آگاه: برای گروهی از گردشگران، بهویژه جوانان، سوپرمارکت دیگر فقط محل خرید نیست خودش بخشی از مقصد سفر است. آنها برای کشف طعمهای تازه، دیدن سبک زندگی مردم محلی، امتحان کردن خوراکیهایی که در شبکههای اجتماعی دیدهاند و حتی خرید سوغات، راهی فروشگاههایی میشوند که تا همین چند سال پیش کمتر کسی آنها را در فهرست جاذبههای سفر قرار میداد. این پدیده که به «گردشگری سوپرمارکتی» معروف شده، نشان میدهد تعریف گردشگری در حال تغییر است. گاهی برای کشف یک کشور، کافی است به جای ایستادن مقابل یک بنای تاریخی، سبد خرید بردارید و وارد نزدیکترین سوپرمارکت شوید. سالها به گردشگران توصیه میشد هنگام سفر به موزهها، بناهای تاریخی، بازارهای سنتی و رستورانهای مشهور سر بزنند، اما اکنون مقصدی متفاوت نیز بهتدریج جای خود را روی نقشه گردشگران باز کرده است: سوپرمارکتهای محلی.
پنجرهای رو به زندگی واقعی مردم
برخلاف بسیاری از جاذبههای گردشگری، سوپرمارکتها برای گردشگران ساخته نشدهاند. آنها فضایی واقعی و روزمرهاند؛ جایی که مردم محلی برای خرید شیر، نان، میوه، شام و مایحتاج خانه وارد آن میشوند. همین ویژگی، برای گردشگرانی که به دنبال تجربهای اصیلتر هستند، جذابیت دارد.
راهروهای این فروشگاهها پنجرهای متفاوت رو به گردشگران باز میکنند. مواد غذایی، نوشیدنیها، شیرینیها، محصولات تازه، نوع بستهبندی، قیمتها و برندهای ناآشنا، تفاوتهایی را آشکار میکنند که ممکن است در بازدیدهای معمول گردشگری به چشم نیاید. حتی یک محصول کاملا معمولی مانند نان، میوه یا شامپو میتواند برای مسافری از کشوری دیگر جالب باشد. شاید نان یک کشور شیرینتر باشد، میوهای در آن منطقه با روشی متفاوت بستهبندی شود یا طعم و ترکیب یک نوشیدنی برای گردشگر کاملا ناشناخته باشد. در حقیقت، سوپرمارکت به نوعی موزه زندگی معاصر تبدیل میشود موزهای که در آن ویترینها جای خود را به قفسههای خرید دادهاند و اشیای درون آن نه به گذشته، بلکه به زندگی امروز مردم مربوط هستند. این موضوع همان چیزی است که بسیاری از گردشگران امروز به دنبال آن هستند یعنی اصالت در زندگی روزمره. آنها دیگر تنها نمیخواهند بدانند یک کشور چه آثار تاریخی دارد، بلکه میخواهند ببینند مردم آن کشور چگونه زندگی میکنند.
پدر و مادرها، افراد شاغل، سالمندان و دانشآموزان، همان مردمی هستند که گردشگر شاید در صف بازدید از مونالیزا یا بر فراز یک بنای تاریخی نبیند، اما در یک سوپرمارکت میتواند زندگی روزمره آنها را مشاهده کند. حتی تماشای خرید مردم محلی میتواند نکتههای فرهنگی جالبی به گردشگر نشان دهد. برای مثال، اگر در ساعت تعطیلی مدرسه وارد یک فروشگاه کوچک شوید، ممکن است عادتهای کودکان محلی برای خرید میانوعده بعد از مدرسه را ببینید از «اونگیری برنجی» در ژاپن تا «توکبوکی» در کره جنوبی و ساندویچهای شیرین در کشورهای دیگر.
دریچهای به اقتصاد و فرهنگ
گاهی یک قفسه ساده نیز میتواند چیزهای زیادی درباره یک کشور بگوید. قیمت مواد غذایی، حضور محصولات وارداتی، میزان تنوع کالاها و حتی نحوه چیدمان محصولات، اطلاعاتی درباره اقتصاد، تجارت و فرهنگ مصرف در اختیار گردشگر قرار میدهد. از شیوه فروش تخممرغ تا تفاوت قیمت گوشت و پنیر، جزئیاتی که در نگاه اول شاید پیشپاافتاده به نظر برسند، اما میتوانند تفاوت مقررات، شیوه تولید، تجارت و سبک زندگی کشورها را نشان دهند. برای مثال، تفاوت در نحوه نگهداری و عرضه محصولات غذایی یا حضور کالایی وارداتی که در کشور مقصد ارزانتر یا گرانتر از کشور مبدأ است، میتواند گردشگر را به فکر کردن درباره زنجیرههای تامین و تجارت جهانی وادارد. در واقع، خرید مواد غذایی در سفر گاهی فقط یک تجربه خوراکی نیست بلکه سفری کوچک به دل اقتصاد، سیاست و فرهنگ آن کشور است.
