آگاه: امسال نیز همزمان با آغاز محرم، آمارها از افزایش چشمگیر تردد زائران به عتبات عالیات حکایت دارد. بر اساس اعلام مسئولان، تنها در روزهای ابتدایی محرم بیش از ۲۶۰ هزار زائر از مرزهای کشور راهی عراق شده‌اند و مرز مهران همچنان پرترددترین گذرگاه زمینی برای عاشقان زیارت به شمار می‌رود. پس از مهران، مرزهای شلمچه و خسروی بیشترین حجم تردد را به خود اختصاص داده‌اند.
اما افزایش تقاضا برای سفر به کربلا در حالی رخ داده که هزینه‌های حمل‌ونقل و اقامت نسبت به سال‌های گذشته افزایش یافته است. با این حال، بررسی بازار سفر نشان می‌دهد که همچنان مسیر زمینی، انتخاب نخست بسیاری از زائران است؛ مسیری که اگرچه زمان بیشتری می‌طلبد، اما اختلاف قابل توجه قیمت آن با سفر هوایی باعث شده همچنان اقتصادی‌ترین گزینه باشد.

سفر زمینی؛ انتخاب نخست زائران
بیشتر زائرانی که به صورت شخصی راهی عراق می‌شوند، سفر خود را از مرز مهران آغاز می‌کنند. این مرز طی سال‌های گذشته به مهم‌ترین گذرگاه زمینی ایران برای سفر به عتبات تبدیل شده و بخش عمده زائران از همین مسیر وارد عراق می‌شوند.
برای رسیدن به مهران، اتوبوس همچنان رایج‌ترین وسیله حمل‌ونقل است. بررسی نرخ‌ها نشان می‌دهد بلیت اتوبوس تهران ـ مهران بسته به نوع ناوگان، بین یک میلیون تا یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان قیمت دارد. پس از عبور از مرز نیز زائران باید با ناوگان حمل‌ونقل عراق مسیر خود را تا نجف یا کربلا ادامه دهند.
در حال حاضر کرایه اتوبوس از مهران تا نجف بین ۹ تا ۱۳ هزار دینار عراق است. اگر زائران ون را انتخاب کنند باید بین ۱۵ تا ۱۸ هزار دینار بپردازند و هزینه استفاده از تاکسی یا سواری نیز بین ۲۵ تا ۳۰ هزار دینار متغیر است.
البته بخشی از زائران ترجیح می‌دهند به جای برنامه‌ریزی شخصی، از اتوبوس‌های مستقیم تهران ـ نجف استفاده کنند؛ مسیری که بدون تعویض وسیله نقلیه در مرز انجام می‌شود اما نسبت به سفر تا مهران هزینه بیشتری دارد.
در کنار سفر به مرز مهران، طی سال‌های اخیر شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی، سرویس‌های مستقیم تهران ـ کربلا و تهران ـ نجف را نیز راه‌اندازی کرده‌اند. این اتوبوس‌ها بدون نیاز به تعویض وسیله نقلیه در مرز، پس از انجام تشریفات خروج از کشور، مسیر خود را تا مقصد ادامه می‌دهند و گزینه‌ای مناسب برای زائرانی هستند که تمایل ندارند پس از ورود به عراق، وسیله نقلیه دیگری انتخاب کنند. بر اساس نرخ‌های اعلام‌شده، قیمت بلیت اتوبوس مستقیم تهران ـ کربلا در حال حاضر حدود چهار میلیون و ۲۰۰ هزار تومان است؛ رقمی که اگرچه چند برابر بلیت تهران ـ مهران است، اما با حذف هزینه‌های جابه‌جایی داخل عراق و سهولت سفر، برای بخشی از زائران مقرون‌به‌صرفه ارزیابی می‌شود.

