راهبردهای صیانت از هویت تاریخی شهرها در نشستی بررسی شد

اشتباه مسجد خرمشهر را در کاخ گلستان تکرار نکنید!

یک عضو هیات علمی دانشگاه علم و صنعت در نشست تخصصی بررسی راهبردهای صیانت از هویت تاریخی شهرها، با تاکید بر اینکه در جریان پاکسازی یا بازسازی بناهای تخریب‌شده در اطراف کاخ گلستان باید به عرصه و حریم این میراث جهانی توجه کرد، گفت: نباید کاری که در مسجد جامع خرمشهر انجام شد، تکرار شود. ما آنجا رد جنگ را پاک کردیم.

معماران ایرانی قرن‌ها پیش، صرفه‌جویی در انرژی خانه‌ها را رعایت می‌کردند

چند راز خنکی خانه‌های قدیمی برای فرار از گرما

فاطیما کریمی، خبرنگار گروه جامعه؛ تابستان چندین سال پیش است. سر ظهر خورشید بی‌رحمانه بر کوچه‌های خشتی یزد و کاشان و اصفهان می‌تابد و گرما از دیوارها بالا می‌رود. چند قدم که در کوچه پیش می‌روی، به دری چوبی با کوبه‌های قدیمی می‌رسی. در که باز می‌شود، انگار از دل تابستان وارد فصل دیگری شده‌ای. چند پله پایین می‌روی؛ صدای آب حوض در حیاط می‌پیچد، نسیمی آرام از میان اتاق‌ها عبور می‌کند و هوای خانه، خنک و مطبوع است. بادگیرها در خانه‌های یزدی کار می‌کند و نسیم خنک را از شهر می‌گیرد و به خانه می‌فرستد.

پیوند ابدی بوم و باور

واقعه عاشورا به عنوان یکی از عمیق‌ترین و ماندگارترین گسست‌های حماسی و تراژیک در تاریخ تشیع، همواره فراتر از یک رویداد تاریخی صرف زیسته است. این واقعه هویت‌ساز در پهنه زمان، به عنوان یک منبع الهام جاودان برای آفرینش‌های هنری عمل کرده و در هر دوره تاریخی، متناسب با دگرگونی‌های فکری، اجتماعی و ساختاری جامعه، زبان بصری و بیانی ویژه‌ای به خود گرفته است. تطور زیباشناختی این هنر، از شکل‌های عامیانه و توده‌ای گرفته تا ساختارهای نمایشی پیاده‌روها، نگارگری‌ها و مینیاتورهای عرفانی، پوسترهای کاربردی دوران انقلاب و سرانجام نقاشی‌های رئالیستی و دراماتیک معاصر، گویای آن است که حماسه کربلا چگونه در گذر سده‌ها همواره خود را بازتعریف کرده تا پیام تاریخی خویش را زنده نگه دارد.

واکاوی نقاشی قهوه‌خانه‌ای، نخستین رسانه بصری تاریخ اجتماعی

از دل قهوه‌خانه تا اوج باور دینی

در میان انبوه جریان‌های هنری‌ای که در طول تاریخ ایران ظهور و افول کرده‌اند، معدود مکتب‌هایی را می‌توان سراغ گرفت که نه در خلوتگاه درباریان و نه در کارگاه‌های خصوصی شاهزادگان، بلکه در دل تکیه‌گاه‌های مردمی زاده شده باشند. نقاشی قهوه‌خانه‌ای، این پدیده بصری تماما بومی، روایتی منحصربه‌فرد از تقاطع سنت و اعتقاد است؛ هنری که در اعماق فرهنگ شفاهی جامعه شهری عصر قاجار ریشه دواند و با تکیه بر نیاز فطری انسان ایرانی به تجسم عینی باورهای خویش، از یک سرگرمی ساده به یک نظام ارتباطی فراگیر تبدیل شد.

ایران در آینه آیین‌های عاشورایی

از نخل تا طشت

هر سال با فرارسیدن تاسوعا و عاشورا، نقشه ایران رنگ دیگری به خود می‌گیرد. در این دو روز، شهرها و روستاهای کشور تنها میزبان مراسم سوگواری نیستند بلکه به صحنه نمایش مجموعه‌ای از آیین‌ها، سنت‌ها و میراث فرهنگی تبدیل می‌شوند که برخی از آنها قدمتی چندصدساله دارند. از نخل‌های عظیم یزد که بر دوش صدها نفر حرکت می‌کنند تا طشت‌های آب اردبیل، از سینه‌زنی‌های موزون بوشهر تا تعزیه‌های باشکوه مناطق مرکزی ایران، هر نقطه از کشور روایت ویژه خود را از واقعه عاشورا حفظ کرده است.