اما یکی از مهمترین دلایل محبوبیت این نوع گردشگری، دسترسی آسان و هزینه کم است. برای ورود به یک سوپرمارکت معمولا نیازی به خرید بلیت، رزرو قبلی یا پرداخت هزینه ورودی نیست. گردشگر میتواند وارد شود، قدم بزند، محصولات را تماشا کند و اگر خواست چیزی بخرد. در شرایطی که سفر برای بسیاری از افراد پرهزینه شده، این ویژگی اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، سوپرمارکت برای بسیاری از مسافران جایگزینی ارزانتر برای رستورانهای گرانقیمت است.
از سوی دیگر، محیط سوپرمارکت برای همه مردم جهان آشناست. محصولات، زبان و عادتها ممکن است متفاوت باشند، اما ساختار اصلی فروشگاه قابل تشخیص است: وارد میشوید، در راهروها قدم میزنید، محصولی انتخاب میکنید و هزینه آن را میپردازید. همین آشنایی، باعث میشود گردشگر احساس راحتی کند و بتواند تمرکز خود را بر تفاوتها بگذارد. گردشگری سوپرمارکتی بهویژه در میان نسل جوان و مسافرانی که بخش زیادی از برنامه سفر خود را از طریق تیکتاک، اینستاگرام و یوتیوب طراحی میکنند، مورد استقبال قرار گرفته است.
امروز ویدئوهایی با عنوان «از یک سوپرمارکت ژاپنی چه خریدم؟»، «بهترین تنقلات فروشگاههای کرهای» یا «۱۰ محصولی که باید در سفر امتحان کنید» میلیونها بار دیده میشوند. یک ساندویچ توتفرنگی، نوشیدنی رنگارنگ یا محصولی با بستهبندی عجیب، بهراحتی میتواند به محتوایی وایرال تبدیل شود. بخش مهمی از جذابیت این موضوع به این دلیل است که بسیاری از جوانان در سفر به دنبال تجربههای شخصی، ارزان و قابل اشتراکگذاری هستند. آنها میخواهند چیزی را تجربه کنند که شاید در برنامه رسمی تورها وجود ندارد و بتوانند آن را به سبک خود ثبت و روایت کنند. در جهانی که بسیاری از مقاصد گردشگری شبیه به یکدیگر شدهاند، جوانان بیش از گذشته به دنبال تجربههایی هستند که واقعی، شخصی و غیرقابل تکرار باشند. سوپرمارکت نیز این حس را ایجاد میکند.
غذای جدید، مقصد سفر میشود
یکی دیگر از جذابیتهای مهم این روند، امکان آشنایی با غذاها و طعمهایی است که شاید در کشور گردشگر بهسادگی در دسترس نباشند.
گردشگر ممکن است پیشتر غذاهای یک کشور را در رستورانهای کشور خود امتحان کرده باشد، اما تنوع واقعی محصولات و خوراکیهای روزمره معمولا در سوپرمارکتها بیشتر دیده میشود. راهرویی که تنها به انواع نودل اختصاص دارد، مجموعهای از طعمهای مختلف نوشیدنی، شیرینیهای فصلی یا غذاهای آمادهای که مردم محلی واقعا مصرف میکنند، تجربهای متفاوت ایجاد میکند. در ژاپن، فروشگاههای زنجیرهای به بخشی از تجربه سفر تبدیل شدهاند. گردشگران برای دیدن تنوع غذاهای آماده، رامن، اونگیری، ساندویچهای خاص و محصولات فصلی به این فروشگاهها سر میزنند. برخی غذاها را میتوان در همان محل آماده کرد. دستگاههای ویژه، امکان گرم کردن غذا یا تهیه نوشیدنی را فراهم میکنند. در کره جنوبی نیز فروشگاههای مواد غذایی و فروشگاههای کوچک برای گردشگرانی جذاب شدهاند که محصولات کرهای را ابتدا در فیلمها، سریالها و شبکههای اجتماعی دیدهاند. در اروپا نیز برخی فروشگاهها به اندازهای مشهور شدهاند که گردشگران نام آنها را در فهرست بازدیدهای خود قرار میدهند. مثلا در پاریس، La Grande Épicerie de Paris با تنوع گسترده محصولات فرانسوی، پنیر، غذاهای آماده و محصولات خاص، برای علاقهمندان به گردشگری خوراک جذاب است. برخی محصولات این فروشگاه، مانند کره مشهور Maison Bordier با طعمهای خاص، حتی به واسطه شبکههای اجتماعی به محصولاتی وایرال تبدیل شدهاند.
