آگاه: حمام و سرویس بهداشتی فضایی کوچک و لغزنده است که یک لحظه بر هم خوردن تعادل در آن می‌تواند پیامدهایی سنگین برای سلامت و استقلال فردی به همراه داشته باشد. این در حالی است که با چند اقدام ساده و کم‌هزینه، می‌توان این خطر پنهان را مهار کرده و امنیت را به یکی از خصوصی‌ترین فضاهای زندگی سالمندان بازگرداند.
کاهش قدرت عضلانی، ضعف بینایی، مشکلات مفصلی و بیماری‌هایی مانند آرتروز، پوکی استخوان یا سرگیجه‌های ناگهانی، باعث می‌شود سالمندان بیش از سایر گروه‌های سنی در معرض لغزش و سقوط باشند. در محیطی مانند حمام که کف همواره مرطوب است و دیوارها سخت و بدون انعطاف هستند، یک لغزش ساده می‌تواند به شکستگی لگن، آسیب ستون فقرات یا ضربه‌های جدی منجر شود.
حمام و سرویس بهداشتی فضایی خصوصی محسوب می‌شود و بسیاری از سالمندان تمایلی به دریافت کمک مستقیم در این بخش از امور شخصی خود را ندارند. به همین دلیل، تمرکز متخصصان بر ایمن‌سازی محیط به جای وابسته‌سازی فرد است.
 تجهیزات ایمنی، اولین خط پیشگیری
یکی از مهم‌ترین اقدامات پیشنهادی، استفاده از دستگاه‌های تماس ضدآب است. این تجهیزات به سالمند امکان می‌دهند در صورت زمین‌خوردن یا احساس خطر، به‌سرعت با مراکز امدادی یا افراد مورد اعتماد تماس بگیرند. برخی از این دستگاه‌ها به سامانه تشخیص سقوط مجهز هستند و حتی در صورت ناتوانی فرد در درخواست کمک، هشدار لازم را ارسال می‌کنند. کارشناسان معتقدند وجود چنین ابزاری در این فضاها، علاوه بر افزایش ایمنی، احساس آرامش روانی سالمند و خانواده را نیز تقویت می‌کند.
 میله‌های نگهدارنده، تکیه‌گاهی مطمئن در فضای لغزنده
نصب میله‌های نگهدارنده در داخل دوش، کنار وان و در مجاورت توالت، از ساده‌ترین و موثرترین روش‌های کاهش خطر سقوط است. این میله‌ها به سالمند کمک می‌کنند هنگام ورود و خروج از دوش یا تغییر وضعیت بدن، تعادل خود را حفظ کند.
متخصصان هشدار می‌دهند که تکیه‌دادن به حوله‌گیر، لبه سینک یا دیوارهای لغزنده، جایگزین مناسبی برای دستگیره‌های ایمنی استاندارد نیست و می‌تواند خطر سقوط را افزایش دهد.
نشستن به جای ایستادن؛ نقش صندلی دوش
برای سالمندانی که دچار ضعف تعادل یا خستگی زودهنگام هستند، صندلی دوش یک راهکار ایمن و کاربردی محسوب می‌شود. این صندلی‌ها در مدل‌های ثابت، تاشو یا چرخ‌دار طراحی شده‌اند و امکان استحمام در وضعیت نشسته را فراهم می‌کنند.
 کنترل لغزندگی با کف دوش تا زیرانداز حمام
لغزندگی کف، مهم‌ترین عامل زمین‌خوردن در حمام و سرویس بهداشتی است. استفاده از پوشش‌ها یا نوارهای ضدلغزش در کف، یکی از توصیه‌های جدی متخصصان ایمنی است. همچنین زیراندازهای حمامی باید کاملا ثابت، دارای سطح زبر و مجهز به لایه ضدلغزش باشند.
کارشناسان تاکید می‌کنند که زیراندازهای سبک و متحرک، اگرچه ظاهری نرم دارند، اما در عمل می‌توانند خطرناک‌تر از کف خیس باشند.
دسترسی آسان؛ جزئیاتی که جان‌ساز می‌شوند
قرارگیری شامپو، صابون و لوازم بهداشتی در ارتفاع نامناسب یا نقاط دور از دسترس، یکی دیگر از عوامل سقوط سالمندان در حمام است. خم‌شدن یا کشیدن دست به سمت بالا، تعادل فرد را به‌سرعت بر هم می‌زند. نصب محفظه‌های دیواری دوش یا جاصابونی‌های ثابت، به سالمند اجازه می‌دهد بدون تغییر وضعیت ناگهانی بدن، به وسایل مورد نیاز دسترسی داشته باشد.
طراحی ارگونومیک و ارتفاع استاندارد تجهیزات
در صورت امکان مالی، کارشناسان توصیه می‌کنند حمام‌های سنتی با دوش‌های بدون لبه جایگزین شوند. نبود اختلاف سطح در ورودی دوش، خطر گیرکردن پا و افتادن را به‌شدت کاهش می‌دهد و برای سالمندان دارای مشکلات حرکتی یا استفاده‌کنندگان از واکر و ویلچر، گزینه‌ای ایمن‌تر محسوب می‌شود.
همچنین ارتفاع نامناسب تجهیزات، فشار زیادی بر زانوها و کمر وارد کرده و ریسک آسیب را افزایش می‌دهد. توالت باید دارای ارتفاع مناسبی باشد (بهتر است کمی بلندتر از حد استاندارد باشد) تا عمل نشستن و برخاستن بدون نیاز به خم شدن زیاد انجام پذیرد. همین اصل باید در مورد ارتفاع روشویی نیز رعایت شود تا سالمند مجبور به خم شدن بیش از حد برای شستن دست‌ها نشود، که این امر به حفظ ستون فقرات کمک می‌کند.
کنترل دمای آب و جلوگیری از سوختگی
بیشترین آسیب‌های غیرمرتبط با سقوط در سرویس بهداشتی، ناشی از شوک حرارتی یا سوختگی با آب داغ است. لازم است شیرآلات مجهز به سیستم محدودکننده دمای ایمن (Anti-Scald) باشند که به صورت خودکار از ترکیب آب بسیار داغ جلوگیری می‌کنند. بررسی دوره‌ای و تنظیم دقیق آبگرمکن برای اطمینان از عدم رسیدن دما به سطوح خطرناک برای پوست حساس سالمندان، یک اقدام پیشگیرانه اساسی است.
نگهداری و بازرسی دوره‌ای تجهیزات و لوله‌کشی
ایمنی سرویس بهداشتی صرفا مربوط به طراحی نیست، بلکه به نگهداری مداوم بستگی دارد. شیرآلات، اتصالات لوله‌ها و به‌خصوص محل نصب دستگیره‌ها (در صورت وجود) باید به صورت دوره‌ای بازرسی شوند تا از عدم شل شدن و نشت‌های پنهان اطمینان حاصل شود. نشت‌های کوچک می‌توانند به مرور زمان باعث فرسایش زیر کاشی‌ها و در نهایت، سست شدن تکیه‌گاه‌ها یا کف شوند که خطر سقوط را افزایش می‌دهد.