آگاه: به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، ناترازی بنزین در ایران دیگر فقط به اختلاف میان تولید و مصرف محدود نیست؛ این ناترازی حاصل همزمان رشد مصرف، فرسودگی و بهرهوری پایین ناوگان، توسعهنیافتگی حملونقل عمومی و شیوهای از توزیع یارانه است که بخش مهمی از آن به جای افراد، به خودروها تعلق میگیرد. در چنین شرایطی، هر تصمیم درباره بنزین، علاوه بر پیامد اقتصادی، آثار اجتماعی و سیاسی گستردهای خواهد داشت.
بر اساس آمارهای اعلامشده، مصرف روزانه بنزین کشور به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده، در حالی که تولید پالایشگاهها حدود ۱۱۲ میلیون لیتر است. بخشی از این فاصله نیز از طریق تبدیل محصولات پتروشیمی به بنزین، برداشت از ذخایر و واردات جبران میشود که ادامه این روند، از یک سو به معنای افزایش آلودگی و از سوی دیگر موجب فشار بر منابع ارزی و کاهش امکان استفاده از فرآوردهها و محصولات پتروشیمی در بازارهای صادراتی است. ضمن آنکه هزینهکرد ارز برای تامین سوخت، سایر بخشها را نیز بیش از پیش به تامین ارز نیازمند میکند.
با این حال، اخیرا سقاباصفهانی، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، با حضور در رسانه ملی تاکید داشته که در حال حاضر سه سناریو برای مدیریت ناترازی بنزین مطرح شده است: عرضه سوخت متناسب با تولید روزانه بدون تغییر قیمت؛ سهمیهبندی بر مبنای خودرو و عرضه مصرف مازاد با نرخ غیریارانهای و اختصاص بخشی از بنزین به حملونقل عمومی و توزیع بخش دیگر میان همه افراد. علاوه بر آن سقاباصفهانی به تازگی این سناریوها را در فضای مجازی نیز در قالب نظرسنجی به اشتراک گذاشت که طبق تصویر منتشرشده از سوی وی، ۴۸ درصد رأیدهندگان به سناریوی اختصاص سهمیه ۱۵۰۰ تومانی به هر کد ملی رأی دادهاند، در حالی که ۳۷ درصد، عرضه با نرخ چهارم یا قیمت آزاد ۸۷ هزار تومانی را انتخاب کردهاند و ۱۵ درصد نیز حامی ادامه وضعیت موجود و در نهایت خاموشی پمپ بنزینها بودهاند. اما با ارزیابی این سناریوها، بسیاری از صاحبنظران تاکید دارند که دولت باید به سمت سیاستهای غیرقیمتی حرکت کند. از سوی دیگر، تجربه اصلاحات قیمتی در حوزه انرژی نشان داده است که نحوه اطلاعرسانی، به اندازه محتوای تصمیم اهمیت دارد. تصمیم ناگهانی درباره سوخت میتواند حتی پیش از اجرای واقعی، به افزایش تقاضای احتیاطی، تشکیل صف، التهاب اجتماعی و بیاعتمادی عمومی منجر شود. با این حال نمایندگان مجلس نیز نسبت به پیامدهای افزایش قیمت بنزین به دولت هشدار دادهاند. حسینعلی حاجیدلیگانی، نماینده شاهینشهر، در تذکری در صحن علنی مجلس نسبت به پیامدهای احتمالی افزایش قیمت سوخت هشدار داده و آن را عاملی برای رشد قیمت کالاها و خدمات دانسته است. حسن نتاج، نماینده بابل، نیز با اشاره به شرایط معیشتی مردم، مخالفت خود را با هرگونه افزایش قیمت بنزین اعلام کرده بود.
علی نیکزاد، نایبرئیس مجلس شورای اسلامی، در پاسخ به تذکر حاجیدلیگانی درباره قیمت بنزین، در همان جلسه با اشاره به اظهارات رئیس سازمان برنامه و بودجه در این بخش، گفت: در این جلسه رئیس سازمان برنامه و بودجه درباره موضوع بنزین نیز توضیحاتی ارائه کرد. وی ادامه داد: طبق توضیحات پورمحمدی، دو راه بیشتر وجود ندارد؛ یا سهمیه بنزین جابهجا شود یا قیمت بنزین افزایش پیدا کند. نایبرئیس مجلس با بیان اینکه دولت موضوع تصمیمگیری درباره بنزین را به پورمحمدی محول کرده است، تصریح کرد: طبق توضیحات رئیس سازمان برنامه و بودجه، افزایش قیمت بنزین منتفی است و جابهجایی سهمیه انجام خواهد شد.
