۲۶ آبان ۱۴۰۵ - ۲۲:۲۹
کد مطلب: ۲۷٬۱۱۲

ستون پنهان امنیت پایدار

مجتبی مشهدی محمد ـ دبیر گروه فرهنگ

جامعه ایران در سال‌های اخیر، از جمله در سال ۱۴۰۴، در معرض امواج پیوسته‌ای از فشارهای بیرونی و درونی قرار گرفته است. تجربه جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، ناآرامی‌های دی، تهاجم ۴۰ روزه و ادامه آن و علاوه بر آن، نااطمینانی‌های اقتصادی و فرسایش اعتماد اجتماعی، همگی شرایطی را پدید آورده‌اند که کارشناسان از آن با عنوان «فشار همزمان استرس‌های حاد و مزمن» یاد می‌کنند.

آگاه: در چنین شرایطی، تمرکز صرف بر امنیت فیزیکی و مرزها، تصویری ناقص از امنیت ملی ارائه می‌دهد. آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه جدی و نظام‌مند است، «امنیت روانی» جامعه است، ستونی پنهان اما بنیادین که بدون آن، حتی مستحکم‌ترین ساختارهای مادی نیز نمی‌توانند پایداری واقعی را تضمین کنند.  امنیت روانی، آن‌گونه که در ادبیات حقوقی و فقهی کشور نیز مورد تاکید قرار گرفته، به معنای حالتی از آرامش ذهنی و اطمینان نسبی از دوری تهدیدهای زیان‌بخش است. ساحتی درونی از امنیت اجتماعی که پیش‌نیاز پیشرفت فردی و انسجام جمعی محسوب می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد که امنیت روانی نه یک دغدغه لوکس یا حاشیه‌ای، بلکه بخشی از حقوق عامه و خط مقدم مقابله با تهدیدات نرم است.
با این حال، تامین امنیت روانی تنها با رویکرد سلبی و برخورد با عوامل ایجاد هراس و شایعه‌پراکنی محقق نمی‌شود. آنچه در بلندمدت تاب‌آوری جامعه را افزایش می‌دهد، ایجاد سازوکارهای پایدار برای مراقبت، پیشگیری و توانمندسازی روانی-اجتماعی است. خوشبختانه در سال‌های اخیر، نظام سلامت و نهادهای اجتماعی کشور گام‌های مهمی در این مسیر برداشته‌اند. برنامه «سراج» به‌عنوان الگوی یکپارچه سلامت روانی-اجتماعی، با تکیه بر شبکه گسترده مراکز بهداشتی، روانشناسان و مددکاران اجتماعی، توانسته است دسترسی به خدمات تخصصی را برای اقشار مختلف جامعه فراهم کند. نتایج اولیه این برنامه، از جمله کاهش چشمگیر رفتارهای خودآسیب‌زا و تنش‌های خانوادگی، نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری روی پیشگیری و مراقبت جامعه‌محور، ثمربخش است. سازمان بهزیستی نیز با توسعه مراکز مشاوره، راه‌اندازی سامانه ۱۴۸۰ و تدوین طرح‌های مراقبت از خودکشی، تلاش کرده است تا دسترسی مردم به خدمات روانشناختی را افزایش دهد.
رسانه ملی و نهادهای فرهنگی نیز نقش بی‌بدیل خود را در عادی‌سازی گفت‌وگو درباره سلامت روان و کاهش موانع مراجعه به متخصص ایفا می‌کنند. برنامه‌هایی نظیر «با من بگو» و «حال خوب» با ایجاد فضایی امن برای طرح دغدغه‌های روانی، به شکستن تابوی بیماری‌های روانی و ترویج فرهنگ مراجعه به مشاور کمک شایانی کرده‌اند. این اقدامات، در کنار تاکید شورای عالی سلامت و امنیت غذایی بر هماهنگی بین‌ دستگاهی در ارائه خدمات سلامت روان در شرایط بحرانی، نشان‌دهنده درک صحیح از پیچیدگی این مسئله در سطح سیاست‌گذاری است. اما پرسش اساسی این است که این تلاش‌ها تا چه حد در زندگی روزمره شهروندان ملموس شده است. آمارها حاکی از آن است که شیوع اختلالات روانپزشکی در کشور قابل توجه است و بخش قابل ملاحظه‌ای از افرادی که نیازمند کمک هستند، به دلیل انگ اجتماعی یا نبود دسترسی کافی، برای درمان اقدام نمی‌کنند. همچنین، شکاف‌های موجود در اعتماد بین ‌فردی و سرمایه اجتماعی، که از عوامل کلیدی امنیت روانی به شمار می‌رود، همچنان یکی از نقاط ضعف جدی محسوب می‌شود. این واقعیت‌ها نشان می‌دهد که با وجود پیشرفت‌های ساختاری، مسیر تا تحقق کامل امنیت روانی برای همه آحاد جامعه، همچنان نیازمند عزمی ملی و فراگیر است.امنیت روانی، برخلاف امنیت فیزیکی، محصول یک نهاد یا یک دستگاه خاص نیست. این امنیت، حاصل هم‌افزایی خانواده، مدرسه، رسانه، نظام سلامت، نهادهای قضایی و مدنی و مهم‌تر از همه، احساس مسئولیت تک‌تک شهروندان در قبال یکدیگر است. در شرایطی که دشمن با ابزار جنگ روانی می‌کوشد ترس را به بحران و ناامیدی را به فروپاشی پیوند دهد، مهم‌ترین سرمایه دفاعی جامعه، حفظ پیوندهای اجتماعی، تقویت امید واقع‌بینانه و پرهیز از دام‌های دوقطبی‌سازی و «شرپنداری» گروهی است. همان‌گونه که رئیس‌جمهور پزشکیان نیز تاکید کرده است، وفاق و همدلی ملی، پیش‌نیاز هرگونه پیشرفت و توسعه‌ای است. امنیت روانی، در نهایت، آینه تمام‌نمای کیفیت حکمرانی و میزان مسئولیت‌پذیری همه ما در قبال یکدیگر است. پاسداری از این ستون پنهان، وظیفه‌ای همگانی است که ثمره آن، جامعه‌ای تاب‌آور، با نشاط و امیدوار خواهد بود. جامعه‌ای که در آن، هیچ بحرانی، هرچند سهمگین، نمی‌تواند پیوندهای عمیق انسانی و اعتماد به آینده را به‌طور کامل گسسته کند.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.