آگاه: حضور سیدعباس عراقچی در ژنو، تنها یک سفر دیپلماتیک معمولی نیست؛ بلکه نقطه عطفی در پرونده هستهای پس از فراز و نشیبهای شدید هفت ماه گذشته است. همانگونه که در گزارشها منعکس شده، این دور از مذاکرات در حالی برگزار میشود که پیشتر، اقدامات خصمانه آمریکا در حمایت از رژیم صهیونیستی و حتی حمله به تاسیسات هستهای ایران در میانه مذاکرات پیشین، اعتماد را به شدت خدشهدار کرده بود. با این حال، جمهوری اسلامی ایران با رویکردی مبتنی بر «عقلانیت و تدبیر»، درخواستهای مکرر واشنگتن برای بازگشت به میز مذاکره را پس از رایزنیهای منطقهای و تضمینهای لازم، پذیرفت. انتخاب ژنو به عنوان محل گفتوگو و میانجیگری عمان، نشاندهنده تلاش ایران برای ایجاد فضایی بیطرف و متمرکز بر حلوفصل اختلافات از مسیر دیپلماسی است، نه میدان جنگ و فشار.
دیدار گروسی و عراقچی؛ سپر فنی در برابر زیادهخواهی سیاسی
یکی از ابعاد حائز اهمیت این سفر، دیدار صبحگاهی وزیر خارجه کشورمان با مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی بود. رافائل گروسی در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس از انجام «مذاکرات فنی جامع» خبر داد. اما تحلیل این دیدار فراتر از یک گزارش ساده است. جمهوری اسلامی ایران با این اقدام، مرز میان «تعهدات پادمانی» و «زیادهخواهیهای سیاسی» را ترسیم کرد. وزیر امرور خارجه ایران تصریح کرد که در این نشست، موضوعات فنی مرتبط با همکاریهای ایران و آژانس در چارچوب تعهدات پادمانی و وفق قانون مصوب مجلس مورد بحث قرار گرفت.
این رویکرد هوشمندانه نشان میدهد که تهران آماده است شفافیت لازم را در چارچوب قوانین بینالمللی ارائه دهد، اما اجازه نخواهد داد که آژانس به ابزاری برای فشار سیاسی یا جاسوسی تبدیل شود. تاکید بر «قانون مصوب مجلس» در بیانیه وزارت خارجه، پیامی قاطع به جامعه جهانی است که دیپلماسی ایران درونزا و مبتنی بر منافع ملی تعریف شده است و هیچ نهاد بینالمللی نمیتواند فراتر از چارچوبهای قانونی کشور عمل کند.
تیم کامل مذاکرهکننده؛ پایان بازیهای کلیگویی
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، با تاکید بر حضور «تیم کامل» شامل کارشناسان فنی هستهای، حقوقدانان و متخصصان اقتصادی در ژنو، پرده از استراتژی جدید دستگاه دیپلماسی برداشت. برخلاف دورهای پیشین که ممکن بود مذاکرات بر محور کلیات بچرخد، حضور این حجم از متخصص نشان میدهد که ایران وارد فاز «جزئیات اجرایی» شده است. بقایی به صراحت اعلام کرد: «موضوع رفع تحریمها برای ایران یک موضوع لاینفک است از هر روند دیپلماتیکی.» این عبارت کلیدی، استخوانبندی مذاکرات امروز را تشکیل میدهد. ایران به دنبال توافقی نیست که تنها بر کاغذ باقی بماند؛ بلکه خواهان تضمینهای اقتصادی ملموس است. حضور حقوقدانان در تیم مذاکرهکننده نیز نشاندهنده عزم تهران برای رصد دقیق تعهدات طرف مقابل و جلوگیری از تکرار بدعهدیهای گذشته است. این ترکیب تیمی، پاسخی محکم به آنهایی است که گمان میکردند ایران تحت فشارهای اقتصادی کوتاه خواهد آمد؛ تهران با دست پر و برنامهریزی دقیق برای احقاق حقوق خود وارد میدان شده است.
