آگاه: مرغ که زمانی اصلی‌ترین جایگزین اقتصادی گوشت قرمز محسوب می‌شد، حالا خود به کالایی پرهزینه تبدیل شده است. بررسی نرخ‌های اعلام‌شده در آبان نشان می‌دهد بازار این محصول ثبات قیمتی ندارد. در ۱۴ آبان، قیمت هر کیلوگرم مرغ کامل تازه کشتار روز ۴۵۰ هزار تومان اعلام شد. قیمت سینه مرغ بدون استخوان ۶۹۸ هزار تومان و ران مرغ با پوست ۳۳۰ هزار تومان ثبت شده بود.
در مقابل، نرخ‌های اعلام‌شده برای ۱۷ آبان از قیمت ۳۳۰ هزار تومانی مرغ کامل حکایت داشت. در همان مقطع، فیله مرغ به ۸۷۳ هزار تومان و سینه مرغ با استخوان به ۶۰۳ هزار تومان رسید. این اختلاف قیمت‌ها را نمی‌توان بدون بررسی تفاوت زمان ثبت، محل عرضه، کیفیت محصول و نوع نرخ‌گذاری به معنای کاهش قطعی قیمت دانست. با این حال، همین تغییرات نشان می‌دهد بازار مرغ با نوسانات قابل توجهی روبه‌روست و مصرف‌کننده برای خرید یک کالای اساسی با قیمت ثابتی مواجه نیست.
از طرف دیگر، حبیب اسدالله‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری پرورش‌دهندگان مرغ گوشتی، از زیان ۷۰ هزار تومانی مرغداران به ازای تولید هر کیلوگرم مرغ خبر داده است. به گفته او، مرغ زنده در مرغداری بین ۲۱۰ تا ۲۳۰ هزار تومان قیمت دارد و هزینه تمام‌شده تولید همچنان بالاتر از نرخ فروش است. این زیان در ماه‌های گذشته حتی به بیش از ۱۰۰ هزار تومان در هر کیلوگرم نیز رسیده بود. تناقض بازار همین‌جاست؛ مرغدار از زیان تولید می‌گوید، مصرف‌کننده از گرانی شکایت دارد و در فاصله میان این دو، زنجیره توزیع و واسطه‌گری قرار گرفته است.
نهاده‌ها؛ حلقه‌ای که مدیریت نمی‌شود
یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده قیمت محصولات پروتئینی، وضعیت تامین نهاده‌های دامی است. ذرت، جو و کنجاله سویا بخش عمده خوراک مورد نیاز دام و طیور را تشکیل می‌دهند و قیمت و دسترسی به آنها مستقیما بر هزینه تولید اثر می‌گذارد. حذف ارز ترجیحی و تغییر سازوکار تامین نهاده‌ها، فشار هزینه‌ای قابل توجهی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. مرغدار علاوه بر خوراک، باید هزینه جوجه یک‌روزه، واکسن، دارو، انرژی، نیروی کار و حمل‌ونقل را نیز بپردازد.
مشکل فقط گران بودن نهاده نیست؛ زمان تحویل و امکان دسترسی مستمر به آن نیز اهمیت دارد. واردات یک محموله بزرگ زمانی می‌تواند به کنترل قیمت کمک کند که نهاده با سرعت مناسب ترخیص و بدون ایجاد هزینه‌های اضافی به دست تولیدکننده برسد.
وابستگی صنعت دام و طیور به واردات، تخصیص ارز، محدودیت‌های نقل‌وانتقال پول و نوسانات نرخ ارز نیز باعث می‌شود هزینه تولید به تحولات اقتصادی داخلی و خارجی حساس باشد. بنابراین، آمار بالای واردات به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده کاهش قیمت در بازار مصرف باشد.
گوشت قرمز؛ تولید هست، قدرت خرید نیست
در بازار گوشت قرمز نیز وضعیت پیچیده است. بر اساس نرخ‌های اعلام‌شده در آبان، قیمت برخی قطعات گوشت گوساله و گوسفندی از ۲.۵ میلیون تومان عبور کرده است. در همین حال، قیمت دام زنده در برخی گزارش‌ها حدود ۷۰۰ هزار تومان اعلام شده است. منصور پوریان، رئیس شورای تامین دام کشور، نیاز ماهانه کشور به گوشت را حدود ۷۰ هزار تن برآورد کرده و گفته است در فصل پاییز حدود ۵۰ هزار تن از این میزان از تولید داخلی تامین می‌شود. به گفته او، حدود ۲۰ هزار تن گوشت منجمد نیز در ذخایر سردخانه‌ای وجود دارد.
این آمار نشان می‌دهد مسئله بازار را نمی‌توان صرفا با کمبود دام توضیح داد. فاصله قیمت دام زنده تا گوشت عرضه‌شده در فروشگاه‌ها، هزینه کشتار، فرآوری، حمل‌ونقل، سردخانه، ضایعات و سود حلقه‌های مختلف توزیع، همگی باید بررسی شوند. در همین زمینه، برخی فعالان بازار از اختلاف ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار تومانی قیمت مرغ در مرغداری و بازار مصرف سخن گفته‌اند. درباره گوشت قرمز نیز اختلاف قیمت دام زنده با نرخ فروش قطعات، ضرورت شفافیت در محاسبه هزینه‌های توزیع را بیشتر می‌کند.
