آگاه: استفاده از ظرفیت‌های موجود و کاهش موانع پیش روی تامین ارز می‌تواند به تقویت ثبات اقتصادی کمک کند. یکی از ظرفیت‌های قابل توجه، ارزهای موجود در خارج از چرخه رسمی اقتصاد است که بخشی از آن در اختیار خانوارها قرار دارد. ایجاد سازوکارهای شفاف، جذاب و قابل اعتماد برای بازگشت ارز خانگی به چرخه اقتصادی می‌تواند به افزایش عرضه ارز کمک کند. در کنار آن، تسهیل فرآیندهای رسمی عرضه و مبادله ارز و ایجاد اطمینان برای دارندگان منابع ارزی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند مشارکت مردم را در این فرآیند افزایش دهد. از سوی دیگر، بازگشت ارز حاصل از صادرات به چرخه اقتصادی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا درآمدهای صادراتی یکی از منابع اصلی تامین ارز کشور محسوب می‌شود. در این زمینه، سیاست‌گذاری باید به گونه‌ای باشد که ضمن حفظ انگیزه صادرکنندگان، بازگشت ارز صادراتی را تسهیل و شفاف کند. در مجموع، استفاده همزمان از ظرفیت ارزهای خانگی، ارز حاصل از صادرات و سایر منابع ارزی، در کنار سیاست‌های منسجم و اعتمادساز، می‌تواند به مدیریت بهتر بازار ارز و تامین نیازهای ارزی اقتصاد کشور کمک کند. درباره کم و کیف سیاست‌گذاری مجلس پیرو راهکارهای تامین ارز در کشور با جعفر قادری، عضو کمیسیون اقتصادی و حمایت از تولید مجلس شورای اسلامی به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:
گفته می‌شود که یکی از عمده چالش‌های اقتصاد ایران، چالش منابع ارزی است. از نظر شما چه رویکردی باید برای بازگرداندن منابع ارزی به چرخه اقتصاد در پیش گرفته شود؟
کمبود منابع ارزی عمده‌ترین چالش اقتصاد ایران نیست، بلکه بخش قابل توجهی از ارز موجود، به دلایل مختلف از چرخه رسمی اقتصاد خارج شده و به صورت ارز خانگی، پس‌انداز احتیاطی یا دارایی‌های غیرمولد نگهداری می‌شود. در چنین شرایطی، سیاست‌گذاری باید به‌گونه‌ای باشد که ضمن حفظ قدرت خرید صاحبان ارز، انگیزه لازم برای ورود این منابع به چرخه تولید و سرمایه‌گذاری فراهم شود. مجلس شورای اسلامی در سال‌های اخیر و به‌ویژه در قالب اصلاح قوانین مرتبط با تامین مالی تولید و زیرساخت‌ها، مجموعه‌ای از ابزارها را در همین راستا دنبال کرده است.
کمی درباره این راهکارهای قانونی بگویید؛ آیا موثر بوده است؟
یکی از محورهای مورد توجه، ایجاد امکان افتتاح حساب و سپرده ارزی برای سرمایه‌گذاران، به‌ویژه سرمایه‌گذاران خارجی، است. سرمایه‌گذار خارجی زمانی منابع خود را وارد کشور می‌کند که نسبت به حفظ ارزش سرمایه و امکان بازگشت یا بهره‌مندی از منافع آن اطمینان داشته باشد. بر همین اساس، پیش‌بینی سپرده‌گذاری ارزی، پرداخت سود ارزی و در عین حال پذیرش این سپرده‌ها به عنوان وثیقه تسهیلات ریالی، می‌تواند یک ابزار مهم برای کاهش ریسک سرمایه‌گذاری باشد. به این ترتیب، سرمایه‌گذار می‌تواند ارز خود را در کشور نگهداری کند، از آن سود ارزی دریافت کند و در مقابل، با استفاده از همان سپرده به عنوان وثیقه، تسهیلات ریالی دریافت کند. این سازوکار عملا نگرانی سرمایه‌گذار از کاهش ارزش پول ملی را کاهش می‌دهد و در عین حال، منابع ارزی را به جای خروج از کشور یا نگهداری غیرفعال، در اختیار نظام تامین مالی قرار می‌دهد.