با این حال، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، ۶ مرداد در یک نشست خبری با اشاره به حجم بالای مصرف انرژی در کشور گفت: «روزانه معادل هشت میلیون بشکه نفت را به انواع سوخت تبدیل میکنیم و لازم است برای مدیریت این روند، تدابیر جدی اندیشیده شود.» همزمان برخی سیاستهای تشویقی نیز در دستور کار قرار گرفته است؛ از جمله طرحهایی برای توسعه استفاده از سوختهای جایگزین مانند «سی.ان.جی» که با هدف کاهش مصرف بنزین و مدیریت ناترازی انرژی دنبال میشود. به این ترتیب، در حالی که دولت افزایش قیمت بنزین را تکذیب میکند، به نظر میرسد بحث اصلاح الگوی مصرف و بازنگری در سیاستهای حوزه سوخت همچنان یکی از محورهای مهم تصمیمگیری در بخش انرژی کشور باقی خواهد ماند.
از سوی دیگر و به اذعان بسیاری از کارشناسان، مسئله ناترازی تولید و مصرف بنزین پیچیدهتر از آن است که با افزایش قیمت حل شود. در حال حاضر خودروهای تولید داخلی مصرف سوخت بالاتری نسبت به میانگین جهانی دارند و گاهی گفته میشود این مصرف بالاتر حدود ۱.۵ برابر میانگین جهانی است. علاوه بر آن، بخش قابل توجهی از خودروهای موجود در کشور فرسوده هستند و مصرف سوخت در این خودروها بیشتر از خودروهای نو است، اما تورم مزمن دورقمی و کاهش مداوم قدرت خرید مصرفکنندگان، مانع اصلی نوسازی خودروهای فرسوده است.
عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی در همین زمینه در گفتوگو با «آگاه» گفت: معیشت مردم به دلیل تکانههای اقتصادی و تورم با شرایط نامطلوبی مواجه است و در چنین وضعیتی نباید برای حل مسئله ناترازی بنزین، نخستین راهکار را افزایش قیمت در نظر بگیریم. از سوی دیگر امروز قدرت خرید خانوارها تحت فشار قرار دارد و افزایش هزینههای زندگی، تورم و مشکلات اقتصادی، شرایط معیشتی مردم را دشوار کرده است؛ بنابراین هر تصمیمی که بتواند موج جدیدی از افزایش قیمتها را ایجاد کند باید با دقت و حساسیت بسیار بالا مورد بررسی قرار گیرد. وی با بیان اینکه بنزین یک کالای پایه در اقتصاد است و افزایش قیمت آن تنها به هزینه سوخت خانوار محدود نمیشود، گفت: بلکه میتواند هزینه حملونقل، تولید و ارائه خدمات را نیز افزایش دهد. در نتیجه، افزایش قیمت بنزین میتواند به افزایش قیمت تمامشده کالاها و خدمات منجر شود و در نهایت فشار بیشتری را به مصرفکننده و تولیدکننده وارد کند. عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس با بیان اینکه نباید برای حل ناترازی بنزین صرفا به سراغ راهکارهای قیمتی رفت، تصریح کرد: لازم است مجموعهای از راهکارهای غیرقیمتی در دستور کار قرار گیرد؛ از جمله افزایش تولید بنزین، ارتقای بهرهوری پالایشگاهها، کاهش مصرف و مدیریت تقاضا. صرفهجویی در مصرف سوخت نیز باید به یک برنامه جدی و مستمر تبدیل شود. حبیبزاده ادامه داد: در کنار این موارد، باید به ریشههای ناترازی بنزین توجه کنیم. یکی از موضوعات مهم، وضعیت صنعت خودروسازی و میزان مصرف بالای خودروهای تولید داخل است. به اذعان بسیاری از کارشناسان، بخش قابل توجهی از ناترازی بنزین به مصرف بالای خودروهای داخلی، فرسودگی ناوگان و پایین بودن بهرهوری خودروها بازمیگردد و نمیتوان این مسئله را نادیده گرفت.
