آگاه: سیدعلی اندرزگو، چریک خستگی‌ناپذیر و مرد هزار چهره تاریخ معاصر، تمام عمرش را در اضطراب، استتار و مبارزه‌ای خاموش گذراند تا ردی از خود برای ماموران امنیتی به جا نگذارد. او از شهرت گریزان بود و در گمنامی محض نفس می‌کشید؛ اما دست روزگار، نام او را بر پیشانی پرزرق‌وبرق‌ترین خیابان پایتخت نشاند؛ معبری که امروز پاتوق (به اصطلاح برخی جوانان) «دور دور» شده و فرسنگ‌ها با زیست پنهانی و چریکی آن شهید فاصله دارد.

تاریخ مبارزات معاصر ایران پر از نام‌هایی است که هر کدام بار یک جریان فکری یا عملیاتی را به دوش کشیده‌اند، اما حساب سیدعلی اندرزگو از همه جداست. او یک مبارز معمولی نبود؛ او به معنای واقعی کلمه، کابوس شبانه‌روزی دستگاه امنیتی پهلوی بود. ساواک، با آن دبدبه و کب‌کبه و ارتباطات گسترده با سرویس‌های اطلاعاتی غربی نظیر سیا و موساد، ۱۴ سال تمام به دنبال سایه مردی می‌دوید که هر بار از میان انگشتان‌شان می‌لغزید. ماجرای دربه‌دری‌ها و زندگی پنهانی اندرزگو از یک روز سرد زمستانی در اول بهمن سال ۱۳۴۳ آغاز شد؛ روزی که حسنعلی منصور، نخست‌وزیر وقت، در میدان بهارستان و مقابل مجلس شورای ملی ترور شد. اندرزگو که از طراحان و مجریان اصلی این عملیات بود، وظیفه داشت تا در صورت ناکامی محمد بخارایی، کار را تمام کند. پس از شلیک گلوله‌ها و دستگیری یارانش در هیات مؤتلفه اسلامی، از جمله شهیدان بخارایی، امانی، صفارهرندی و نیک‌نژاد، او تنها کسی بود که توانست از مهلکه بگریزد و از همان لحظه، زندگی زیرزمینی و چریکی خود را آغاز کرد. ساواک که به سرعت متوجه نقش کلیدی او در این ترور شده بود، تمام امکانات خود را برای یافتن این جوان بیست‌وچند ساله بسیج کرد، غافل از آنکه اندرزگو در حال تبدیل شدن به بزرگ‌ترین استاد استتار در تاریخ مبارزات ایران بود. او به خوبی می‌دانست که از این پس، حتی سایه‌اش نیز تحت تعقیب است و برای زنده ماندن و ادامه مسیر مقاومت، باید قید تمام تعلقات عادی زندگی را بزند و به روحی سرگردان در کالبد جامعه تبدیل شود.

مردی با ۱۹ هویت پنهان
سبک زندگی او در این سال‌ها، یک شاهکار تمام‌عیار از اصول ضدتعقیب، چهره‌پردازی و استتار است که قابلیت تبدیل شدن به جذاب‌ترین فیلمنامه‌های جاسوسی و چریکی را دارد. در حالی که نیروهای امنیتی عکس‌های او را در تمام پاسگاه‌ها و مرزها پخش کرده بودند، اندرزگو با ۱۹ شناسنامه مختلف با نام‌های گوناگون زندگی می‌کرد؛ از «شیخ عباس تهرانی» گرفته تا «دکتر حسینی» و «ابوالحسن نحوی». او برای تهیه این مدارک هویتی، گاهی با نفوذ به بایگانی‌های ثبت احوال فرم‌های خام را به دست می‌آورد و با مهارت بالایی آنها را جعل می‌کرد. اما نبوغ اندرزگو تنها در داشتن چند تکه کاغذ خلاصه نمی‌شد؛ او نه تنها نامش، بلکه ظاهر، شغل، رفتار و حتی لحن صحبت کردنش را هم به صورت بنیادین تغییر می‌داد. یک روز با لباس روحانیت، عبا و عمامه مشکی در کوچه‌پس‌کوچه‌های مشهد قدم می‌زد و در قامت یک طلبه ساده به مباحثات فقهی می‌پرداخت، روز دیگر با کلاه شاپو، کت‌وشلوار اتوکشیده و کیفی چرمی در دست، در قامت یک تاجر و بازاری در تهران ظاهر می‌شد و گاهی هم لباس پزشکان را به تن می‌کرد و کیف پزشکی‌ای در دست می‌گرفت که درونش به جای گوشی و دستگاه فشار خون، مملو از اسلحه‌های کمری و اعلامیه‌های انقلابی بود.
