آگاه: روزنامه «آگاه» هفته گذشته گزارشی درباره کمبود و گرانی برخی داروها برای بیماران خاص، از جمله انسولین برای بیماران دیابتی منتشر کرد که بازتاب گسترده‌ای بین مخاطبان داشت. برای بررسی وضعیت بازار انسولین، به چند داروخانه در تهران و کرج مراجعه کردیم. نخستین نکته‌ای که جلب توجه می‌کرد، تفاوت محسوس قیمت‌ها بود. در یکی از داروخانه‌های ویژه بیماران خاص در تهران، انسولین نوومیکس با پوشش بیمه‌ای به قیمت هر عدد ۳۰۷ هزار تومان عرضه می‌شد. در برخی داروخانه‌های دیگر نیز قیمت‌های متفاوتی اعلام می‌شد و پاسخ روشنی درباره علت این اختلاف وجود نداشت.
در ادامه مسیر، به داروخانه هلال احمر تهران مراجعه کردیم. در این مرکز اعلام شد که انسولین مورد نیاز بیماران از طریق سهمیه‌های تعریف شده و با هزینه بسیار پایین‌تر یا رایگان در اختیار بیماران قرار می‌گیرد، اما جمعیت مراجعه‌کنندگان به اندازه‌ای زیاد بود که بیش از ۲۰۰ نفر در صف انتظار قرار داشتند. انتظار چند ساعته برای بسیاری از بیماران سالمند یا افرادی که از شهرستان‌ها مراجعه می‌کنند، کار ساده‌ای نیست.
پس از چند ساعت پیگیری، در نهایت تهیه انسولین از یکی از مراکز هلال احمر در کرج امکان‌پذیر شد. هفت قلم انسولین نوومیکس با پرداخت حدود ۹۰ هزار تومان دریافت شد؛ این تجربه نشان می‌دهد برخلاف برخی شایعات، انسولین به طور کامل نایاب نشده است، اما بیمار برای دسترسی به آن ناچار است مسیرهای مختلفی را طی کند و در بسیاری موارد ساعت‌ها زمان صرف کند.

انسولین‌های داخلی می‌توانند نیاز بیماران را تامین کنند
دکتر شکور امیدی، رئیس کل انجمن حمایت از بیماران دیابتی کشور، معتقد است بخشی از نگرانی‌های موجود ناشی از کمبود اطلاع‌رسانی و بخشی دیگر ناشی از تغییر الگوی تامین دارو در کشور است.
وی در گفت‌وگو با «آگاه» اظهار کرد: بیماران باید بدانند که انسولین از طریق سامانه بیمه سلامت و سهمیه‌های تعریف شده قابل دریافت است. بسیاری از افرادی که از کمبود دارو گلایه دارند، در واقع از سازوکار جدید توزیع اطلاع کافی ندارند.
به گفته امیدی، در سال‌های گذشته حجم قابل توجهی از انسولین‌های قلمی خارجی وارد کشور شد و به تدریج بیماران و حتی بخشی از جامعه پزشکی به مصرف برخی برندهای خاص از انسولین‌های قلمی عادت کردند. اکنون که به دلیل شرایط جنگی و نوسانات ارزی واردات برخی از این محصولات با محدودیت مواجه شده، بخشی از بیماران تصور می‌کنند هیچ جایگزینی برای آنها وجود ندارد.
رئیس کل انجمن حمایت از بیماران دیابتی کشور تاکید کرد که این تصور از نظر علمی دقیق نیست. او همچنین گفت: انسولین‌های تولید داخل کشور، چه در قالب قلمی و چه به صورت ویال (بطری شیشه‌ای)، می‌توانند نیاز درمانی بیماران را تامین کنند و در بسیاری از موارد تفاوتی در نتیجه درمان ایجاد نمی‌شود. وی ادامه داد: یکی از مشکلات اصلی، نگاه روانی ایجاد شده در میان بیماران است. وقتی سال‌ها یک برند خاص مصرف شده، طبیعی است که تغییر آن با مقاومت همراه باشد. اما باید به بیماران اطمینان داد که انسولین‌های داخلی نیز قابلیت کنترل قند خون را دارند. هرچند استفاده از انسولین‌های قلمی بسیار ساده‌تر است و انسولین‌های داخلی با وجود کیفیت مشابه به دلیل کاربری به صورت ویال و سرنگ مورد اقبال عمومی نیست، اما نگرانی بابت نبود انسولین نداریم.
