آگاه: با این حال، توجه به خودکفایی دفاعی را نمی‌توان تنها به دوران جنگ نسبت داد. چند ماه پیش از آغاز جنگ تحمیلی، در مرداد ۱۳۵۸، آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای در یک گفت‌وگوی مطبوعاتی بر ضرورت برخورداری کشور از قدرت نظامی و دفاعی تاکید کرد. اهمیت این موضع در تقدم زمانی آن است؛ در آن مقطع هنوز جنگ آغاز نشده و ابعاد بسیاری از تهدیدهای امنیتی آینده نیز آشکار نشده بود. از این منظر، تقویت بنیه دفاعی را می‌توان بخشی از نگاه اولیه ایشان به ضرورت استقلال و توانمندی دفاعی کشور دانست.
دوران دفاع مقدس این نگاه را با واقعیت‌های میدان پیوند زد. آیت‌الله خامنه‌ای در آن دوره، از یک سو به‌عنوان نماینده امام خمینی (ره) در شورای عالی دفاع و از سوی دیگر با حضور در جبهه‌ها، با مسائل عملیاتی و نیازهای نیروهای مسلح ارتباط مستقیم داشت. حضور در جبهه‌های جنوب و همکاری با شهید مصطفی چمران در ستاد جنگ‌های نامنظم، بخشی از این تجربه را شکل داد. در چنین شرایطی، مسئله خودکفایی از سطح یک ضرورت کلی فراتر رفت و به نیازهایی عینی مانند تعمیر و بازسازی تجهیزات، تامین قطعات و استفاده از توان تخصصی نیروهای داخلی پیوند خورد.
در ارتش، شکل‌گیری «جهاد خودکفایی» یکی از نمونه‌های مهم این روند محسوب می‌شود. روندی که در صبحگاه مشترک هشتم فروردین ۱۳۶۲ در منطقه یکم دریایی بندرعباس با ایراد سخنانی توسط آیت‌الله خامنه‌ای، به‌عنوان نماینده حضرت امام (ره) در ارتش ج.ا.ا به عنوان سرآغاز حرکت جدی خودکفایی در ارتش جمهوری اسلامی اعلام شد. حرکتی که بعدها نیز در بیانات متعدد دیگری توسط ایشان، این تجربه را نمونه‌ای از شکل‌گیری روحیه استقلال، خودباوری و تکیه بر ظرفیت‌های داخلی در نیروهای مسلح دانستند.
در کنار ارتش، سپاه پاسداران نیز در جریان جنگ با مسئله تامین تجهیزات و تبدیل نیازهای عملیاتی به ظرفیت تولید داخلی مواجه شد. گزارش‌های منتشرشده درباره تجربه واحدهای ادوات و ضدزره سپاه نشان می‌دهد که محدودیت دسترسی به تجهیزات، ارتباط میان رزمندگان، بخش‌های فنی و صنایع را تقویت کرد و در مواردی به تولید تجهیزاتی مانند خمپاره‌اندازها و برخی تجهیزات ضدزره انجامید. این تجربه بعدها در قالب سازمان‌های تحقیقاتی و جهاد خودکفایی سپاه ادامه پیدا کرد.
یکی از مهم‌ترین عرصه‌هایی که این مسیر در آن به شکل ملموس‌تری ادامه یافت، توسعه توان موشکی کشور بود. تجربه جنگ و محدودیت دسترسی به تجهیزات و تسلیحات مورد نیاز، اهمیت برخورداری از توان داخلی در حوزه موشکی را آشکار کرد و در سال‌های پس از جنگ، تلاش نیروهای نظامی و مجموعه‌های تحقیقاتی و صنعتی به توسعه تدریجی این ظرفیت انجامید. سپاه پاسداران در این روند نقش برجسته‌ای در توسعه توان موشکی ایفا کرد و این توان در کنار ظرفیت‌های دفاعی ارتش و سایر بخش‌های صنعت دفاعی کشور گسترش یافت. به این ترتیب، خودکفایی دفاعی از تعمیر و تامین قطعات و تولید تجهیزات مورد نیاز در دوران جنگ فراتر رفت و به حوزه‌های پیچیده‌تری مانند طراحی، تولید و توسعه سامانه‌های موشکی رسید؛ حوزه‌ای که بعدها به یکی از مولفه‌های مهم توان بازدارندگی دفاعی کشور تبدیل شد.
این تجربه تاریخی، زمینه فهم بهتر تاکیدهای بعدی آیت‌الله خامنه‌ای بر مفهوم «قوی ‌شدن» را فراهم می‌کند. ایشان در دیدار فرماندهان و کارکنان نیروی هوایی و پدافند هوایی ارتش در ۱۹ بهمن ۱۳۹۸، تقویت توان دفاعی را با هدف حفظ امنیت و جلوگیری از تهدید مرتبط کردند و گفتند: «برای آنکه جنگ نشود و برای آنکه تهدید تمام شود، باید قوی شد.» در همان سخنان، بر این نکته نیز تاکید کردند که ضعف می‌تواند دشمن را به اقدام تشویق کند و نیروهای مسلح باید برای تقویت بنیه دفاعی و استفاده از ظرفیت‌ها و استعدادهای داخلی تلاش کنند.
در ادبیات مطالعات بازدارندگی نیز میان افزایش توان دفاعی و جلوگیری از اقدام نظامی طرف مقابل ارتباط برقرار می‌شود. در مفهوم «بازدارندگی از طریق ممانعت»، هدف اصلی آن است که توان دفاعی کشور، احتمال موفقیت مهاجم در دستیابی به اهداف خود را کاهش دهد. بنابراین، بازدارندگی تنها به اعلام آمادگی نظامی وابسته نیست؛ توانایی‌های واقعی دفاعی و برداشت طرف مقابل از میزان کارآمدی آنها نیز در محاسبات بازدارندگی اهمیت دارد.
از این منظر، قوی ‌شدن را می‌توان در امتداد تجربه‌ای تاریخی فهم کرد که پیش از جنگ آغاز شد، در میدان دفاع مقدس ابعاد عملی پیدا کرد و در سال‌های بعد به توسعه ظرفیت‌های علمی، فنی و نظامی انجامید. در این روند، خودکفایی دفاعی یکی از ابزارهای کاهش آسیب‌پذیری و افزایش امکان تصمیم‌گیری مستقل در حوزه دفاعی محسوب می‌شود. حاصل این مسیر را می‌توان در پیوند میان چهار عنصر دید: شناخت آسیب‌پذیری‌ها، تقویت ظرفیت‌های داخلی، افزایش توان دفاعی و ایجاد بازدارندگی از طریق کاهش احتمال موفقیت تجاوز.