ارادت به ولایت

محمد علی بیگی:عید غدیر، جشن بزرگ و جاودانه شیعیان، در فرهنگ و تمدن ایران‌زمین ریشه‌ای چنان عمیق و دیرینه دارد که می‌توان آن را یکی از ارکان هویت ملی-مذهبی ایرانیان به شمار آورد. این جشن، سفری شگفت‌انگیز را از دل خانه‌های کوچک مردم در قرون نخستین اسلامی تا بزرگ‌ترین تجمعات میدانی جهان معاصر پیموده است و در این مسیر، فرازونشیب‌های تاریخی بسیاری را به خود دیده است.

به بهانه روز اسناد ملی و میراث مکتوب

گنج‌های کاغذی

فاطیما کریمی_ خبرنگار اجتماعی: در سال‌های اخیر یک اتفاق رخ داد. آرشیو عکس‌های قدیمی کاخ گلستان که فقط پژوهشگران به آن دسترسی داشتند، از آلبوم‌خانه لو رفت. به سرعت بخش زیادی از تصاویر دوره قاجار در اینترنت چرخید و تصاویر در اختیار مردم قرار گرفت. بسیاری از مردم خوشحال شدند چون این تصاویر دیگر در آرشیو نبود. حالا خیلی‌ها می‌توانستند با یک سرچ ساده آنها را ببینند.

«علف» و الفبای نوشتن

نگاه نخست به مستند «علف» و سپس خواندن آن دو چیز را پیش چشمم آورد؛ سفرنامه‌نگاری و قوم‌نگاری. گویی نخستین تمرین نویسندگی، آغازیدن یا آزمودن زور بازوی نوشتن، می‌تواند سفرنامه‌نویسی باشد؛ بنگرید قصه‌های مجید را که هوشنگ مرادی‌کرمانی از دل سفرهای کوتاه و دراز خود، به تعجیل یا تاخیر نگاشت و البته از تخیل خود لختی رنگی بر آن زد که خریدار بیشتری جذب کند. از دیرباز سفرنامه‌نویسی در ایران و انیران، مشتاقان و طرفداران پرو پاقرصی داشته است.

به بهانه سالروز درگذشت محمدرضا لطفی

هنرمندی که تار را گران کرد

سالروز درگذشت محمدرضا لطفی، نقطه‌ای برای بازخوانی انتقادی و تحلیلی جریانی است که هویت معاصر موسیقی کلاسیک ایران را بازتعریف کرد. محمدرضا لطفی (۱۳۹۳-۱۳۲۵) تنها یک نوازنده چیره‌دست تار و سه‌تار نبود، بلکه او را باید معمار و استراتژیست فرهنگی دانست که در یکی از بحرانی‌ترین پیچ‌های تاریخی ایران، موسیقی ردیف و دستگاهی را از محافل منزوی و اشرافی به متن تحولات اجتماعی سوق داد. او در طول ۶۷ سال زندگی پرفراز و نشیب خود، ادوار بنیادینی را از سر گذراند که هر یک بخشی از پازل هویت ملی ما را تکمیل کرد.

نگاهی بر تطور سنت سفرنامه‌نویسی در ایران به بهانه سالروز تولد ناصرخسرو قبادیانی

در جست‌وجوی حقیقت؛ در دام تماشا

سالروز تولد ناصرخسرو قبادیانی، فرصتی مغتنم برای بازخوانی یکی از درخشان‌ترین چهره‌های تاریخ اندیشه و ادبیات ایران است؛ مردی که پیوند میان فلسفه، کلام، شعر و جهانگردی را به غایت استواری رساند. سنت سفرنامه‌نویسی در ایران که با نام او گره خورده است، مسیری پرفراز و نشیب را از قرن پنجم هجری تا به امروز طی کرده است.

فلسفه تاریخ انقلاب اسلامی در افق ولایت فقیه

ارتقای وجودی نهضت اسلامی ایرانیان

ایران کشوری است که از سنتی غنی برخوردار است. این سنت، نرم‌افزاری پیشرفته از فرهنگ ایرانی و اسلامی است. از یک سو ایرانیان ملتی هستند که دارای تاریخی چند هزار ساله هستند و از سوی دیگر با پذیرش اسلام و به طور مشخص مذهب تشیع شکلی استثنایی پیدا کردند.

توزیع با حمایت دولتی در میادین میوه و تره‌بار

راه حل یا تنگنا

میادین میوه و تره‌بار تهران موضوعی صرفا اقتصادی یا تجاری نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین مسائل اجتماعی در زندگی روزمره میلیون‌ها شهروند پایتخت به شمار می‌رود. این اهمیت اجتماعی ریشه در چند بعد کلیدی دارد که مستقیما با معیشت، عدالت، امنیت غذایی و حتی انسجام اجتماعی مردم گره خورده است.