سفر هوایی؛ سریع‌تر اما گران‌تر
برای آن دسته از زائرانی که زمان سفر برایشان اهمیت بیشتری دارد، پرواز مستقیم تهران ـ نجف همچنان بهترین گزینه است. قیمت بلیت یک‌طرفه این مسیر در روزهای اخیر بین پنج میلیون و ۵۰۰ هزار تا ۳۰ میلیون تومان بوده است؛ رقمی که البته بسته به ایرلاین، زمان خرید و میزان تقاضا تغییر می‌کند.
البته باید گفت با افزایش تقاضا برای سفر به عتبات در روزهای گذشته به منظور شرکت در مراسم تاسوعا و عاشورای حسینی، قیمت بلیت هواپیمای تهران-نجف بسته به نوع پرواز، میزان بار مجاز، ساعت و روز پرواز متفاوت و از ۲۱ میلیون تومان تا ۳۲ میلیون تومان فروخته شد.
از سوی دیگر برای بازگشت عزاداران از این مراسم برای امروز و روزهای آینده، بلیت نجف-تهران بسته به نوع ایرلاین، نوع پرواز، روز، ساعت پرواز و بار مجاز و همچنین کلاس پروازی با نرخ ۲۱ میلیون تومان تا ۳۰ میلیون تومان عرضه می‌شود و از روز یک‌شنبه به بعد نیز نرخ کاهشی شده و به زیر ۲۰ میلیون تومان هم می‌رسد. هرچند سفر هوایی زمان رسیدن به نجف را به حدود یک ساعت و نیم کاهش می‌دهد، اما هزینه آن در مقایسه با سفر زمینی اختلاف قابل توجهی دارد. به همین دلیل بسیاری از خانواده‌ها، به‌ویژه در ایام محرم و اربعین که تعداد زائران افزایش پیدا می‌کند، همچنان مسیر زمینی را ترجیح می‌دهند.

بازار داغ کاروان‌ها
در کنار سفرهای شخصی، کاروان‌های زیارتی نیز این روزها فعالیت گسترده‌ای دارند. بررسی قیمت‌ها نشان می‌دهد تفاوت نرخ میان کاروان‌های رسمی سازمان حج و زیارت و کاروان‌های آزاد بیشتر به سطح خدمات، کیفیت هتل و نوع برنامه سفر مربوط می‌شود.
در کاروان‌های زیر نظر سازمان حج و زیارت، هزینه سفر هوایی بین ۵۰ تا ۵۲ میلیون تومان است. این کاروان‌ها معمولا از هتل‌های باکیفیت‌تر، بیمه، تغذیه و خدمات منظم‌تری برخوردار هستند.
در مقابل، کاروان‌های آزاد تورهای هوایی را از حدود ۴۳ میلیون تومان آغاز می‌کنند و بسته به محل اقامت و خدمات، قیمت‌ها تا ۵۶ میلیون تومان نیز افزایش پیدا می‌کند. در بخش سفرهای زمینی نیز وضعیت مشابهی وجود دارد. هزینه سفر زمینی با کاروان‌های سازمان حج و زیارت برای برنامه‌های ۶ روزه یا هفت شبه، بین ۲۱ تا ۲۶ میلیون تومان است. کاروان‌های خصوصی نیز تورهای زمینی خود را با قیمت‌هایی بین ۱۹ تا ۲۶ میلیون تومان عرضه می‌کنند.
البته این قیمت‌ها مربوط به اعزام از تهران است. در شهرهایی مانند قم، همدان یا اصفهان، هزینه برخی کاروان‌های زمینی از حدود ۱۴ میلیون تومان آغاز می‌شود. در این میان، گروهی از زائران نیز سفرهای کوتاه‌مدت را انتخاب می‌کنند. کاروان‌های یک یا دو روزه که بیشتر برای زیارت فشرده برنامه‌ریزی شده‌اند، با قیمت‌هایی بین ۶ میلیون و ۵۰۰ هزار تا ۱۴ میلیون تومان در دسترس هستند.