برای جذب ارزهای خانگی چه ابزارهایی می‌توان طراحی کرد؟
طراحی و توسعه صندوق‌های با درآمد ثابت ارزی می‌تواند برای جذب ارزهای نگهداری‌شده در منازل و خارج از چرخه اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد. بخش قابل توجهی از خانوارها، در شرایط تورمی، ارز را به عنوان وسیله‌ای برای حفظ قدرت خرید خود نگهداری می‌کنند. راه حل این مسئله صرفا برخورد یا محدودیت نیست؛ بلکه باید یک گزینه مطمئن و اقتصادی در مقابل نگهداری فیزیکی ارز قرار داد. صندوق‌های ارزی با درآمد ثابت می‌توانند این امکان را فراهم کنند که صاحب ارز، ضمن سپرده‌گذاری منابع خود در یک ابزار رسمی و قابل نظارت، سود ارزی دریافت کند و همزمان اصل سرمایه خود را نیز به صورت ارزی حفظ کند. بدین ترتیب، ارزهای خانگی می‌توانند از یک دارایی غیرفعال به منبع تامین مالی تولید و سرمایه‌گذاری تبدیل شوند.
برای هدایت ارز گردشگران، بازرگانان و سرمایه‌گذاران خارجی به شبکه رسمی اقتصادی چه اقدامی باید انجام شود؟
یکی دیگر از اقدامات مورد تاکید مجلس در زمینه ارز، تسهیل دسترسی گردشگران، بازرگانان و سرمایه‌گذاران خارجی به نظام بانکی کشور است. بر این اساس، باید امکان افتتاح حساب ریالی برای این گروه‌ها از زمان ورود به کشور فراهم شود تا بتوانند ارز همراه خود را به شبکه رسمی عرضه کرده و معادل ریالی آن را در حساب بانکی خود دریافت کنند. این اقدام دو اثر همزمان دارد: نخست، منابع ارزی واردشده به کشور را به شبکه رسمی اقتصادی هدایت می‌کند و دوم، استفاده از ابزارهای بانکی و پرداخت رسمی را برای اتباع و سرمایه‌گذاران خارجی تسهیل می‌کند. در نتیجه، به جای آنکه ارز واردشده به کشور در خارج از شبکه رسمی گردش کند، وارد چرخه بانکی و اقتصادی خواهد شد.
انتشار اوراق بهادار ارزی چه نقشی در تامین مالی دارد؟
مجلس همچنین موضوع انتشار اوراق بهادار ارزی را به عنوان یکی از ابزارهای تامین مالی دنبال کرده است. فلسفه این ابزار آن است که پروژه‌ها و بنگاه‌هایی که درآمد ارزی دارند، بتوانند بخشی از نیاز مالی خود را از محل منابع ارزی تامین کنند و سرمایه‌گذاران نیز به جای نگهداری ارز به صورت فیزیکی، در یک ابزار مالی رسمی سرمایه‌گذاری کنند. این موضوع به‌خصوص برای طرح‌های صادرات‌محور اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بازپرداخت تعهدات ارزی آنها می‌تواند از محل درآمدهای ارزی پروژه انجام شود.
اوراق ریالی قابل تبدیل به ارز برای پروژه‌های صادراتی چگونه می‌تواند به تامین مالی کمک کند؟
در اصلاحات مرتبط با قانون تامین مالی تولید و زیرساخت‌ها، یکی از ایده‌های مهم، فراهم کردن امکان انتشار اوراق ریالی قابل تبدیل به ارز برای طرح‌هایی است که محصولات و درآمدهای صادراتی دارند. این ابزار می‌تواند یک پیوند میان منابع ریالی داخل کشور و درآمدهای ارزی آینده ایجاد کند. سرمایه‌گذار با خرید اوراق ریالی قابل تبدیل به ارز به نرخ زمان خرید و قابل تحویل اصل و سود به ارز در زمان سررسید، امکان بهره‌مندی از یک دارایی مرتبط با ارز را خواهد داشت و بنگاه تولیدی نیز می‌تواند منابع مورد نیاز خود را برای توسعه ظرفیت تولید و صادرات تامین کند.