این استتار به حدی دقیق و بی‌نقص بود که او در هر نقشی که فرو می‌رفت، تمام جزئیات رفتاری آن صنف را به خود می‌گرفت. وقتی تاجر بود، در بازار با همان لحن تجار چانه می‌زد و وقتی در کسوت یک پزشک بود، با کلماتی حساب‌شده و نگاهی علمی با اطرافیان برخورد می‌کرد. او به معنای واقعی کلمه، «خود» را کشته بود تا بتواند در قالب ده‌ها انسان دیگر زنده بماند. زندگی با این حجم از تغییر هویت، نیازمند تمرکز روانی و تسلطی بی‌نظیر بر اعصاب است؛ اینکه هر روز صبح که از خواب بیدار می‌شوی، باید به خاطر بیاوری که امروز دقیقا چه کسی هستی، چه نامی داری و چگونه باید راه بروی، فشاری خردکننده است که تنها از یک اراده پولادین برمی‌آید.

زندگی در اضطراب دائمی و کوچ‌های بی‌انتها
روایت زندگی خانوادگی شهید اندرزگو، خود یک درام نفسگیر، تلخ و در عین حال حماسه‌آفرین است. وقتی او تصمیم به ازدواج گرفت، صراحتا به همسرش، کبری سیلسپور، گفت که زندگی با او یعنی زندگی با مرگ، آوارگی و فرار ابدی. تصور کنید زنی را که با یک مرد به ظاهر ساده ازدواج کرده، اما هر چند ماه یک‌بار باید نیمی از وسایل مختصر خانه‌اش را در تاریکی شب جا بگذارد و شبانه با کودکان خردسالش به شهر یا محله‌ای دیگر کوچ کند. اندرزگو در حریم امن خانه نیز یواشکی زندگی می‌کرد و این پنهان‌کاری تا جایی پیش رفت که همسرش تا سال‌ها نام واقعی او را نمی‌دانست و او را به همان نام مستعار «شیخ عباس» می‌شناخت.
صدای کوبه در خانه، همیشه برای این خانواده پیام‌آور وحشت و مرگ بود. همسرش در خاطراتش روایت می‌کند که بارها پیش می‌آمد سیدعلی با چهره‌ای کاملا متفاوت وارد خانه می‌شد؛ گاهی با ریش کاملا تراشیده، گاهی با موهای بلند و گاهی با لباس مبدل. او در کفش‌هایش جاسازهای دقیقی برای حمل اسلحه و اسناد محرمانه طراحی کرده بود و همیشه، حتی در زمان استراحت، آماده بود تا در کسری از ثانیه همه‌چیز را رها کند و از روی پشت‌بام بگریزد. بارها پیش آمد که ساواک به خانه‌های تیمی یا منازل اجاره‌ای او یورش برد، اما اندرزگو تنها دقایقی قبل، با هوش سرشار و شم امنیتی بالایش، خطر را احساس کرده و با خانواده‌اش گریخته بود. در این میان، همسر او نیز تبدیل به یک چریک خاموش شده بود؛ زنی که در زیر چادر خود، در کوچه‌های منتهی به حرم در مشهد یا قم، اسلحه‌های سنگین را جابه‌جا می‌کرد و درون ظرف‌های آرد و برنج در آشپزخانه، مهمات و اعلامیه‌ها را پنهان می‌ساخت. همسایه‌ها همیشه این خانواده را مردمی آرام، بی‌حاشیه و به شدت متدین می‌پنداشتند و هیچ‌کس در مخیله‌اش هم نمی‌گنجید که مرد سر به زیر این خانه، طراح بزرگ‌ترین عملیات‌های مسلحانه علیه رژیم حاکم است. او از دیده شدن متنفر بود؛ چرا که دیده شدن برای او مساوی با پایان قطعی راه بود.