واردات کمتر؛ نتیجه افزایش تولید یا کاهش تقاضا؟
آمار واردات گوشت قرمز نیز از تغییرات مهم بازار حکایت دارد. واردات این محصول در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۳۸ هزار تن بود و در سال گذشته به بیش از ۹۰ هزار تن رسید. از ابتدای سال جاری نیز حدود ۲۰ هزار تن گوشت قرمز وارد کشور شده است.
در نگاه نخست، کاهش واردات می‌تواند نشانه افزایش توان تولید داخلی باشد؛ اما یک متغیر دیگر را نباید نادیده گرفت: افت تقاضا به دلیل کاهش قدرت خرید مردم. برآوردها نشان می‌دهد مصرف سالانه گوشت قرمز کشور حدود یک تا یک میلیون و ۱۰۰ هزار تن است، اما فعالان بازار از احتمال کاهش این میزان در سال جاری سخن می‌گویند.
به عبارت دیگر، اگر واردات کاهش یافته و بازار با کمبود جدی مواجه نشده است، لزوما به این معنا نیست که تولید داخلی تمام نیاز مصرف‌کنندگان را پوشش داده است؛ ممکن است بخشی از تقاضا به دلیل گرانی از بازار حذف شده باشد.
تورم؛ چرا حتی کاهش قیمت هم به معنای ارزانی نیست؟
در تحلیل بازار محصولات پروتئینی، توجه به تورم عمومی اهمیت زیادی دارد. طبق آمار منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، تورم نقطه‌به‌نقطه در مهر ۱۴۰۵ به ۸۸.۷ درصد و تورم سالانه به ۷۶.۸ درصد رسید. تورم ماهانه نیز ۴.۴ درصد بود. تورم ماهانه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات ۲.۴ درصد اعلام شد. این ارقام نشان می‌دهد حتی اگر قیمت یک محصول در فاصله چند روز کاهش پیدا کند، سطح عمومی قیمت‌ها همچنان در حال افزایش است.
در واقع، کاهش نرخ تورم به معنای ارزان شدن کالاها نیست؛ بلکه به معنای کندتر شدن سرعت افزایش قیمت‌هاست. از سوی دیگر، وقتی درآمد خانوارها متناسب با تورم رشد نمی‌کند، قدرت خرید آنها کاهش می‌یابد و حتی خرید کالاهایی که افزایش قیمت کمتری داشته‌اند نیز دشوارتر می‌شود.
کاهش مصرف؛ زنگ خطر جدی‌تر از افزایش قیمت
شاید مهم‌ترین نشانه بحران بازار پروتئین را باید در آمار مصرف جست‌وجو کرد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، سرانه مصرف گوشت قرمز در ایران از حدود ۱۴.۳ کیلوگرم در میانه دهه ۱۳۸۰ به حدود ۵.۲ کیلوگرم در سال ۱۴۰۳ کاهش یافته است. همچنین داده‌های مرکز آمار درباره مصرف خانوارها نشان می‌دهد میانگین مصرف ماهانه گوشت قرمز خانوارها از ۲.۸ کیلوگرم در سال ۱۳۹۰ به حدود ۱.۲۵ کیلوگرم در سال ۱۴۰۳ رسیده است. این ارقام بیانگر تغییر اجباری الگوی غذایی بخشی از جامعه است.
وزارت جهاد کشاورزی در این میان مسئولیت مهمی در مدیریت زنجیره تامین دارد. افزایش تولید، واردات نهاده، خرید حمایتی مرغ و ذخیره‌سازی گوشت و مرغ از جمله ابزارهای سیاست‌گذاری هستند؛ اما نتیجه نهایی باید در قیمت قابل پرداخت برای مصرف‌کننده دیده شود. دولت باید علاوه بر حمایت از تولیدکننده، بر توزیع نهاده‌ها، فاصله قیمت تولید تا مصرف، عملکرد واسطه‌ها و میزان سود حلقه‌های مختلف نظارت کند. همچنین انتشار منظم آمار تولید، واردات، ذخایر و قیمت تمام‌شده می‌تواند امکان ارزیابی عملکرد سیاست‌های تنظیم بازار را فراهم کند.
مسئله فقط قیمت نیست؛ مسئله، سفره مردم است
بازار مرغ و گوشت ایران امروز با سه مسئله همزمان روبه‌روست: هزینه بالای تولید، نوسان قیمت و کاهش قدرت خرید. مرغدار از زیان می‌گوید، دامدار با هزینه خوراک و نگهداری مواجه است و مصرف‌کننده نیز توان خرید گذشته را ندارد. در چنین شرایطی، نه افزایش تولید به‌تنهایی راهگشاست و نه واردات بیشتر بدون اصلاح نظام توزیع می‌تواند قیمت‌ها را مهار کند. سیاست‌گذار باید به جای تمرکز صرف بر میزان تولید و حجم واردات، تمام مسیر رسیدن کالا از مزرعه و دامداری تا سفره خانوار را بررسی کند.
نظر شما