چه مشوق‌هایی برای جلوگیری از نگهداری غیرفعال منابع ارزی و هدایت آنها به اقتصاد رسمی در قانون در نظر گرفته شده است؟
یکی دیگر از موضوعاتی که در اصلاحات قانونی مورد توجه قرار گرفته، ایجاد مشوق مالیاتی برای منابع ارزی است که به جای نگهداری غیرفعال، وارد چرخه رسمی اقتصاد می‌شوند. هدف این است که واحدهای تولیدی و صاحبان منابع ارزی تشویق شوند ارزهای مازاد خود را در خارج از چرخه غیررسمی نگهداری نکنند، بلکه آن را به ابزارهای رسمی مانند سپرده‌های ارزی، اوراق مرابحه ارزی و سایر ابزارهای مالی تبدیل کنند و منابع حاصل را در مسیر سرمایه‌گذاری، خرید تجهیزات، توسعه تولید یا تامین مالی قرار دهند. معافیت مالیاتی سود حاصل از تسعیر نرخ ارز در این فرآیند، در واقع نوعی مشوق برای انتقال ارز از دارایی غیرفعال به دارایی مولد است.
انتشار اوراق سلف ارزی چه کاربردی در تامین مالی بنگاه‌ها دارد؟
صدور مجوز انتشار اوراق سلف ارزی نیز از دیگر ابزارهایی است که در این مجموعه سیاست‌ها دنبال می‌شود. این ابزار می‌تواند امکان تامین مالی بنگاه‌هایی را که تولید و فروش آینده آنها ماهیت ارزی دارد فراهم کند و در عین حال، گزینه‌ای برای سرمایه‌گذاری ارزی در اختیار مردم قرار دهد.
برای جذب منابع ارزی خارجی توسط بخش غیردولتی چه سازوکاری می‌توان در نظر گرفت؟
در صورتی که اشخاص حقیقی و حقوقی ایرانی بتوانند در داخل یا خارج، از منابع ارزی خارجی برای تولید و صدور کالاها و خدمات استفاده کنند، می‌توانند برای استفاده از منابع ارزی خارجی از تضمین‌های دولتی و شرکت‌های دولتی استفاده کنند.
مجموعه این راهکارها در نهایت چه هدفی را دنبال می‌کند؟
مجموع این اقدامات یک هدف مشترک را دنبال می‌کند: تبدیل ارز از یک ابزار صرفا حفاظتی و راکد به یک ابزار تامین مالی مولد. اگر مردم برای حفظ قدرت خرید خود ارز نگهداری می‌کنند، باید ابزار مالی ایجاد شود که ضمن حفظ ارزش ارزی دارایی آنها، سود نیز ایجاد کند. اگر سرمایه‌گذار خارجی نگران کاهش ارزش پول ملی است، باید امکان نگهداری سپرده ارزی، دریافت سود ارزی و استفاده از آن به عنوان وثیقه تسهیلات ریالی را داشته باشد. اگر بنگاه تولیدی درآمد صادراتی دارد، باید بتواند از آینده درآمد ارزی خود برای تامین مالی امروز استفاده کند. بنابراین، سیاست ارزی مطلوب صرفا سیاستی برای افزایش عرضه ارز نیست؛ بلکه سیاستی است برای افزایش اعتماد به ابزارهای رسمی، کاهش انگیزه نگهداری ارز در منازل، جذب سرمایه خارجی، تامین مالی تولید و هدایت منابع ارزی به سمت فعالیت‌های مولد و صادرات‌محور. بخشی از این موارد در قالب قوانین و مقررات موجود پیش‌بینی شده و بخشی دیگر در کمیسیون‌های تخصصی مجلس مصوب شده و آماده برای طرح در صحن علنی است. نقطه مشترک همه آنها نیز این است که به جای مقابله صرف با رفتارهای احتیاطی مردم، باید برای صاحب ارز یک گزینه رسمی، مطمئن، سودآور و مولد ایجاد کرد؛ گزینه‌ای که هم قدرت خرید صاحب منابع را حفظ کند و هم منابع ارزی کشور را در خدمت سرمایه‌گذاری و رشد تولید قرار دهد.
نظر شما