موضوع دیگری که در این میان مطرح می‌شود، افزایش قیمت دارو است. بسیاری از بیماران معتقدند هزینه درمان آنها طی سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته است. دکتر امیدی نیز این موضوع را تایید می‌کند، اما معتقد است همه عوامل را نمی‌توان به شرایط جنگی یا تحریم‌ها نسبت داد. وی می‌گوید: جنگ، تحریم و افزایش هزینه مواد اولیه حتما تاثیرگذار هستند، اما بخش مهمی از افزایش قیمت‌ها به سیاست‌های ارزی و تغییرات اقتصادی بازمی‌گردد. قرار بود حوزه دارو کمتر تحت تاثیر این تغییرات قرار بگیرد، زیرا دارو کالایی حیاتی است و نمی‌توان آن را با بسیاری از کالاهای دیگر مقایسه کرد.

هشدار انجمن دیابت؛ استرس و بازار سیاه، دو تهدید پنهان بیماران
در کنار افزایش قیمت، مسئله بازار سیاه دارو نیز یکی از نگرانی‌های جدی فعالان حوزه سلامت است. به گفته رئیس انجمن حمایت از بیماران دیابتی، برخی بیماران در شرایط نگرانی از کمبود دارو به بازارهای غیررسمی مراجعه می‌کنند و انسولین یا سایر داروهای حساس را از افرادی تهیه می‌کنند که هیچ نظارتی بر نحوه نگهداری محصولات آنها وجود ندارد.
او هشدار داد: انسولین دارویی است که شرایط نگهداری آن اهمیت زیادی دارد. وقتی دارو از بازار غیررسمی تهیه می‌شود، مشخص نیست در چه دمایی نگهداری شده و آیا استانداردهای لازم رعایت شده است یا خیر. این موضوع می‌تواند سلامت بیمار را با خطر جدی مواجه کند.
در این میان، یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های بیماران، تاثیر استرس ناشی از کمبود دارو بر روند درمان است. امیدی معتقد است بسیاری از بیماران دیابتی علاوه بر مشکلات جسمی، با فشارهای روانی فراوانی نیز مواجه هستند و همین مسئله می‌تواند کنترل بیماری را دشوارتر کند. وی گفت: استرس یکی از عوامل مهم افزایش قند خون است. وقتی بیمار مدام نگران تهیه انسولین باشد، همین نگرانی می‌تواند روند درمان او را تحت تاثیر قرار دهد. به همین دلیل باید اطلاع‌رسانی دقیقی انجام شود تا بیماران بدانند چه مسیرهایی برای دریافت دارو در اختیار دارند. همچنین برای استفاده از انسولین‌های تولید داخل نیز باید فرهنگ‌سازی شود. اینکه بیمار دیابتی تصور کند اگر انسولین قلمی پیدا نکند دچار مشکل می‌شود خود می‌تواند عامل استرس و تشدید وضعیت او باشد.
بحران امروز بیش از آنکه ناشی از نایاب شدن کامل انسولین باشد، به دشواری دسترسی، تفاوت قیمت‌ها، صف‌های طولانی و ابهام در شیوه دریافت سهمیه‌های دارویی مربوط می‌شود. واقعیت این است که انسولین در بازار وجود دارد، اما بیمار برای رسیدن به آن گاهی باید ساعت‌ها در صف بایستد، میان چند داروخانه جست‌وجو کند و مراحل مختلف اداری و بیمه‌ای را پشت سر بگذارد. برای بیماری که هر روز به این دارو نیاز دارد، همین مسیر طولانی و فرساینده می‌تواند به اندازه کمبود دارو نگران‌کننده باشد. شاید مهم‌ترین مطالبه امروز بیماران دیابتی نه فقط تامین دارو، بلکه ایجاد نظامی شفاف، یکپارچه و قابل پیش‌بینی برای توزیع آن باشد؛ نظامی که بیمار بداند داروی مورد نیازش کجا عرضه می‌شود، با چه قیمتی در دسترس است و برای دریافت آن چه مراحلی را باید طی کند. تا زمانی که این ابهام‌ها وجود دارد، نگرانی بیماران نیز ادامه خواهد داشت؛ حتی اگر انسولین در قفسه داروخانه‌ها موجود باشد.