهها دقیقا نمیدانند چه سهمی از مبلغی که به مدرسه میپردازند بابت آموزش است و چه سهمی بابت خدمات جانبی. همین ابهام، در زمان بحران اختلاف را بیشتر میکند.
خانوادهها؛ طرف سوم این معادله
در این میان، شاید مهمترین ضلع ماجرا خانوادهها باشند؛ خانوادههایی که در سالهای اخیر هم با افزایش هزینههای زندگی مواجه بودهاند و هم برای حفظ کیفیت آموزش فرزندشان ناچار شدهاند هزینه مدرسه غیردولتی را بپذیرند.
این نخستین بار نیست که آموزش مجازی، مسئله شهریه مدارس غیردولتی را به صدر بحثها میآورد. در دوره همهگیری کرونا نیز تقریبا همین پرسش مطرح شد: آیا وقتی مدرسه تعطیل است اما کلاسها به شکل مجازی ادامه دارد، شهریه باید کامل پرداخت شود؟
آن زمان نیز راهحل بر تفکیک میان شهریه آموزشی و هزینه خدماتی استوار شد. خدماتی که ارائه نشده بودند، نباید مانند قبل محاسبه میشدند؛ در عین حال، آموزش معلم و هزینههای مرتبط با استمرار فعالیت مدرسه همچنان وجود داشت.
تکرار دوباره همین مناقشه نشان میدهد هنوز سازوکاری که بتواند در شرایط اضطراری، شهریه را بهصورت شفاف و خودکار متناسب با خدمات واقعی تعدیل کند، برای خانوادهها ملموس و قابل اتکا نیست.
راهحل نه تعطیل کردن مدارس غیردولتی است و نه نادیده گرفتن هزینههای واقعی آنها. مدارس غیردولتی بخشی از نظام آموزشی کشورند و اگر قرار است کیفیت آموزشی آنها حفظ شود، باید امکان تامین هزینههای واقعیشان وجود داشته باشد. اما در طرف مقابل، خانواده هم نباید بابت خدمتی که دریافت نکرده، هزینه کامل بپردازد.
آنچه بیش از هر چیز مورد نیاز است، شفافیت در ساختار شهریه است؛ خانواده باید بداند از مبلغی که پرداخت میکند، چه میزان بابت آموزش پایه، چه میزان بابت برنامههای فوقبرنامه و چه میزان بابت خدماتی مانند سرویس، تغذیه و امکانات ورزشی است.
در چنین شرایطی، اگر بحران یا تعطیلی باعث حذف یکی از این خدمات شد، محاسبه هزینه آن نیز روشن خواهد بود. حتی میتوان برای دورههای آموزش غیرحضوری که در سالهای اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته، فرمول مشخصی برای تعدیل شهریه تعریف کرد؛ فرمولی که هم هزینه واقعی مدرسه و حقوق کارکنان را در نظر بگیرد و هم مانع دریافت پول بابت خدماتی شود که ارائه نشدهاند.
بحران، انتخاب خانوادهها نبوده است. آنها نه تعطیلی مدارس را انتخاب کردهاند و نه آموزش مجازی را. بنابراین منطقی نیست تمام هزینههای ناشی از این تغییر شرایط، یکجا به آنها منتقل شود. شهریه باید بهای خدمات واقعی باشد، نه بهای مدرسهای که در روزهای بحران فقط نامش باز مانده است.
نظر شما