به بهانه سالروز درگذشت کاشف واکسن

واکسیناسیون بیش از یک اقدام پزشکی، امر فرهنگی بود

برخلاف تصور عامه که واکسیناسیون یک امر پزشکی و درمانی انگاشته می‌شود، این اقدام یک حرکت فرهنگی است و با فرهنگسازی به نتیجه مطلوب می‌رسد. امروز ۲۶ ژانویه،‌ سالروز درگذشت ادوارد جنر، کاشف واکسن است. کسی که با کشفی که انجام داد توانست جان هزاران انسان را نجات دهد اما امروز، عده‌ای خلاف این موضوع فکر می‌کنند و معتقدند که باید به واکسیناسیون، نه گفت!

دشمنان به سرمایه فرهنگی کشور هم رحم نمی‌کنند

داعش سرمایه‌های ملی را آتش زد

ناآرامی‌ها و اغتشاشات اخیر موجب شد تا برخی از بناهای تاریخی و ثبت ملی شده آسیب ببینند مانند کاروانسرای ملک در بازار رشت که به طور کامل تخریب شد و برخی از بناها هم آسیب‌های جزئی دیده‌اند.

داستان‌ «سرای امیرکبیر» کتاب شد

 کتاب «سرای امیرکبیر از گذشته تا امروز» نوشته مرضیه مرتضوی‌ قصابسرایی، روایتی مستند از یکی از شاخص‌ترین بناهای تاریخی بازار تهران را به خوانندگان عرضه می‌کند. این سرا که با اندیشه‌های اصلاح‌گرایانه میرزا محمدتقی‌خان امیرکبیر شکل گرفته، در گذر زمان نقشی حیاتی در تجارت، وقف و حیات شهری ایفا کرده است.

تراژدی لباس در جهان ما

دارایی‌ها و گنج خود را فراموش کرده‌ایم

سومین آیین نکوداشت روز خیاط در تالار آوینی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران برگزار شد. این مراسم که با اجرای زهرا عاملی، شاعر و ترانه‌سرا برگزار شد، پذیرای حضور طراحان لباس، صاحبان برند و خیاطان و پیشکسوتان حوزه مد و لباس بود.

گفت‌وگوی «آگاه» با امیرعباس نصیری، مدیر روابط عمومی انجمن خوشنویسان ایران

بازار هنر از میراث ایرانی فاصله گرفته است

زهرا بذرافکن- خبرنگار گروه فرهنگ: استاد حسن زرین‌خط به سال ۱۲۷۳ خورشیدی در تهران زاده شد. از همان کودکی عشق فراوانی به خط داشت، به همین دلیل از هر فرصت کوچکی برای فراگیری بهره می‌برد. ظهرها وقتی به خانه می‌آمد، سر راهش به مسجد شاه می‌رفت و از روی سنگ‌نبشته‌های اطراف رواق مسجد، سیاه‌مشق می‌نوشت. در آن زمان، استاد میرزاطاهر کاتب‌همایونی در نزدیکی مسجد شاه مکتب‌خانه‌ای داشت.

گنج‌یابی، افسانه‌ای برای جیب‌بری

سکه‌های پیدا شده، نصف نصف!

به احتمال زیاد بسیاری از ما این ماجرا برای‌مان آشناست و پیامکی با این موضوع که «تعدادی سکه پیدا کرده‌ام و بیا برایم بفروش و نصف نصف!» یا آگهی‌های دستگاه‌های فلزیاب (گنج‌یاب) را دیده‌ایم. اما این ماجرا از کجا پیدا شده؟ چرا عده‌ای به دنبال گنج هستند؟ مسئله، امروز ایجاد شده یا سابقه‌ای دارد؟ در این مطلب به بررسی این جریان می‌پردازیم.

سیستم استخدام دولتی ایران؛ از قاجار تا قانون مدیریت خدمات کشوری

دولت و مستخدمان دولتی؛ سردرگمی استخدام!

در دوره قاجار  که چارچوب دولت به معنای کنونی آن شکل گرفت، استخدام در دستگاه‌های دولتی فاقد هرگونه چارچوب قانونی بود و عمدتا بر پایه روابط خویشاوندی، قبیله‌ای، نفوذ درباری و پرداخت رشوه صورت می‌گرفت. پست‌های اداری به عنوان «سهم ملکی» در اختیار خاندان‌های اشرافی یا افراد متنفذ قرار می‌گرفت و هیچ معیاری برای شایستگی، دانش یا مهارت وجود نداشت. این سیستم که ریشه در سنت دیوان‌سالاری فئودالی داشت، نه تنها کارایی نداشت، بلکه زمینه‌ساز فساد گسترده، نفوذ خارجی و ناکارآمدی اداری شد.