قاچاقچی آرمان‌خواه در مسیرهای مقاومت
فعالیت‌های سیدعلی اندرزگو تنها به تغییر چهره و زندگی مخفی در داخل مرزهای ایران محدود نمی‌شد. او یکی از اصلی‌ترین حلقه‌های اتصال مبارزان داخل کشور با شبکه‌های مقاومت در خارج از مرزها بود. اندرزگو برای تامین سلاح، مهمات و منابع مالی گروه‌های انقلابی، به طور مداوم و با استفاده از همان پاسپورت‌ها و شناسنامه‌های جعلی، سفرهای پرخطری به کشورهای همسایه انجام می‌داد. او بارها از مرزهای صعب‌العبور زمینی به افغانستان و پاکستان رفت و شبکه‌ای پیچیده برای خرید و انتقال اسلحه ایجاد کرد.
اما اوج فعالیت‌های برون‌مرزی او، ارتباط با مقاومت فلسطین و سفرهای مخفیانه به سوریه و لبنان بود. اندرزگو در این سفرها با چهره‌های برجسته مقاومت دیدار می‌کرد، در پادگان‌های چریکی الفتح آموزش می‌دید و سلاح‌های سبک و نیمه‌سنگین را با روش‌هایی حیرت‌انگیز به ایران منتقل می‌کرد. او اسلحه‌ها را در درهای خودرو، باک بنزین دو جداره یا چمدان‌های سفارشی جاسازی می‌کرد و با خونسردی تمام از مقابل چشمان ماموران مرزی ساواک می‌گذشت. او در واقع یک پل ارتباطی زنده میان هسته‌های چریکی ایران و جریان مقاومت در خاورمیانه بود؛ مردی که آرمانش مرز نمی‌شناخت و برای تجهیز همرزمانش، بارها جان خود را در بیابان‌های مرزی و ایست‌بازرسی‌های بین‌المللی به خطر انداخت.

خون در غروب نوزدهم ماه رمضان
بازی موش و گربه ساواک و این چریک بی‌سایه، سرانجام در روزهای ملتهب و پرآشوب سال ۱۳۵۷ به ایستگاه پایانی رسید. در حالی که پایه‌های رژیم پهلوی زیر فشار اعتراضات مردمی در حال لرزیدن بود و انقلاب به روزهای پیروزی خود نزدیک می‌شد، ساواک که با تکنولوژی‌های جدید شنود و کمک مستشاران خارجی توانسته بود مکالمات تلفنی یکی از دوستان اندرزگو به نام اکبر حسینی را کنترل کند، سرانجام رد او را در تهران پیدا کرد. ماموران اداره سوم ساواک که سال‌ها در حسرت دستگیری او می‌سوختند، این بار با تجهیزاتی کامل و نیروهای ویژه وارد عمل شدند.
در غروب نوزدهم ماه رمضان، مصادف با دوم شهریور ۱۳۵۷، زمانی که صدای اذان مغرب در خیابان ایران طنین‌انداز شده بود، اندرزگو با زبان روزه در حال حرکت به سمت خانه یکی از دوستانش بود که ناگهان متوجه حضور غیرعادی خودروها و ماموران مسلح در اطراف خود شد. او که همیشه گفته بود «من زنده به دست ساواک نمی‌افتم»، در حالی که هیچ راه فراری نداشت و در محاصره ده‌ها مسلسلچی قرار گرفته بود، دست به اسلحه برد تا آخرین مقاومت خود را ثبت کند. رگبار گلوله‌ها سکوت خیابان را درهم شکست و پیکر نحیف او آماج ده‌ها گلوله قرار گرفت. اندرزگو در همان لحظات پایانی و در حالی که خون از بدنش جاری بود، دست به جیب برد، دفترچه کوچک و تکه کاغذی را که حاوی شماره تلفن‌های فوق‌سری و کدهای ارتباطی مبارزان بود درآورد و آن را بلعید؛ او حتی در لحظه جان دادن در کف خیابان نیز در حال پنهان کردن اسرار انقلاب بود تا مبادا شبکه مبارزان لو برود. ساواک پیکر غرق به خون او را به سرعت از صحنه خارج کرد و پس از کالبدشکافی، او را در قطعه ۳۹ بهشت زهرا(س)، در قبری بی‌نام‌ونشان به خاک سپرد تا گمنامی‌اش حتی پس از مرگ نیز، در دل خاک ادامه داشته باشد.

بلواری برای نمایش؛ نامی برای فراموشی
حالا سال‌ها از آن غروب خونین می‌گذرد. انقلاب پیروز شد و نام شهدا بر تارک خیابان‌ها و کوچه‌های شهر نشست تا راه و رسم‌شان فراموش نشود و نسل‌های بعد بدانند که امنیت و استقلال امروز، روی چه خون‌های پاکی بنا شده است! بلوار اندرزگو در شمال تهران نیز یکی از همین معابر است که پس از توسعه شهری، مزین به نام این چریک بزرگ شد؛ اما این خیابان، امروز دچار یک پارادوکس عجیب و طنزی به شدت تلخ شده است.