در لندنFortnum & Mason نمونهای از فروشگاهی است که خرید را با تجربهای تاریخی و لوکس ترکیب کرده است. چایهای مشهور، مرباها، بیسکوییتها و محصولات گورمه آن، برای بسیاری از گردشگران بخشی از تجربه سفر به لندن است. در میلان نیز Peck تنها یک فروشگاه نیست ترکیبی از فروشگاه مواد غذایی، اغذیهفروشی، رستوران و محل تجربه غذاهای باکیفیت است.
از قفسه سوپرمارکت تا چمدان گردشگر
یکی از جذابیتهای مهم این روند، تبدیل محصولات معمولی به سوغات سفر است. یک شکلات، بسته بیسکوییت، نوشیدنی، ادویه یا چاشنی محلی میتواند به یادگاری از مقصد تبدیل شود یادگاریای که شاید نسبت به یک مجسمه یا آهنربای یخچال، ارتباط بیشتری با تجربه واقعی سفر داشته باشد. در برخی کشورها، گردشگری سوپرمارکتی حتی از یک بازدید اتفاقی فراتر رفته و وارد برنامههای رسمیتر گردشگری خوراک شده است. تورهای هدایتشدهای وجود دارند که گردشگران را برای بازدید از فروشگاههای مواد غذایی، فود هالها و بازارهای محلی همراهی میکنند. راهنما در این بازدیدها ممکن است درباره مواد اولیه، محصولات فصلی، برچسبهای غذایی و داستان فرهنگی پشت برخی محصولات توضیح دهد. گاهی بازدید از فروشگاه با کلاس آشپزی یا تجربه چشیدن غذاهای محلی ترکیب میشود. در چنین تجربههایی، هدف تنها خرید کردن نیست بلکه گردشگر یاد میگیرد یک محصول چه جایگاهی در فرهنگ غذایی مردم دارد و چگونه مصرف میشود.
گردشگری سوپرمارکتی با وجود جذابیتهایش، یک تناقض نیز دارد. بخش مهمی از جذابیت این فضاها به این دلیل است که همچنان مکانهایی عادی و متعلق به زندگی روزمره مردم هستند، نه جاذبههایی که برای گردشگران طراحی شدهاند. اگر حضور گردشگران بیش از حد شود، ممکن است همین اصالت از بین برود. فروشگاهی که برای تامین نیاز مردم محلی فعالیت میکند، با ازدحام افرادی روبهرو میشود که برای عکس گرفتن یا تولید محتوا به آنجا آمدهاند. نمونهای از این وضعیت در ژاپن و فروشگاه Lawson در نزدیکی کوه فوجی دیده شد جایی که چشمانداز خاص کوه در پسزمینه فروشگاه، شمار زیادی از گردشگران را به خود جذب کرد و ازدحام جمعیت، مسئولان را به اتخاذ تدابیری برای مدیریت بازدیدکنندگان واداشت.
سهمی برای ایران
این روند برای ایران نیز میتواند موضوعی قابل توجه باشد. بازارهای سنتی ایران سالهاست از جاذبههای مهم گردشگری هستند، اما سوپرمارکتها، فروشگاههای مواد غذایی و خواربارفروشیهای محلی نیز میتوانند چهره دیگری از زندگی روزمره ایرانیان را به گردشگران خارجی نشان دهند. یک گردشگر خارجی ممکن است در سوپرمارکت ایرانی محصولاتی ببیند که در بروشورهای گردشگری کمتر به آنها اشاره شده است؛ از انواع زعفران، خشکبار و ادویه گرفته تا نوشیدنیهای گیاهی، محصولات لبنی، شیرینیهای سنتی، نانهای بستهبندیشده، ربها، ترشیجات و تنوع گسترده خوراکیهایی که مردم ایران در زندگی روزمره مصرف میکنند. در ایران نیز میتوان چنین تجربهای را با روایتگری همراه کرد البته هدف نباید این باشد که هر سوپرمارکت عادی را به جاذبهای مصنوعی تبدیل کنیم. جذابیت اصلی گردشگری سوپرمارکتی دقیقا در عادی بودن آن است.
نظر شما