سفر شخصی یا کاروان؟
یکی از پرسش‌های اصلی زائران، انتخاب میان سفر شخصی و سفر با کاروان است. سفر شخصی آزادی عمل بیشتری در انتخاب زمان حرکت، محل اقامت و مدت سفر به زائر می‌دهد و در بسیاری از موارد هزینه کمتری نیز دارد. اما در مقابل، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق برای حمل‌ونقل، رزرو اقامتگاه، جابه‌جایی در عراق و آشنایی با مسیرهاست.
کاروان‌ها اگرچه هزینه بیشتری دریافت می‌کنند، اما بخش عمده خدمات از جمله حمل‌ونقل، اقامت، بیمه، وعده‌های غذایی و هماهنگی‌های مرزی را بر عهده می‌گیرند. به همین دلیل، سالمندان، خانواده‌ها و زائرانی که نخستین بار به عراق سفر می‌کنند، معمولا این شیوه را ترجیح می‌دهند.
اگرچه افزایش هزینه‌ها، سفر کربلا را برای بسیاری از خانواده‌ها گران‌تر از گذشته کرده است، اما آمار تردد مرزها نشان می‌دهد این افزایش قیمت، مانع سفر مشتاقان زیارت نشده است. تجربه سال‌های گذشته نیز ثابت کرده هرچه به تاسوعا، عاشورا و به‌ویژه اربعین نزدیک‌تر می‌شویم، تقاضا برای سفر بیشتر می‌شود و به همان نسبت، ظرفیت ناوگان حمل‌ونقل نیز تحت فشار قرار می‌گیرد.
در چنین شرایطی، کارشناسان توصیه می‌کنند زائران برای جلوگیری از افزایش هزینه‌ها، بلیت یا کاروان خود را از چند هفته قبل رزرو کنند و از مراکز مجاز خدمات زیارتی استفاده کنند تا علاوه بر مدیریت هزینه‌ها، از پوشش بیمه‌ای و خدمات مناسب نیز بهره‌مند شوند. شاید در نهایت، آنچه باعث می‌شود هر سال هزاران نفر راهی جاده‌های منتهی به کربلا شوند، نه قیمت بلیت و نه نوع وسیله سفر، بلکه همان شوقی باشد که با آغاز محرم در دل عاشقان امام حسین (ع) زنده می‌شود؛ شوقی که جاده‌های غرب کشور را به مسیری برای تجدید عهد با سیدالشهدا (ع) تبدیل می‌کند؛ مسیری که هرچند هزینه‌هایش بیشتر شده، اما همچنان برای بسیاری از زائران، ارزش پیمودن دارد.

بیش از ۱۱۸ هزار تردد از شلمچه

بر اساس اعلام سرپرست اداره‌ کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای خوزستان، از ابتدای محرم تاکنون به طور میانگین روزانه بیش از ۱۳ هزار زائر از مرز شلمچه راهی عتبات عالیات شده‌اند. در مجموع نیز طی فاصله ۲۷ خرداد تا دوم تیر، بیش از ۱۱۸ هزار تردد از مرزهای شلمچه و چذابه ثبت شده که حدود ۸۲ درصد آن مربوط به مرز شلمچه بوده است. رونق دوباره سفرهای زیارتی در حالی رقم خورده که مرزهای غربی کشور به‌تازگی روزهای دشواری را پشت سر گذاشته‌اند. در جریان حملات اخیر، بخش‌هایی از پایانه مرزی شلمچه آسیب دید، اما مسئولان با ایجاد گیت‌های موقت و انتقال خدمات به بخش‌های دیگر، از توقف تردد زائران جلوگیری کردند. به گفته استاندار خوزستان، هم‌اکنون خدمات‌رسانی در این پایانه به‌صورت عادی ادامه دارد و عملیات بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده نیز همزمان در حال انجام است.  مسئولان تاکید کرده‌اند که هدف، بازگرداندن کامل ظرفیت پایانه در کوتاه‌ترین زمان ممکن و حفظ روند اعزام زائران در ایام محرم و اربعین است.