وقتی در دنیای امروز نام «اندرزگو» را در موتورهای جست‌وجو یا شبکه‌های اجتماعی تایپ می‌کنید، پیش از آنکه تصاویری از آن مرد لاغراندام با عینک کائوچویی، چشمان نافذ و کلاه شاپویش بالا بیاید، عکس‌هایی از ترافیک سنگین شبانه، رستوران‌های لوکس، ماشین‌های رنگارنگ وارداتی، کافه‌های پرزرق‌وبرق و ویدیوهای «دور دور» جوانان به نمایش درمی‌آید. بلوار اندرزگو، امروز بیش از آنکه یک نام در نقشه تهران باشد، یک «برند» است؛ برندی که نماد مصرف‌گرایی، نمایش ثروت و تبرج در پایتخت به شمار می‌رود. شب‌هنگام، این بلوار عریض تبدیل به پیست رژه خودروهایی می‌شود که قیمت برخی از آنها با هزینه زندگی و مسکن صدها خانواده در مناطق حاشیه‌ای برابر است. جوانانی که با صدای بلند موسیقی، لباس‌های برند و چهره‌های عمل‌ کرده در این خیابان جولان می‌دهند، تنها یک هدف دارند: «دیده شدن». آنها ساعت‌ها در ترافیک کلافه‌کننده این معبر توقف می‌کنند تا ثروت، ظاهر و دارایی‌هایشان را به رخ دیگران بکشند؛ درست در خیابانی که سندش به نام مردی خورده است که تمام عمرش را با مشقت تمام از «دیده شدن» فرار می‌کرد.

تضاد یک چریک با هیاهوی دور دور
این تضاد تلخ، تنها یک اتفاق ساده شهری یا یک تغییر بافت منطقه‌ای نیست؛ این وضعیت، در واقع یک زخم عمیق فرهنگی و نمادی آشکار از گسست دردناک میان نسل‌ها و آرمان‌هاست. شأن شهیدی که جان و جوانی‌اش را بر کف دست گرفت، ۱۴ سال در فقر، غربت و اضطراب کشنده زندگی کرد و حتی از داشتن یک نام ثابت و هویتی مشخص برای خودش محروم بود، با اتمسفر نمایشی امروز این بلوار هیچ سنخیتی ندارد.
سیدعلی اندرزگو نماد از خودگذشتگی مطلق برای یک آرمان بزرگ‌تر بود. او به راحتی می‌توانست مانند بسیاری دیگر، گوشه‌ای بنشیند، به زندگی روزمره‌اش بپردازد و خطری را متوجه خود و خانواده‌اش نکند، اما آوارگی و مرگ را انتخاب کرد. او در خفا زیست تا ملتی بتواند در روشنایی و آزادی زندگی کند. اما بلواری که امروز نام او را یدک می‌کشد، عرصه خودنمایی‌های فردی، رقابت‌های پوچ مادی و فخرفروشی‌های طبقاتی است. آدم‌هایی که در ترافیک نیمه‌شب این خیابان، ساعت‌ها وقت می‌گذرانند تا صرفا ماشین گران‌قیمت یا مدل مویشان دیده شود، چقدر با آن مردی که ۱۹ بار نام و چهره‌اش را عوض کرد تا شناخته نشود، فاصله ‌دارند؟
این خیابان، با تمام زرق‌وبرق خیره‌کننده‌اش، به جای آنکه یادآور روحیه مقاومت، ایثار و ساده‌زیستی باشد، به تابلویی بزرگ از فراموشی تبدیل شده است؛ آینه‌ای که نشان می‌دهد چگونه نام‌ها می‌مانند اما رسم‌ها و مرام‌ها در زیر چرخ‌دنده‌های روزمرگی و مصرف‌گرایی له می‌شوند. شاید اگر خود سیدعلی اندرزگو امروز زنده بود و گذارش به این خیابان می‌افتاد، باز هم کلاه شاپویش را پایین می‌کشید، یقه‌اش را بالا می‌داد و در سکوت کامل از میان این هیاهوی توخالی عبور می‌کرد؛ غریبه‌تر و تنهاتر از همیشه.

