۱ آبان ۱۴۰۵ - ۲۲:۱۱
کد مطلب: ۲۶٬۴۱۶

سیدمهدی حسینی، خبرنگار روزنامه «آگاه»: رویکرد جدید جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با تهدیدات منطقه و فشارهای بین‌المللی، امروز در دو محور متوازن اما تکمیلی آن هم در سخنان صریح و زبان بدن معنادار مقام امنیتی کشور در جریان است. اظهارات اخیر سرلشکر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در گفت‌وگو با دراپ‌سایت، گویای  بازدارندگی و قوی جمهوری اسلامی «در قبال ایالات متحده است.» آنچه از سوی او بیان شد حکایت از آن دارد، ایران اکنون از موضع قدرت، قواعد بازی را تعیین می‌کند. در محور دوم، تحلیل رفتارهای کالبدی و زبان بدن دبیر شعام در دیدارهای اخیر با مقامات آذربایجان و پاکستان، لایه دیگری از این استراتژی را به وضوح آشکار می‌کند.

زبان قدرت «آقا محسن»

آگاه: نماینده رهبر انقلاب و دبیر شورای عالی امنیت ملی به تازگی در گفت‌وگویی با تاکید بر اینکه همه باید بدانند اقدام علیه ایران هزینه دارد، گفت: اگر دیپلماسی بتواند چنین وضعیتی ایجاد کند، ما دیپلماسی را ترجیح می‌دهیم. اما اگر جنگ ادامه پیدا کند، ایران ابزارهای لازم برای ادامه پاسخ را در اختیار دارد. وی می‌گوید: در مراحل قبلی همه توانمندی‌های‌مان را به کار نگرفتیم. متناسب با شدت جنگ، توانمندی‌های بیشتری وارد میدان کردیم و برای مرحله بعد هم آماده‌ایم. آمریکا دارایی‌های ارزشمندی در منطقه دارد. در صورت وقوع جنگ، کابل‌ها، مراکز داده و تاسیسات هوش‌مصنوعی هم می‌توانند در تیررس قرار بگیرند. اگر درگیری دوباره آغاز شود، برنامه گسترده‌تری خواهیم داشت. رضایی در عین حال اظهار کرد: ما به دیپلماسی گذشته برنمی‌گردیم، ولی دیپلماسی را هم رها نمی‌کنیم؛ دیگر علاقه‌ای به توافقی نداریم که تنها تضمین آنها ، حسن نیت سیاسی باشد.
عبارت «اقدام علیه ایران هزینه دارد» به معنای انتقال از بازدارندگی ایستا به بازدارندگی فعال تحلیل می‌شود. بازدارندگی ایستا به زبان ساده آماده بودن برای دفاع است؛ اما بازدارندگی فعال یعنی توانایی تبدیل هرگونه اقدام دشمن به هزینه‌ای سنگین که تحمل آن برای تصمیم‌گیرندگان واشنگتن و تل‌آویو غیرممکن باشد. این سیگنال به دشمن می‌فهماند، هرگونه محاسبه نظامی علیه ایران، با متغیری به نام پاسخ متناسب و سخت روبه‌رو می‌شود و می‌تواند ساختار اقتصادی، امنیتی و سیاسی منطقه را دگرگون کند؛ تغییری که ترکش آن به اروپا و آمریکا نیز خواهد رسید.
همچنین هشدار درباره برنامه‌های گسترده‌تر جمهوری اسلامی ایران به هر تهدیدی کاملا دست پر ایران را در میدان نبرد به رخ دشمن می‌کشاند. در همین رابطه پنج‌شنبه هفته گذشته خبر رسید، سرلشکر امیر حاتمی از یکی از مراکز تولید پهپادهای رزمی هجومی ارتش بازدید و در سخنانی تصریح کرد: «ارتش جمهوری اسلامی ایران یک درصد تهدید را ۱۰۰ درصد فرض کرده و خود را برای آن آماده می‌کند، دشمن امروز ما نیز دشمنی ۱۰۰ درصد غیرقابل اعتماد است و زبانی جز زبان زور و قدرت، متوجه نمی‌شود.»
اگر مواضع دو مقام ارشد نظامی و امنیتی در کنار یگدیگر قرار گیرد، خط اصلی را به دشمن نشان می‌دهد؛ بخواهند خطایی مرتکب شوند، این بار دکترین دفاعی با دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه متفاوت خواهد بود. در جنگ‌های کلاسیک، پاسخ متقارن اینگونه تفسیر می‌شود که اگر موشکی زدند، ما هم به همان اندازه پاسخ دهیم، اما برنامه گسترده‌تر بدین معناست: ایران در صورت وقوع درگیری، تنها به ابزارهای نظامی اکتفا نمی‌کند، تمام اهرم‌های فشار خود از جمله فعال‌سازی شبکه‌های منطقه‌ای و استفاده از توانمندی‌های سایبری و پهپادی و موشک‌ها و پهپادهای جدید را در یک زنجیره واحد به کار می‌گیرد تا دشمن را در وضعیتی از گیجی قرار دهد.
