آگاه: جمعیت مجموعه شهری تهران و البرز بیش از ۱۶ میلیون نفر است و ظرفیت جمعیت‌پذیری پیش‌بینی شده در طرح‌های جامع و تفصیلی مصوب این منطقه حدود ۲۱ میلیون نفر اعلام شده است. در سال‌های اخیر هم ظرفیتی برای حدود ۸۰۰ هزار نفر دیگر در چارچوب نهضت ملی مسکن ایجاد شده اما گسترش بی‌ضابطه این محدوده، بدون لحاظ ظرفیت‌های آن در سال‌های اخیر به دغدغه مردم و کارشناسان حوزه شهری تبدیل شده است.
تمرکز جمعیت، فعالیت‌های اقتصادی و خدماتی در تهران طی چند دهه گذشته، فشار بر زیرساخت‌های شهری، افزایش هزینه تامین مسکن و گسترش سکونتگاه‌ها در شهرهای پیرامونی را به یکی از مسائل اصلی مدیریت شهری تبدیل کرده است. در همین راستا، برنامه اقدام عاجل برای ساماندهی، پالایش عملکردی و تمرکززدایی از مجموعه شهری تهران و البرز در شهریور ۱۴۰۴ به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری رسید؛ موضوعی که غلامرضا کاظمیان، معاون شهرسازی و معماری وزیر راه و شهرسازی، به آن اشاره کرده است.
کاظمیان، در نشست خبری در تشریح سیاست‌های جدید مدیریت توسعه شهری، به موضوع ساماندهی مجموعه شهری تهران و البرز و کنترل گسترش نامتوازن این محدوده پرداخت. این رویکرد با هدف مدیریت بارگذاری جمعیتی و فعالیتی، صیانت از اراضی و منابع طبیعی و کاهش فشار بر زیرساخت‌های شهری دنبال می‌شود.
پیش از آن رامین ساعد، مدیرکل دفتر طرح‌ریزی شهری و طرح‌های توسعه و عمران وزارت راه و شهرسازی نیز در تشریح این برنامه، جلوگیری از بارگذاری خارج از ظرفیت طرح‌های جامع و تفصیلی، حفاظت از اراضی زراعی و باغی، بازتوزیع برخی فعالیت‌های مستقر در تهران و مدیریت مصرف آب و انرژی را از محورهای اصلی آن برشمرده است.
افزایش هزینه مسکن و کمبود زمین در تهران، بخشی از خانوارها را به شهرهای پیرامونی سوق داده است؛ با این حال، انتقال محل سکونت الزاما به معنای انتقال محل کار و دریافت خدمات نیست. در نتیجه، وابستگی ساکنان شهرهای اطراف به تهران برای اشتغال و دسترسی به خدمات، تقاضای سفر و فشار بر شبکه حمل‌ونقل را افزایش داده است. ساعد با اشاره به ابعاد این روند گفته است که از سال ۱۳۷۵ تاکنون حدود ۳۵ نقطه روستایی به شهر ارتقا یافته و چند شهر جدید نیز ایجاد شده‌اند؛ با این حال، توسعه آزادراه‌ها و بزرگراه‌ها نتوانسته متناسب با رشد جمعیت و تقاضای سفر، پاسخگوی همه نیازهای منطقه باشد. گسترش محدوده‌های ساخته‌شده و تغییر کاربری بخشی از اراضی کشاورزی پیرامون شهرها نیز از پیامدهای این روند بوده است. بر این اساس، برنامه جدید تنها بر محدود کردن ساخت‌وساز متمرکز نیست، بلکه بازتوزیع فعالیت‌های اقتصادی و خدماتی را نیز دنبال می‌کند؛ موضوعی که برای کاهش وابستگی شهرهای پیرامونی به پایتخت اهمیت دارد.
به گفته ساعد، جمعیت مجموعه شهری تهران و البرز بیش از ۱۶ میلیون نفر است و ظرفیت جمعیت‌پذیری پیش‌بینی‌شده در طرح‌های جامع و تفصیلی مصوب این منطقه حدود ۲۱ میلیون نفر اعلام شده است. همچنین در سال‌های اخیر ظرفیتی برای حدود ۸۰۰ هزار نفر دیگر در چارچوب نهضت ملی مسکن ایجاد شده است. این ارقام از نگاه مسئولان نشان می‌دهد که برنامه تمرکززدایی به معنای توقف ساخت‌وساز یا محدودکردن تامین مسکن نیست. با این حال، ظرفیت جمعیت‌پذیری در اسناد شهرسازی باید در کنار توان زیرساخت‌های آب، حمل‌ونقل و خدمات عمومی ارزیابی شود؛ زیرا افزایش جمعیت بدون تامین امکانات متناسب، می‌تواند مشکلات موجود را تشدید کند.
ساعد تاکید کرده که ممنوعیت مورد نظر برنامه، متوجه ساخت‌وساز و بارگذاری جمعیتی و فعالیتی خارج از چارچوب طرح‌های جامع و تفصیلی مصوب است. بنابراین، محور اصلی این سیاست، کنترل توسعه فراتر از ظرفیت‌های تعیین‌شده است، نه ممنوعیت کلی ساخت‌وساز.