مقدمه‌ای برای مطالعه بیشتر

شناخت ابعاد شخصیتی و سبک زندگی رازآلود شهید سیدعلی اندرزگو، تنها با مرور تیتروار وقایع تاریخی در رسانه‌ها ممکن نیست؛ بلکه نیازمند غوطه‌ور شدن در روایت‌های مستند و خاطراتی است که از روزهای پرالتهاب زیست پنهانی او به جا مانده است. در طول سال‌های گذشته، پژوهشگران و نویسندگان دغدغه‌مند در حوزه تاریخ انقلاب و ادبیات پایداری، تلاش کرده‌اند تا از لابه‌لای اسناد محرمانه ساواک و گفته‌های همرزمان و خانواده‌اش، غبار از چهره این چریک هزارچهره بردارند و زوایای پنهان آن زندگی چریکی را به رشته تحریر درآورند. برای درک عمیق‌تر این تضاد و شناخت دقیق مردی که نامش بر پیشانی خیابان‌های شهر است اما رسمش در هیاهو گم شده، آثار مکتوب قابل ‌تاملی به چاپ رسیده است. در ادامه، به معرفی کتاب‌هایی می‌پردازیم که هر یک از زاویه‌ای متفاوت، راوی نفسگیرترین لحظات زندگی این شهید بزرگوار بوده‌اند:

چریک تنها؛ روایتی از یک اعجوبه تکرارنشدنی
برای شناخت دقیق‌تر زوایای پنهان زندگی این مبارز، کتاب «چریک تنها؛ زندگینامه و خاطراتی از روحانی مبارز شهید سیدعلی اندرزگو» اثری است که توسط انتشارات شهید هادی روانه بازار شده است. این اثر ۲۰۰ صفحه‌ای، با تکیه بر اسناد به جا مانده از ساواک و روایت‌های مستند خانواده و همرزمان، تصویری روشن از اعجوبه‌ای تکرارنشدنی ارائه می‌دهد که ۱۵ سال تمام، دستگاه عریض و طویل امنیتی پهلوی را به سخره گرفت. در این کتاب می‌خوانیم که چگونه اندرزگو با ده‌ها اسم، شناسنامه و گذرنامه جعلی، مرزهای شرقی و غربی ایران، از کویرهای سیستان تا کوهستان‌های کردستان و کشورهای همسایه نظیر لبنان، سوریه و افغانستان را زیر پا می‌گذاشت. او در روزگاری که داشتن یک فشنگ جرمی نابخشودنی به شمار می‌رفت، با جسارتی مثال‌زدنی محموله‌های بزرگ سلاح را برای تجهیز هسته‌های مقاومت وارد کشور می‌کرد. نویسنده به خوبی نشان می‌دهد که او گاهی در هیبت یک تاجر، گاه طلبه و گاه یک پزشک، به قدری در استتار غرق می‌شد که ماموران امنیتی بارها از کنار او عبور می‌کردند اما او را نمی‌شناختند. «چریک تنها» روایتی پرکشش از مردی است که پیش‌بینی کرده بود خونش طومار رژیم شاهنشاهی را درهم می‌پیچد و در غروب نوزدهم ماه رمضان ۱۳۵۷، پاداش مجاهدت خاموش خود را با شهادت گرفت.
سفر بر مدار مهتاب؛‌ روایتی زنانه از زندگی مخفیانه یک چریک مبارز
 کتاب «سفر بر مدار مهتاب»، روایتی زنانه و نفسگیر از زندگی چریکی است که آرامش را در دل توفان جست‌وجو می‌کرد. این اثر، حاصل گفت‌وگوی هدایت‌الله بهبودی و مرتضی سرهنگی با کبری سیلسپور، همسر سردار شهید سیدعلی اندرزگو است که روزهای پرالتهاب زندگی مشترک‌شان را با جزئیاتی تکان‌دهنده به تصویر می‌کشد. پیوند آنها در سال ۱۳۴۹ آغاز می‌شود؛ اما به جای تجربه روزمرگی‌های شیرین، به سفرهای اجباری و گریزهای مداوم از چنگال ساواک گره می‌خورد.
