آگاه: از این رو یادداشت کنونی در امتداد پیام راهبردی معظمله، به تبیین بعثت هنر در اندیشه سید شهیدان اهل قلم، سیدمرتضی آوینی میپردازد. این شهید عزیز از جمله اندیشمندانی است که غرب را نه صرفا در چهره سیاسیاش، بلکه در لایههای عمیق تمدنی و فرهنگیاش شناخت و معرفی کرد. او غرب را در پشت پرده «بانک جهانی» و نیز در «منطق تبلیغات مبتنی بر غریزه» میدید؛ جایی که انسان بهتدریج از حقیقت خود جدا میشود و به اسیر پستترین امیال خویش تبدیل میشود. آوینی هشدار میداد که تمدن مدرن انسان را به بردگی پستترین امیالش میکشاند. او با اشاره به سخن هیتلر که «حتی برای فروش جوراب هم، غریزه جنسی را باید تحریک کرد»، نشان میداد که رسانههای غربی هرچند از آزادی سخن میگویند، اما در عمل عقلانیت و اختیار انسان را مصادره میکنند. این نگاه، هسته اصلی نقد او به نظام سلطه جهانی بود؛ نظمی که بر «لیبرالیسم» استوار است، «دلار» را خدای اقتصادها میداند و «والاستریت» را معبدی برای کنترل جهان تلقی میکند.
آوینی سالها پیش از آنکه اصطلاح «جنگ ترکیبی» رایج شود، از «جهاد روایتگری» سخن میگفت؛ جهادی که جنگ نظامی تنها ظاهر آن است و حقیقتش در میدان فرهنگ و فلسفه و هنر جریان دارد. او معتقد بود غرب پس از عبور از «رنسانس»، به فصل پایانی تاریخ خود نزدیک شده است؛ زیرا بشر معاصر دوباره به آسمان چشم دوخته و از حصار مادیت عبور میکند. از نگاه او، این رخداد نشانه «تولدی دوباره برای انسان» در آستانه آخرالزمان است؛ تولدی که «انقلاب اسلامی ایران» پرچمدار آن شد. انقلاب اسلامی از منظر آوینی، صرفا یک شورش سیاسی نبود، بلکه «توبه تاریخی بشر» در برابر «ماتریالیسم جهانی» و بازگشت به «افق قدسی» به شمار میآمد.
از همین رو، آوینی انقلاب اسلامی را ضربهای کاری به قلب نظام سلطه میدانست و پیروزی جبهه مقاومت به رهبری ایران عزیز بر استکبار جهانی در جنگ تحمیلی اخیر آمریکایی- صهیونی نیز شاهدی بر درستی این گزاره اوست. به بیان دیگر، نظمی که اقتصادش بر دوش بانک جهانی میچرخد و سیاستش بر تحریک غرایز استوار است، امروز به بنبست خود رسیده است. آوینی مینوشت: «انقلاب اسلامی، از تفکری برخاسته است که نه بر عقل جدا از وحی، بلکه بر پیام آسمانی الهی استوار است.» از نگاه او، غرب هرگز نخواهد پذیرفت که انقلابی با شعار «لاالهالاالله» «نظم دلارمحور» جهان را به چالش بکشد. به همین سبب، او نبرد آینده را نبرد تمدنها در سطح فلسفهها میدانست؛ نبردی که پیروزی در آن، بدون شناخت ریشههای فکری تمدن غرب و تقابل شجاعانه با آن ممکن نیست. در منظومه فکری آوینی، «هنر و رسانه» میدان اصلی این نبردند. او «سینما» را نه سرگرمی صرف، بلکه «آینه حقیقت» میدانست و «تبلیغات غربی» را ابزار اسارت انسان در چرخه مصرفگرایی. تحلیل او از رسانههای مدرن، امروز بیش از هر زمان دیگری معنا پیدا کرده است: رسانههایی که با تحریک «شهوت» و «ترس»، عقل را فلج میکنند و انسان را به موجودی غریزهمحور تقلیل میدهند. در برابر این هجوم، آوینی از «سینمای فطری» سخن میگفت؛ سینمایی که مخاطب را به اندیشیدن و بازگشت به حقیقت دعوت میکند، نه به بردگی امیال. از این منظر، میتوان گفت «بعثت هنر» در اندیشه آوینی یعنی هنر از سطح ابزار سرگرمی و اغواگری به مرتبه «رسالت هدایتگر» ارتقا یابد؛ هنری که همچون پیام وحی، انسان را از تاریکی غریزه و مصرفزدگی به سوی نور فطرت و آگاهی رهنمون شود. «هنر» در نگاه او، اگر در خدمت حقیقت قرار گیرد، میتواند در جبهه جهاد فکری نقشآفرین باشد و به تولد دوباره انسان یاری رساند.در ایام پرافتخار دفاع مقدس سوم، باید با حسرت اعتراف کرد که آوینی نه در داخل ایران آنچنان که شایسته است شناخته شده و نه هنوز جهان او را کشف کرده است. تحلیلهای او درباره «فروپاشی غرب»، «نقد بانکداری جهانی» و تبیین «نظم نوین الهی» میتواند الهامبخش جنبشهای فکری در برابر «ماتریالیسم جهانی» باشد. ترجمه آثارش به زبانهای زنده دنیا، ساخت مستندهایی درباره زندگی پرفرازونشیب او و معرفیاش بهعنوان «فیلسوف فرهنگ و هنر انقلاب اسلامی»، میتواند ادای دین اندکی به میراث ماندگار او باشد. روحش در اعلی علیین، دعاگوی مجاهدان فکری و عملی انقلاب اسلامی برای نیل به تمدن نوین اسلامی و تحقق دولت کریمه امام عصر (عج) باد، انشاءالله.
۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ - ۰۰:۰۸
کد مطلب: ۲۲٬۴۵۸
هنر متعالیه، زمینهساز تولد انسان آسمانی
بعثت هنر در اندیشه شهید آوینی
دکتر علیرضا ابوالفتحی _ تحلیلگر مسائل ایران
مقام رهبری، حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای (زیدعزه) در بخشی از پیام ۲۵ اردیبشهت ۱۴۰۵ شمسی، به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حیکم ابوالقاسم فردوسی فرمودند: «در دفاع مقدس سوم حماسه حضور و دفاع و پیروزی، تکلیف بزرگی را بر دوش اهالی فرهنگ و ادب و هنر میگذارد تا همچون فردوسی برخیزند و بعثت هنرمندان را در امتداد بعثت مردم رقم زنند؛ فکر و قلم و زبان را با هنر درآمیزند و روایت خیزش عظیم ملت را در تاریخ، ماندگار کنند.»
نظر شما