ضمن آنکه تاکید رضایی بر این نکته که به دیپلماسی گذشته برنمی‌گردیم، ولی دیپلماسی را هم رها نمی‌کنیم، یک مرزبندی قاطع است. پیش از این با تکیه بر وعده‌های سیاسی پای میز مذاکره و گفت‌وگو حاضر شدیم. نتیجه چه شد؟ در هر دو مقطع، آمریکا میز مذاکره را منفجر کرد؛ بنابراین، دیپلماسی جدیدی که «آقا محسن» از آن سخن می‌گوید، در خدمت قدرت ـ بخوانید عرصه میدان ـ  است. به عبارت دیگر، ایران اکنون میز مذاکره را به عنوان ابزاری برای تثبیت دستاوردهای نظامی و سیاسی خود می‌بیند، نه راهی برای بازگشت به وضعیت گذشته. بر همین اساس، ایران دیگر پذیرای وعده‌های توخالی نخواهد بود. هر توافقی در آینده باید دارای سازوکارهای اجرایی باشد که در صورت نقض، به طور خودکار منجر به خسارت برای طرف مقابل شود. موضع‌گیری و تحرکات مقام عالی امنیتی کشور به اینجا ختم نشد، زبان بدن او در چند دیدار اخیرش حسابی در رسانه‌ها و فضای مجازی وایرال شد. به هر حال، زبان بدن، صادق‌ترین بخش ارتباطات انسانی است و در سطح مقامات امنیتی، هر حرکت دست یا نگاه، پیام سیاسی به همراه دارد.
همین چند روز گذشته بود که فرمانده ارتش پاکستان به تهران سفر کرد و با مقامات بلندپایه ایران به تبادل نظر پرداخت. وقتی به دیدار رضایی رفت، ویدئوی روبوسی او با عاصم منیر مورد توجه قرار گرفت. این پایان ماجرا نبود؛ زبان بدن سرلشکر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در ملاقات با شاهین مصطفی، معاون نخست‌وزیر جمهوری آذربایجان به ویژه شیوه دست دادن وی با این مقام آذربایجانی در فضای مجازی مورد توجه قرار گرفت. برخی کاربران بر اهمیت زبان بدنی که محسن رضایی به کار می‌برد و لزوم توجه دیگر مسئولان به این زبان بدن اشاره کرده‌اند. او کامل به مقام آذربایجانی دست نداد.
بالاخره آذربایجان در سال‌های اخیر به دلیل روابط نزدیک با اسرائیل و ترکیه، گاهی در برآورد جایگاه ایران دچار خطا شده است. این زبان بدن، پیامی غیرکلامی است که می‌گوید: «ایران نه تنها رقیب، بلکه قدرت برتر منطقه است و هرگونه همکاری باید با پذیرش این واقعیت آغاز شود.» در نقطه مقابل، وقتی یک طرف (رضایی) در یک تعامل فیزیکی ثابت می‌ماند و طرف مقابل (فرمانده ارتش پاکستان) را به سمت خود می‌کشد یا به سوی او می‌رود، مرکز ثقل رابطه را در اختیار خود می‌گیرد. در این صحنه، سرلشکر رضایی به عنوان نقطه ثبات عمل کرد. او بدون تکان خوردن یا عقب‌نشینی، در جایگاه خود استوار ماند و فرمانده ارتش پاکستان را بوسید! هنگامی که شخصی بدن خود را ثابت نگه می‌دارد و طرف مقابل را به سمت خود جذب می‌کند، در واقع کنترل فضای ارتباطی را در دست دارد. این حالت نشان‌دهنده اعتماد به‌نفس بالا است. ثبات بدنی در اینجا به معنای «تزلزل‌ناپذیری» ارزیابی می‌شود. ایران در این رابطه، طرفی است که جایگاهش تثبیت شده و شرکای استراتژیکش هستند که برای تحکیم این رابطه، به سمت ایران می‌آیند و در مدار آن قرار می‌گیرند. این رفتار، صمیمیت را با اقتدار پیوند می‌زند؛ پیوندی که برگرفته از این برداشت است: «ایران با شرکای خود صمیمی است، اما این صمیمیت از موضع ضعف یا انفعال نیست، از موضع قدرت ثابت است که دیگران به دنبال نزدیکی با آن هستند.»
در جمع‌بندی نهایی می‌توان گفت که رویکرد سرلشکر محسن رضایی در این دو محور، نشان‌دهنده سیاست منسجم و چندلایه است. به عبارتی، ایران به دنبال آن نیست که تنها با سخنرانی یا با رفتار، پیام خود را برساند؛ از ترکیبی از هر دو استفاده می‌کند. بنابراین گفت‌وگوی اخیرش، سقف و کف نحوه برخورد ایران با دشمن را مشخص کرد: سقف، بازدارندگی سخت و کف، عدم پذیرش وعده‌های توخالی است. از سوی دیگر، زبان بدن وی هم، «نقشه راه» روابط منطقه‌ای را ترسیم کرد. این رویکرد، تجلی همان «دیپلماسی قدرت» است؛ دیپلماسی‌ای که می‌داند کجا باید خط قرمزها را با لحنی تند ترسیم کند و کجا با یک لبخند و روبوسی، پیمان‌های امنیتی را محکم‌تر کند. در نهایت، این هم‌افزایی کلام و رفتار، پیامی روشن به جهان دارد و آن اینکه ایران اکنون با اعتماد به ‌نفس کامل، هم در میدان نبرد و هم در میز مذاکره و هم در دیدارهای دیپلماتیک، بازی را مدیریت می‌کند و هرگونه محاسبه‌ای علیه این کشور، با ریسک‌های پیش‌بینی‌ناپذیر و هزینه‌های سختی همراه خواهد بود.
 

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.