بررسی ۱۷ مسجد ایرانی ثبت شده در فهرست موقت یونسکو

خانه‌های جهانی خدا

پرونده ۱۷ مسجد از ۳۶ مسجدی که معاون میراث فرهنگی کشور گفته بود در فهرست جهانی ثبت می‌شود در فهرست پیشنهادی و موقت یونسکو قرار دارد و ویژگی‌های آنها تشریح شده است.

به مناسبت هفته ملی نوجوان

چند پیشنهاد خواندنی برای نوجوانان

گروه سنی نوجوان در کشور ما مظلوم است؛ از همه نظر. از نظر تفریح، سرگرمی، محصول فرهنگی و توجه جامعه. به همین دلیل، نوشتن درباره این رده سنی کار سختی است. واقعیتش این است که در جامعه ما هنوز شناخت درست و دقیقی از نوجوانان وجود ندارد و احتمالا هم به همین دلیل بیشتر نوجوانان این سرزمین به محصولات کشورها و فرهنگ‌های دیگر پناه می‌برند. نتیجه اینکه وقتی قرار است درباره کتاب کودک و نوجوان حرف بزنی، مجبوری مرتبا به کتاب‌های ترجمه‌ای و خارجی ارجاع دهی.

گفت‌وگو با امیرمحمد گمینی، نویسنده «ما چگونه ما نشدیم؟»

علم در ایران تا دوره قاجار فعال بود

تاریخ‌نگاری علم به معنای مطالعه تاریخ و روش‌شناسی علوم قدیم زیرمجموعه‌ای از رشته تاریخ است. با این موضوع دو کتاب «گزاف‌نمایی در تاریخ علم ایران و اسلام» و «ما چگونه ما نشدیم؟، نقد و بررسی فرضیه افول علم در ایران» به کوشش دکتر امیرمحمد گمینی از سوی نشر کرگدن به بازار کتاب آمده است.

نمایشگاه «طعم موزه» در کاخ نیاوران

به مناسبت روز جهانی غذا و با هدف بازنمایی میراث فرهنگی و هنری خوراک ایرانی، نمایشگاه «طعم موزه؛ از سفره تا هنر» با شعار جهانی «دست در دست برای غذاهای بهتر و آینده‌ای بهتر» از ۲۴ مهرماه آغاز شده و تا ۲۴ آبان‌ماه ۱۴۰۴ در کاخ موزه اختصاصی نیاوران ادامه دارد.

سیر تطور پرچم مقدس ایران

از درفش کاویانی تا نقش بستن نام «الله»

 ۱۵ مهرماه سالروز تعیین رنگ پرچم ایران است؛ روزی که البته نشانی از آن در تقویم رسمی کشور نمی‌بینیم و همین عامل سبب شده است که کمتر به چشم بیاید و کمتر کسی بداند که یکی از تصمیم‌های مهم تاریخ،‌ در این روز گرفته شده است. پرچم سه‌رنگ فعلی ایران ریشه در زمان نادرشاه افشار دارد، اما با پیروزی انقلاب مشروطه در عهد مظفرالدین‌شاه و تشکیل مجلس شورای ملی، نمایندگان در اصل پنجم متمم قانون اساسی آوردند: «الوان رسمی بیرق ایران، سبز و سفید و سرخ و علامت شیر و خورشید است.» بر این اساس از آن زمان این سه رنگ به شکل رسمی برای پرچم کشور پذیرفته شد.

به بهانه سالروز صدور فرمان مشروطیت، پنج کتاب مرتبط با این حوزه را معرفی کردیم

خواندنی‌های مشروطه

چهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت است؛ انقلاب مشروطه یکی از نقاط عطف و با اهمیت‌ترین رویداد تاریخی کشور ایران است. علت اهمیت آن هم در این است که مردم ایران را از یک دوران تاریخی وارد دوران تاریخی دیگری کرد و به گفته بسیاری از مورخان و پژوهشگران، انقلاب مشروطه نخستین انقلاب مردمی در خاورمیانه بود که ملت ایران حدود ۱۰۷سال پیش با آگاهی خود خواستار حکومت مردمی بودند. اهمیت این رخداد تاریخی به اندازه‌ای است که با گذشت بیش از یک قرن از آن هنوز درباره این واقعه خوانده و نوشته می‌شود.