آگاه: تاریخ، الگوها را ثبت می‌کند، کافی است ورق بزنی. ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷، آمریکا از برجام خارج شد، توافقی که ایران به تمام بندهایش پایبند بود و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بارها این پایبندی را تایید کرده بود. ۱۳ دی ۱۳۹۸، سردار قاسم سلیمانی در فرودگاه بغداد ترور شد. ۹ اسفند ۱۴۰۴، تهران زیر آتش موشک‌های آمریکایی لرزید. در همان ساعات نخست، خبر شهادت رهبر انقلاب اسلامی منتشر شد. همزمان، در میناب، مدرسه دخترانه «شجره طیبه» هدف اصابت چندین موشک قرار گرفت. ۱۶۸ غیرنظامی شهید شدند. دو هدف: رأس هرم قدرت و نماد معصومیت ملت. تا همین اواخر دشمن یک الگو را به صورت تکراری انجام می‌داد تا اینکه در ۱۰ شهریور ۱۴۰۵، جنگنده‌های آمریکایی جشن عروسی در سیریک را بمباران کردند. این چندمین مرحله از یک الگوی تکراری بود، الگویی که دشمن آن را با دقت طراحی کرده و هر بار، با تکیه بر محاسبات خود، مرحله بعدی را اجرا می‌کند. قرآن اما برای همین لحظه راهکار دارد. قرآن این الگو را قرن‌ها پیش دیده بود. آیه ۵۸ سوره انفال، در یک جمله کوتاه، نقشه راه را ترسیم کرده است: اگر از خیانت گروهی بیم داری، پیمان را به صورتی مساوی گسسته اعلام کن؛ زیرا خدا خائنان را دوست ندارد.¹ این آیه سه حرف مهم دارد، اما نه به آن معنایی که در نگاه اول به ذهن می‌رسد:
۱- صرف احتمال عقلایی خیانت کافی است، نه اینکه حتما خیانت رخ دهد.
۲- اینکه پیمان‌شکنی را اعلام کن، نه اینکه غافلگیر شوی.
۳- رفتار متقابل باید عادلانه باشد.
آیه اما در خلأ نازل نشده. چند آیه قبل‌تر، از کسانی سخن می‌گوید که «هر بار پیمان خود را می‌شکنند».² پس مخاطب آیه، دشمنی است که پیمان‌شکنی را به عادت تبدیل کرده است. کسی که یک بار پیمان شکسته، ممکن است اشتباه کرده باشد. کسی که هر بار این کار را انجام می‌دهد، الگو دارد و برای همین الگو، قرآن راهکار داده است. (انفال: ۵۶ و ۵۸)
اما آیا این به معنای آغازگری است؟ قرآن در آیه ۱۹۰ سوره بقره با قید «تجاوز نکنید» آغازگری را ممنوع کرده است.³ علامه طباطبایی در المیزان، جهاد مورد نظر این آیات را دفاعی می‌داند. این یعنی قرآن نه جنگ‌طلبی را مجاز می‌داند، نه انفعال را. مرز باریکی است، اما همان مرز است که تفاوت را می‌سازد. (بقره: ۱۹۰) اصل راهبردی دفاع پیش‌دستانه نیز از همین منطق برمی‌آید.
آیه ۱۲۳ سوره توبه می‌فرماید دشمن باید در شما صلابت ببیند.۴ این «صلابت» نه خشونت کور، بلکه قاطعیتی است که دشمن را از طمع باز می‌دارد و آیه ۶۰ سوره انفال، بنیاد بازدارندگی قرآنی را تثبیت می‌کند: آمادگی نظامی با هدف ایجاد رهبت در دشمن.۵ در همین راستا تفسیر نمونه تصریح می‌کند: «در انتظار نمانید تا دشمن به شما حمله کند و آنگاه آماده مقابله شوید، بلکه از پیش باید به حد کافی آمادگی در برابر هجوم‌های احتمالی دشمن داشته باشید.» (توبه: ۱۲۳ و انفال: ۶۰)
ممکن است کسی بگوید این تفسیر، در را برای توجیه هر تجاوزی باز می‌کند. اما قرآن سه قید سخت‌گیرانه گذاشته: آغازگری ممنوع است. اقدام پیش‌دستانه مشروط به شواهد و قرائن خیانت است، همان بیم عقلایی، نه توهم و تشخیص این شواهد از اختیارات رهبر جامعه اسلامی است، نه هر گروهی. این سه قید، همان چیزی است که تفاوت میان «دفاع» و «تجاوز» را روشن می‌کند. (انفال: ۵۸)
دفاع در قرآن یک راهبرد فعال است، نه یک واکنش منفعلانه. سه رکن این راهبرد عبارتند از: عدم آغازگری، آمادگی بازدارنده بر پایه آیه ۶۰ انفال و پیش‌دستی در برابر تهدید قریب‌الوقوع بر پایه آیه ۵۸ انفال. تعبیر «بهترین دفاع، حمله است» در این چارچوب نه یک شعار نظامی، بلکه یک راهبرد قرآنی است: ملتی که آمادگی خود را نشان دهد و در برابر خیانت احتمالی پیش‌دستانه عمل کند، دشمن را از طمع حمله بازمی‌دارد. ملتی که این سه رکن را درک کند، در موضع فرمانبرداری از قرآن قرار گرفته است. (انفال: ۵۸ و ۶۰)
امروز برای اینکه بتوانیم از وضعیت نه جنگ نه صلح رهایی یابیم و دشمن غدار را متوجه شکست خود کنیم نیازمند این موضع محکم هستیم و باید آن را هم در جایگاه سخن و هم در مقام عمل جاری سازیم. هر گونه اظهار ضعف و ناتوانی در هر کدام از بخش‌های مربوط به حاکمیت و مردم نشان از طمع دوباره دشمن خواهد داشت و اساسا حمله‌های هر از چند او در راستای دریافت چنین سیگنالی از داخل است تا بتواند خواسته خود را عملیاتی کند. در این میان آنچه ما را پیروز می‌سازد اتحاد مقدس در راستای دفاع همه‌جانبه و مستحکم در مقابل حرف و روایت او در میان میدان رسانه و سیاست و عمل او در میدان نظامی است.

پاورقی‌ها
۱. «وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِیَانَةً فَانبِذْ إِلَیْهِمْ عَلَیٰ سَوَاءٍ إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ الْخَائِنِینَ» (انفال: ۵۸).
۲. «الَّذِینَ عَاهَدتَّ مِنْهُمْ ثُمَّ یَنقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لَا یَتَّقُونَ» (انفال: ۵۶).
۳. «وَقَاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَکُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ الْمُعْتَدِینَ» (بقره: ۱۹۰).
۴. «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قَاتِلُوا الَّذِینَ یَلُونَکُمْ مِنَ الْکُفَّارِ وَلْیَجِدُوا فِیکُمْ غِلْظَةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِینَ» (توبه: ۱۲۳).
۵. «وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُمْ» (انفال: ۶۰).