خواننده در این اثر با زنی همراه می‌شود که پابه‌پای همسر مبارزش، آوارگی از قم تا زابل و عبور مخفیانه از مرزهای افغانستان را در دوران بارداری تاب می‌آورد و حتی با جسارتی شگفت‌انگیز در انتقال محموله‌های سلاح نقش‌آفرینی می‌کند. نقطه اوج این روایت تلخ اما حماسی، روزهای پس از شهادت اندرزگو در شهریور ۱۳۵۷ است؛ زمانی که ماموران ساواک شبانه به خانه آنها در مشهد یورش می‌برند و این مادر را همراه با چهار کودک خردسالش، ابتدا سه روز در وحشت حبس کرده و سپس برای دو ماه بازجویی طاقت‌فرسا به تهران منتقل می‌کنند. «سفر بر مدار مهتاب» تنها یک تاریخ شفاهی نیست؛ داستان ایمانی مومنانه است که نشان می‌دهد چگونه زنی صبور در برابر هولناک‌ترین اضطراب‌های امنیتی می‌ایستد.
«به کی می‌گن قهرمان؟»؛ چریک هزارچهره در قصه پدربزرگ
 کتاب «به کی می‌گن قهرمان؟» دهمین جلد از مجموعه «قهرمانان انقلاب»، اثری متفاوت و جذاب به قلم نرگس آبیار، نویسنده و کارگردان نام‌آشنای ایرانی است که زندگی پرفرازونشیب شهید سیدعلی اندرزگو را با زبانی داستانی برای نوجوانان روایت می‌کند.
نویسنده در این کتاب با هوشمندی، ماجرایی طنزآمیز را دستمایه ورود به تاریخ قرار داده است. داستان از زبان نوجوانی شکمو روایت می‌شود که برای دور زدن ممنوعیت‌های خرید از بوفه مدرسه، با عینک و کلاه پشمی پدربزرگش تغییر چهره می‌دهد. همین شیرین‌کاری‌ها و استتارهای کودکانه، پدربزرگ را به یاد دوست و همرزم قدیمی‌اش می‌اندازد؛ چریک مبارزی که استاد بی‌بدیل تغییر چهره بود و سلاح و مهمات را با زیرکی تمام در چمدان پنهان می‌کرد و از میان چشمان تیزبین ماموران ساواک عبور می‌داد. در طول ۱۴ بخش کتاب، خواننده نوجوان لابه‌لای گپ‌وگفت‌های پدربزرگ و نوه و کتاب‌هایی که این پسرک می‌خواند، با هوش سرشار این مبارز در وقایع مهمی چون اعدام انقلابی حسنعلی منصور و فریب دستگاه‌های امنیتی با انتشار اطلاعات گمراه‌کننده آشنا می‌شود. آبیار با این روایت پرکشش، تاریخ را از قالب خشک و رسمی خارج کرده و تصویری ملموس، باهوش و قهرمانانه از این شهید به نسل جدید ارائه می‌دهد.
«ستاره شمال»؛ عشق و اسلحه در یک قاب
 کتاب «ستاره شمال» به قلم ناهید سلمانی، روایتی متفاوت و داستانی از زندگی پرالتهاب شهید سیدعلی اندرزگو است؛ مردی با نام‌های مستعار و چهره‌های هزاررنگ که همواره در سفر و گریز از سایه سنگین ساواک بود. نویسنده در این اثر، با نثری روان و خوش‌خوان، داستان قاچاق اسلحه و مبارزات نفسگیر این چریک انقلابی را در بستری از روابط عاطفی و انسانی به تصویر می‌کشد.
نقطه تمایز و درخشان «ستاره شمال»، توجه ویژه به نقش زنان (مادر، خواهر و همسر) در غیاب قهرمان داستان است. این زاویه دید، روایت را از فضای خشک و مردانه مبارزات مسلحانه خارج کرده و به واقعیت‌های ملموس زندگی، عشق و دربه‌دری‌های یک مرد جسور پیوند می‌زند. کتاب از نقطه‌ای دور از ذهن و غافلگیرکننده آغاز می‌شود: مجلس خواستگاری سیدعلی در روزهای اوجگیری فعالیت‌های هیات مؤتلفه اسلامی.سلمانی در این اثر نشان می‌دهد که چگونه عشق و جنگ به هم گره می‌خورند. مخاطب در لابه‌لای صفحات کتاب، اندرزگویی را می‌بیند که برای فرار از دستگیری، گاه با شلوار لی و چهره‌ای کاملا تراشیده‌شده ظاهر می‌شود و در همان حال، با کلماتی لبریز از آرامش، شریک زندگی‌اش را به همراهی در مسیر پرخطر مبارزه و فرارهای شبانه دعوت می‌کند.