آگاه: روایت دفاع مقدس بدون بازخوانی نقش بیبدیل زنان در پشت جبههها کامل نیست؛ زنانی که بیهیاهو و دور از خطوط آتش، نبض زندگی و امید را در رگهای نبرد جاری میکردند. کتاب «شیرین انار، تلخ کلپوره» به قلم مهناز کوشکی، روایتی زنده و صمیمی از خاطرات صدیقه گودآسیایی، بانوی روستایی سبزواری است. این اثر تصویری ناب از تبدیل خانه و باغ انار یک زن روستایی به پایگاهی برای تدارکات، پخت نان، دوخت لباس و پشتیبانی همهجانبه از رزمندگان ارائه میدهد.
تاریخ شفاهی دفاع مقدس در سالهای اخیر با عبور از جغرافیای محدود خطوط مقدم نبرد و ورود به لایههای پنهان و کمتر دیدهشده جامعه، غنا و عمق مضاعفی یافته است؛ چرخشی مبارک که با بازخوانی زیست بومی و روستایی، صدای رسای زنانی شده که در دل رویدادها اما دور از کانون توجه زیستهاند. در این مسیر، انتشارات «راهیار» که تمرکز ویژهای بر ثبت تجارب زیسته مردمی در بستر انقلاب اسلامی و دفاع مقدس دارد، با انتشار کتاب «شیرین انار، تلخ کلپوره» پنجرهای تازه به سوی جغرافیای پشتیبانی جنگ در خطه خراسان گشوده است. این اثر در ۱۲۰ صفحه به قلم پژوهشگر و نویسنده دغدغهمند، مهناز کوشکی، سامان یافته و ریشه در تحقیقات میدانی دقیقی دارد که فرآیند تدوین آن از پاییز ۱۳۹۸ آغاز شد. عنوان کتاب استعارهای برآمده از دل اقلیم، سنت و بومشناسی کویری روستاست. تقابل طعم ملس و شیرین انارهای سرخ باغهای روستای «گودآسیا» با طعم تلخ و گزنده گیاه دارویی «کلپوره»، بازنمایی هوشمندانهای از آمیختگی پیوسته رنج، پایداری و امید در روزهای پرالتهاب جنگ است. راوی این کتاب، صدیقه گودآسیایی، بانویی برخاسته از بطن سنتهای اصیل و خودجوش روستایی است؛ زنی که با آغاز جنگ تحمیلی، اراده و تدبیر زنانه را به میدان آورد و حیاط خانه و سایهسار باغ خود را به قرارگاهی زنده برای تجمیع توان مادران و همسران روستا در مسیر خدمت به جبههها بدل ساخت.
مهناز کوشکی با مهارتی مثالزدنی در توصیف جزئیات حسی و روایتی روان، شکوه و جوشش کار جمعی زنان روستایی را به تصویر کشیده است. مخاطب در خلال برگهای این کتاب با صحنههایی ملموس و پویا همنفس میشود؛ از چرخش بیوقفه چرخهای خیاطی برای دوخت تنپوش رزمندگان و هرم داغ تنورهای پخت نان و کلوچه محلی گرفته تا عطر جوشیدن دیگهای بزرگ مربا و بستهبندی وسواسگونه یاقوتهای انار برای ارسال به خطوط آتش. این اثر آشکار میسازد که مفهوم نبرد چگونه مرزهای جغرافیایی جنوب و غرب را درنوردید و نبض آن تا دل خانههای خشتی دورافتادهترین آبادیها تپید؛ جایی که زنان نه نظارهگرانی خنثی، بلکه کنشگرانی مدیر و بازوان اصلی زنجیره تامین ملی بودند. «شیرین انار، تلخ کلپوره» اثری دلنشین و سرشار از دادههای ارزشمند مردمشناسانه است که مؤلفههایی چون تابآوری، همبستگی اجتماعی و مدیریت غیررسمی بحران توسط جامعه روستایی را ماندگار میکند؛ ادای دینی شریف به حماسهسازان ناشناخته هشت سال پایداری که سنگر پشت جبهه را با عطر نان، خاک و انار زنده نگه داشتند.

نظر شما