آگاه: بر اساس آمار ثبت‌شده، میزان بارش تهران از ابتدای سال آبی جاری تا ۱۸ آبان ۱۴۰۵ به ۵۴.۵ میلی‌متر رسیده است. با این حال، سازمان هواشناسی کشور برای نخستین بار هشدار نارنجی آلودگی هوا را در تهران صادر کرده و نسبت به افزایش غلظت آلاینده‌ها و کاهش کیفیت هوا در پی پایداری شرایط جوی هشدار داده است. پیش‌بینی این سازمان نشان می‌دهد از دیروز شنبه ۲۳ آبان تا پایان امروز یک‌شنبه ۲۴ آبان، غلظت آلاینده‌ها افزایش می‌یابد و کیفیت هوا ممکن است به محدوده ناسالم برای تمام گروه‌ها برسد و در صورت کنترل نشدن منابع انتشار آلاینده‌های ثابت و متحرک، مناطق پرتردد و صنعتی نیز ممکن است با شرایط بسیار ناسالم روبه‌رو شوند.
این رفت‌وبرگشت میان هوای پاک پس از بارندگی و بازگشت آلودگی هوا، مسئله‌ای فراتر از وضعیت روزانه شاخص کیفیت هوا را پیش روی شهر قرار می‌دهد. آلودگی هوا فقط به معنای کاهش دید یا دشوار شدن تردد در خیابان‌ها نیست پیامدهای آن از سلامت و هزینه‌های درمانی تا بهره‌وری اقتصادی، آموزش، کیفیت زندگی و محیط زیست امتداد پیدا می‌کند.
گزارش «پیامدها و هزینه‌های آلودگی هوا در ایران» که در مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی تهیه شده، تصویری از ابعاد این خسارت‌ها ارائه می‌دهد. بر اساس ارزیابی وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۲، در ۵۷ شهر کشور با جمعیتی حدود ۴۸ میلیون نفر، ۳۰ هزار و ۶۹۲ مرگ زودرس به آلودگی هوا منتسب شده است. خسارت مرتبط با این مرگ‌ها ۱۲ میلیارد دلار برآورد شده رقمی که در برخی مطالعات با احتساب هزینه بیماری‌ها به بیش از ۲۳ میلیارد دلار، معادل پنج درصد تولید ناخالص داخلی کشور، می‌رسد.
این آمار تنها بخشی از پیامدهای سلامت آلودگی هوا را نشان می‌دهد. در ارزیابی وزارت بهداشت، شمار مرگ‌های منتسب به مواجهه طولانی‌مدت با ذرات معلق ریز PM۲.۵ در سال ۱۴۰۱ برای جمعیتی حدود ۳۹ میلیون نفر، ۲۶ هزار و ۳۰۷ مورد و در سال ۱۴۰۲ برای جمعیتی حدود ۴۸ میلیون نفر، ۳۰ هزار و ۶۹۲ مورد برآورد شده است. برخی مطالعات با در نظر گرفتن مواجهه کل جمعیت کشور، شمار مرگ‌های منتسب را بیش از ۴۹ هزار مورد تخمین زده‌اند.
اما گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، هزینه آلودگی هوا را به مرگ‌های زودرس و بیماری محدود نمی‌کند. کاهش بهره‌وری نیروی انسانی، تعطیلی ادارات و مشاغل، خسارت به بخش صنعت و کشاورزی، آسیب به زیرساخت‌ها و کاهش گردشگری از دیگر پیامدهای اقتصادی آن عنوان شده است. به این ترتیب، آلودگی هوا علاوه بر هزینه‌هایی که مستقیما بر نظام سلامت تحمیل می‌کند، بر فعالیت اقتصادی و امکان تولید و کسب‌وکار نیز اثر می‌گذارد.
همچنین آلودگی هوا می‌تواند بر انگیزه و نگرش افراد نسبت به آینده اثر بگذارد. در حوزه محیط زیست نیز تخریب اکوسیستم‌ها بر اثر باران اسیدی، آلودگی خاک و گیاهان و اختلال در چرخه حیات وحش از پیامدهای مطرح‌شده است. این گزارش در بخش پیشنهادهای سیاستی، بر ضرورت در نظر گرفتن هزینه‌های واقعی و پنهان آلودگی هوا هنگام تصویب و تخصیص بودجه تاکید دارد. بهبود تجهیزات کنترل آلودگی در منابع ثابت و متحرک، گسترش حمل‌ونقل عمومی کارآمد، از رده خارج کردن خودروهای فرسوده و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر از جمله اقداماتی است که باید منافع اقتصادی و اجتماعی آنها در تصمیم‌گیری‌های بودجه‌ای محاسبه شود.
در کنار این ضرورت‌ها، تجربه تهران نشان می‌دهد کنترل آلودگی هوا به یک اقدام یا یک دستگاه محدود نمی‌شود. برقی‌سازی ناوگان حمل‌ونقل، توسعه مترو و اجرای طرح‌های ترافیکی می‌توانند بخشی از مسیر کاهش آلاینده‌ها باشند، اما به‌تنهایی پاسخگوی مسئله نیستند. کنترل منابع آلاینده ثابت و متحرک و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، از الزامات مواجهه موثر با این بحران است. ایجاد سازوکار هماهنگ‌کننده در سطحی بالاتر نیز می‌تواند از پراکندگی تصمیم‌ها و اقدامات جلوگیری کند. در واقع، مسئله آلودگی هوا فقط این نیست که یا شاخص کیفیت هوا در چه محدوده‌ای قرار می‌گیرد مسئله، خسارتی است که هر روز به سلامت مردم، اقتصاد، آموزش و محیط زیست وارد می‌شود. وقتی هزینه‌های مستقیم و پنهان آلودگی تا این اندازه گسترده است، اقدامات کنترلی نباید صرفا با هزینه اجرای آنها سنجیده شوند بلکه باید خسارتی را هم که در صورت اجرا نشدن این اقدامات به کشور تحمیل می‌شود، در محاسبات دید.
باران می‌تواند برای مدتی ذرات معلق را از هوا بشوید، اما نمی‌تواند جای سیاست‌گذاری پایدار، کنترل منابع انتشار و همکاری دستگاه‌ها را بگیرد. هوای پاک زمانی از یک اتفاق موقت به یک وضعیت پایدار تبدیل می‌شود که پیشگیری و کاهش آلودگی، در اولویت تصمیم‌گیری‌ها و تخصیص منابع قرار گیرد.
نظر شما