آگاه: وقتی از هفته بسیج سخن میگوییم، معمولا ذهنها به سمت برگزاری مراسمها و سخنرانیها میرود. اما اصل ماجرا جای دیگری است. این هفته، یادگار تصمیم تاریخی است، تصمیمی که امام خمینی (ره) در پنجم آذر ۱۳۵۸ گرفت و به فرمان تشکیل بسیج مستضعفان انجامید. نکته مهم اینجاست که آن فرمان، در شرایطی صادر شد که کشور تازه از یک انقلاب بیرون آمده بود، هنوز نهادهایش شکل نگرفته بود و همه محاسبات متعارف میگفت، باید اول به نظم سروسامان داد و بعد به فکر «مردمسازی» بود. امام ترتیب را برعکس میدیدند. اول مردم، بعد ساختار. به دلیل آنکه انقلاب بر پایه همین نقش و حضور مردم در بهمن ۵۷ به پیروزی رسید. پس هفته بسیج فرصت بازخوانی یک منطق است. منطقی که میگوید ظرفیت اصلی این کشور در خیابانها، محلهها و روستاهاست.
نگاه امامین انقلاب به بسیج
امام خمینی (ره) بسیج را مدرسه عشق و ایثار میدید. جایی که آدمها یاد میگیرند از منافع کوچک شخصی بگذرند تا هدف بزرگتری محقق شود. در این تعریف، بسیج ساختار اداری نیست، تمرین مدنی است. به همین دلیل، بسیج در نگاه حضرت روحالله هرگز نباید به دستگاهی تبدیل شود که مردم برای دریافت خدمات به سراغش بروند؛ باید نیرویی باشد که خودش به سراغ مردم برود. رهبر شهید انقلاب نیز تاکید میکردند، منطق اصلی بسیج رفع تهدیدها و تبدیل به فرصت است.
مهمترین بخش از سخنان امام کبیر و امام شهید درباره بسیج تاکید همیشگی ایشان بر خدمت بود. در این نگاه، بسیجی کسی است که خدمت به مردم را افتخار میداند، نه پلهای برای رسیدن به جایگاه قدرت. این تعریف، بسیج را از نیروی نظامی، به نیروی اجتماعی چندلایه ارتقا میدهد؛ نیرویی که هم میتواند در خط مقدم بجنگد، هم در روستا مدرسه بسازد و هم در آزمایشگاه کار کند.
از بهمن ۵۷ تا به وقت دوم آذر ۱۴۰۵ ایران، فراز و فرودهای بسیار زیادی را سپری کرده و امروز به درخت بسیار تنومندی تبدیل شده که قدرتهای بزرگ هم نمیتوانند صدمهای به ساختار و پیکره نظام اسلامی وارد کنند، برهمین اساس این حرف درست است، قدرت نظامی ایران محصول پیشرفت صنایع موشکی و پهپادی است. اما سوال درست این است: چه چیزی این پیشرفت را ممکن کرد؟
ساخت سامانهای که بتواند در شرایط تحریم، هم قطعاتش را بسازد، هم آزمایش کند، هم ارتقا دهد، بدون اتکا به زنجیره تامین جهانی، نیازمند چیزی بیش از بودجه است؛ نیازمند نیروی انسانی باانگیزه، انعطافپذیر، مومن و کارآمد در سراسر کشور است. در همینجا بسیج وارد میشود. بسیج امروز فقط در سنگر نیست. در دانشگاه، در پارک علم و فناوری، در کارگاه کوچک شهرستان، در تیمهای مهندسی و... حضور دارد.
اما نکته دوم، مفهوم عمق دفاعی است. در ادبیات نظامی، عمق یعنی فاصلهای که دشمن باید طی کند تا به مرکز ثقل برسد. ایران این عمق را نه فقط با جغرافیا، با مردم ساخته است. وقتی هر شهر، محله و روستا حلقه آگاهی و آمادگی داشته باشد، محاسبه دشمن تغییر میکند. دیگر با یک نقطه نمیجنگد، با شبکهای منسجم و واحد میجنگد و شبکه با ضربه از کار نمیافتد. نکته سوم به نقش بسیج در جنگ نرم و ادراکی اختصاص پیدا میکند. امروز بخش بزرگی از نبرد، در ذهن مردم اتفاق میافتد. اعتماد به آینده، امید به پیشرفت، مقاومت در برابر روایتهای ناامیدکننده. بسیج در این میدان، کارکرد اصلی دارد. کارکردی که اجازه نمیدهد، پیوند مردم با آرمانهایشان شل شود و این، خودش یک سلاح بازدارنده است، چون دشمن میداند ملتی که امیدش را از دست نداده، با فشار شکسته نمیشود.
بسیج و سازندگی
اگر بخش دفاعی را نیمه آشکار ماجرا بدانیم، نیمه دیگر، همان است که در زندگی روزمره مردم دیده میشود؛ «سازندگی و خدمت». بسیج نیز در این حوزه با سه کارکرد ملموس خوش درخشید و کارنامه قابل قبولی از خود ارائه داد.
ا- در سیل، زلزله و دوران شیوع بیماری اولین نیرویی که حاضر میشود، بسیج است، نمونه بارز آن نقشآفرینی بسیج در مبارزه با ویروس کرونا بود.
۲- دولت بهتنهایی نمیتواند همهجا حاضر باشد، اما شبکه مردمی میتواند انجام وظیفه کند. چون بخشی از کار، با نیروی داوطلبانه و انگیزه درونی انجام میشود، نه با قراردادهای پیمانکاری. دولت چهاردهم به ریاست مسعود پزشکیان پروژه ساخت مدارس را در استانها در دستور کار قرار داده و قطعا یکی از بازیگران این پروژه که «یار دولت» به حساب میآید و کنار دولتیها دیده میشود، بسیج است.
مدرسهسازی در روستای دورافتاده، به همان اندازه، استقرار سامانه پدافندی اهمیت دارد. اولی، عمق اجتماعی میسازد و دومی، عمق جغرافیایی. قدرت واقعی هم وقتی تقویت میشود که این دو لایه روی هم سوار شوند.
۳- حمایت از کسبوکارهای خرد، آموزش مهارت و کمک به واحدهای تولیدی در زمره کارکردهای اقتصادی بسیج قرار میگیرد. اما مهمتر از این فعالیتها، پیامی است که منتقل میکند و آن اینکه اقتصاد، فقط با تصمیم بالا به پایین ساخته نمیشود، با مشارکت پایین به بالا ساخته میشود.
پس بسیج، صرفا نیروی کمکی نیست، سرمایه اجتماعی است و سرمایه اجتماعی، همان مولفهای است که موشک را از یک قطعه به قدرت تبدیل میکند چون موشک، ابزار است و ابزار بدون پشتوانه، فقط تهدید به حساب میآید.
بسیج،شیوه و روشی است که در آن، قدرت ملی از دل مشارکت مردمی بیرون میآید و همین، رمز آن چیزی است که امروز به آن «بازدارندگی» میگوییم.
نظر شما