آمریکا و اروپا؛ در پیچگاه اعتبارزدایی
در سوی دیگر میز، ایالات متحده با نمایندگی استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ، قرار دارد. درخواستهای مکرر آمریکا برای بازگشت به مذاکره پس از ماهها تنش، نشاندهنده تغییر محاسبات واشنگتن است. رسانههای آمریکایی اشاره کردهاند که بخشی از پیشنهادات واشنگتن در سفر علی لاریجانی به عمان مکتوب شده است. اما سؤال اصلی اینجاست: آیا آمریکا آماده پذیرش واقعیتهای جدید منطقهای و حقوق هستهای ایران است؟
همزمان، جایگاه اروپا در این معادله نیز مورد تردید جدی است. مجید نیلیاحمدآبادی، سفیر ایران در برلین، در تحلیلی درباره کنفرانس امنیتی مونیخ، به درستی اشاره کرد که اروپا از جایگاه پیشین خود در مدیریت مخاصمات فاصله گرفته و دچار ضعف در تحلیل واقعبینانه شده است. عبارت «خودکرده را تدبیر نیست» که توسط سفیر ایران به کار رفت، هشداری به اروپاییهاست که اگر بخواهند همچنان از استانداردهای دوگانه استفاده کنند و امنیت منطقه را قربانی منافع کوتاهمدت خود سازند، نباید انتظار نقشآفرینی موثر در حل بحرانها را داشته باشند. رفتارهای غیرحرفهای و حاشیههای نمایشی اروپا، اعتبار آنها را به عنوان طرف گفتوگو کاهش داده است.
ابعاد منطقهای و پیام ثباتسازی
مذاکرات ژنو تنها محدود به پرونده هستهای نیست؛ بلکه پیامدهای عمیقی برای ثبات منطقه خاورمیانه دارد. هفت ماه پیش، حمله به تاسیسات هستهای ایران در میانه مذاکرات، میز گفتوگو را هدف قرار داد. اکنون، پذیرش مذاکره توسط ایران با میانجیگری عمان، پیامی از بلوغ استراتژیک تهران است. ایران نشان داده که امنیت منطقه را در گرو کاهش تنش میداند، اما این کاهش تنش باید دوطرفه باشد.
رایزنیهای عراقچی با بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان و همچنین دیدار با نماینده سوئیس، نشاندهنده فعالسازی کانالهای دیپلماتیک چندجانبه است. این شبکهسازی دیپلماتیک به ایران اجازه میدهد تا در صورت بدعهدی طرف مقابل، از اهرمهای منطقهای و بینالمللی برای حفظ منافع خود استفاده کند. ثبات در بازار انرژی جهان نیز که به شدت تحت تاثیر تنشهای ایران و آمریکاست، نیازمند خروجی مثبت این مذاکرات است؛ اما نه به قیمت باجدهی تهران به واشنگتن.
چشمانداز پیشرو؛ شرطبندی بر عقلانیت
امروز، سهشنبه ۲۸ بهمن، روز آزمون برای دیپلماسی آمریکا خواهد بود. ایران با دست باز و تیمی متخصص وارد سفارت عمان در ژنو میشود. نقطه نظرات فنی ایران درباره مذاکرات هستهای غیرمستقیم که در دیدار با گروسی مطرح شد، زیربنای بحثهای امروز را تشکیل میدهد.
تحلیل نهایی از فضای حاکم بر ژنو نشان میدهد که جمهوری اسلامی ایران سه اصل را سرلوحه کار خود قرار داده است: نخست، حفظ برنامه صلحآمیز هستهای به عنوان حق قانونی؛ دوم، رفع تحریمها به عنوان پیششرط هرگونه توافق پایدار و سوم، پرهیز از عجله و تمرکز بر تضمینهای اجرایی.
اگر واشنگتن واقعیتهای میدانی را بپذیرد و از فشار حداکثری دست بردارد، ژنو میتواند آغازگر فصل جدیدی از تعاملات باشد. اما اگر هدف آمریکا صرفا خرید زمان یا اعمال محدودیتهای جدید باشد، ایران با همان قاطعیتی که در برابر حملات نظامی ایستاد، در میدان دیپلماسی نیز از منافع ملی خود دفاع خواهد کرد. پیام تهران به جامعه جهانی واضح است: ما به دنبال جنگ نیستیم، اما در صلح نیز تسلیم زورگویی نخواهیم شد. دیپلماسی ایران در ژنو، تلفیقی از اقتدار، منطق و قانونمداری است که میتواند الگویی برای تعاملات بینالملل در قرن حاضر باشد.
در نهایت، گزارشهای واصله از ژنو حکایت از فضایی دارد که در آن ایران ابتکار عمل را در دست گرفته است. دیدار گروسی، ترکیب تیم مذاکرهکننده و بیانیههای صریح وزارت خارجه، همگی قطعات پازلی هستند که تصویر «دیپلماسی عزتمند» را تکمیل میکنند. روزنامه «آگاه» بر این باور است که موفقیت مذاکرات در گرو پذیرش واقعیتها توسط طرف آمریکایی است. ایران ثابت کرده است که هم در میدان نبرد و هم در میز مذاکره، بازیگری قابل اعتماد و قاطع است. اکنون نوبت آمریکاست که نشان دهد آیا صدای عقلانیت را میشنود یا همچنان در مسیر اشتباه گذشته پافشاری خواهد کرد. نتیجه این مذاکرات، نه تنها سرنوشت تحریمها، بلکه آینده ثبات در غرب آسیا را رقم خواهد زد.
نظر شما