همچنین رحیم زارع در گفتوگو با «آگاه» با اشاره به اخباری درباره احتمال افزایش قیمت بنزین، گفت: اینکه دولت برای مدیریت حوزه انرژی تنها یک راهکار را انتخاب کند و آن هم افزایش قیمت بنزین باشد، رویکردی اشتباه است. نماینده مردم آباده، بوانات، خرمبید و سرچهان در مجلس افزود: هرچه زمان میگذرد، شواهد بیشتری آشکار میشود که نشان میدهد دولت به جای حرکت به سمت اصلاح ساختار مصرف انرژی، افزایش بهرهوری، نوسازی ناوگان حملونقل، توسعه حملونقل عمومی و همچنین مقابله با قاچاق سوخت که یکی از معضلات بزرگ کشور است، سادهترین راهکار را انتخاب کرده و آن افزایش قیمت بنزین است. زارع ادامه داد: برخی تصور میکنند افزایش قیمت بنزین سادهترین و بهترین راهحل برای مدیریت مصرف انرژی است، بدون آنکه شرایط اقتصادی کشور را در نظر بگیرند. البته همه معتقدند قیمت بنزین در ایران پایین است، اما این مقایسه معمولا با کشورهای توسعهیافته انجام میشود، در حالی که چنین مقایسهای صحیح نیست. عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس تصریح کرد: اقتصاد ما به شدت به قیمت بنزین وابسته و تا حد زیادی دلاریزه شده است؛ به همین دلیل امروز حتی مطرح شدن موضوع افزایش قیمت بنزین نیز از سوی برخی مسئولان، پیش از اجرای آن، آثار تورمی خود را در بازار بر جای میگذارد. وی با اشاره به روند اجرای قانون هدفمندی یارانهها، اظهار کرد: اگر از سال ۱۳۸۹ و پس از اجرای قانون هدفمندی یارانهها، قیمت بنزین سالانه ۱۰ درصد افزایش پیدا میکرد، امروز قیمت آن مناسب میشد و فشار اقتصادی آن به مراتب کمتر از شرایط فعلی بود. حتی اگر سالانه ۲۰ یا ۳۰ درصد نیز افزایش اعمال میشد، آثار و تبعات آن بسیار کمتر از افزایشهای دفعی و شوکآور بود. زارع تاکید کرد: امروز نباید قیمت بنزین را با کشورهای توسعهیافته مقایسه کنیم، زیرا در سبد هزینه خانوار عوامل متعددی اثرگذار هستند و بنزین تنها یکی از آنهاست. باید دید در حوزه حقوق و دستمزد، سلامت، آموزش و سایر خدمات عمومی چه اقداماتی برای مردم انجام شده است. عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات خاطرنشان کرد: اگر تنها قیمت بنزین افزایش یابد، نتیجه آن چیزی جز تحمیل یک موج جدید تورمی نخواهد بود. این افزایش قیمت، علاوه بر آثار مستقیم خود، میتواند همزمان با اصلاح قانون بودجه و اجرای احکام برنامه هفتم توسعه نیز تورمهای مضاعفی را به اقتصاد کشور تحمیل کند؛ از این رو دولت باید پیش از هر تصمیمی، مجموعه شرایط اقتصادی و معیشتی مردم را مدنظر قرار دهد.
۱ شهریور ۱۴۰۵ - ۲۲:۲۹
کد مطلب: ۲۴٬۷۶۸
ناترازی بنزین در سالهای اخیر به یکی از مهمترین چالشهای اقتصاد ایران تبدیل شده است؛ موضوعی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، آثار آن تنها به حوزه تولید محدود نمیشود، بلکه به شکل مستقیم بر بودجه دولت، رشد اقتصادی، سرمایهگذاری، تولید و حتی معیشت مردم تاثیر میگذارد. از همین رو، حل این معضل به یکی از مهمترین اولویتهای سیاستگذاری اقتصادی کشور تبدیل شده است.
نظر شما