آگاه: پیش از برگزاری نشست سه رئیسجمهور، آنچه در رسانههای جهانی انعکاس داشت التماسهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در نشست چندجانبه اَپک، خطاب به رئیسجمهور چین برای کمک به رفع انسداد تنگه هرمز بود. این امر نشان داد که مسدود بودن مهمترین آبراه جهانی یعنی تنگه هرمز، دمار از روزگار ترامپ درآورده است. روزنامه نیویورکتایمز در گزارشی نوشت دیدار ترامپ، شی جینپینگ، پوتین، رؤسای آمریکا، چین و روسیه، میتوانست رویدادی تاریخی و نقطه عطفی در مناسبات بینالمللی باشد، اما این دیدار به تغییرات بنیادین در معادلات جهانی منجر نشد. به نوشته این روزنامه، هر سه رهبر تلاش دارند خود را در جایگاه تعیینکنندگان مسیر نظم جهانی معرفی کنند و این امر باعث شد نشست شنژن به توافقی سرنوشتساز درباره مهمترین چالشهای بینالمللی منجر نشود.
نیویورکتایمز همچنین تاکید کرد که اختلافات اساسی میان سه کشور همچنان پابرجاست و این دیدار بیش از آنکه دستاوردهای عملی به همراه داشته باشد، صرفا اهمیت سیاسی و نمادین داشت.
نشستی بدون دستاورد ملموس
رسانههای آمریکایی در گزارشی از نخستین نشست سهجانبه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در شنژن چین نوشتند که این دیدار با وجود نمایش صمیمیت و اظهارات امیدوارکننده درباره صلح، به دستاورد ملموسی در مهمترین پروندههای بینالمللی منجر نشد.
به نوشته منابع آمریکایی، ترامپ در نشست ۸۰ دقیقهای سه رهبر درباره کاهش تسلیحات هستهای سخن گفت، اما بدون ارائه طرح مشخص یا ترسیم مسیر عملی برای خلع سلاح، صرفا بر ادامه گفتوگوها تاکید کرد. در بیانیه مشترک نیز طرفها تنها بر ادامه رایزنی برای کاهش خطرات هستهای توافق کردند و درباره کنترل تسلیحات، هوش مصنوعی و رقابت فناوری آمریکا و چین، تصمیم مشخصی اعلام نشد.
روزنامه نیویورکتایمز در همین راستا نوشت: دستاورد اصلی ترامپ از این نشست، فرصتی برای نمایش روابط دوستانه با شی و پوتین و ثبت تصاویر دیپلماتیک بود در حالی که هیچ پیشرفت تازهای در مذاکرات پایان جنگ اوکراین اعلام نشد. پوتین نیز پس از دیدار تاکید کرد که قصد مذاکره با اوکراین را ندارد.
این روزنامه همچنین خاطرنشان کرد که میزبانی تشریفاتی چین و استقبال گرم از ترامپ، به او امکان داد از بهبود روابط شخصی با شی، رئیسجمهور چین، سخن بگوید؛ در حالی که رئیسجمهور چین بر ضرورت اقدامات عملی برای اجرای توافقهای دو طرف تاکید کرد. به نوشته نیویورکتایمز، ترامپ در این سفر بار دیگر پوتین را دوست خود خواند و با بازگرداندن او به صحنه دیپلماسی قدرتهای بزرگ، فرصتی برای کاهش انزوای بینالمللی رهبر روسیه فراهم کرد؛ بیآنکه نتیجهای ملموس در مسیر پایان جنگ اوکراین به دست آید.
ائتلاف ضداروپایی!
اما نشست سهجانبه رؤسای جمهور چین، روسیه و آمریکا از چند منظر دیگر نیز قابل تامل بود. در بیانیه پایانی و همچنین اظهارات پوتین، دیوان کیفری بینالمللی مستقر در لاهه به فراتر رفتن از حدود اختیارات خود متهم شد. اشتراک سه قدرت علیه دیوان، چند هدف داشت: دیوان نماد یک نهاد هنجاری است. از آنجا که اروپا در پی معرفی خود بهعنوان قدرت هنجاری و قانونمدار است و در دیوان نفوذ دارد، ضربه به آن، ضربه به جایگاه اروپا و حذف آن از معادلات عظیم جهانی است. در میان سه کشور حداقل چین از نهادهای بینالمللی حمایت میکند اما محدود بودن دیوان به نسبت سازمانهای فراگیر و همچنین ضرورت حذف اروپا از صحنه و نشان دادن قدرت بالای سه ابرقدرت، در این مسیر با آمریکا و اروپا همگام شده است. سه ابرقدرت، مشکلات خود را از طریق پروندههای مشترک رقیقسازی میکنند. تمرکز بر ضربه به اروپا یکی از این منافع مشترک است.
دیوان اتهاماتی به پوتین وارد کرده و خواهان بازداشت وی است که آمریکا پذیرفت دیوان اختیاری در این خصوص ندارد و از موضع روسیه حمایت کرد. همچنین این حمایت غیرمستقیم منافعی برای نتانیاهو که به خاطر غزه متهم است،
خواهد داشت.
مسکو و پکن، واشنگتن را دور زدند!
موضوع ایران در بیانیه پایانی جایی نداشت که نشان میدهد آمریکا نتوانسته با چین و روسیه به توافقی مشترک و قابل اعتنا در این زمینه برسد؛ چه اینکه پکن و مسکو مقارن با جلسه، بیانیهای مشترک با ایران در دفاع از ضرورت تعویق بازرسی از تاسیسات مورد حمله قرار گرفته هستهای صادر و آن را منوط به پایان تهدیدات اعلام کردند.
بیاینه مشترک ایران، روسیه و چین
ایران، روسیه و چین، در بیانیهای مشترک، اعلام کردند تا حملات نظامی متوقف نشود امکان بازدید بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی از تاسیسات هستهای ایران ممکن نیست. در این بیانیه که هیات نمایندگی روسیه روز ۲۷ آبان آن را به نمایندگی از سه کشور در نشست شورای حکام آژانس در وین قرائت کرد، آمده است که اصرار بدون قیدوشرط بر اجرای عادی تعهدات پادمانی بدون در نظر گرفتن موانع عینی ناشی از حملات نظامی و تهدید مستمر به استفاده از زور، کمکی به از سرگیری کامل فعالیتهای راستیآزمایی آژانس در ایران نخواهد کرد. سه کشور افزودهاند: از سرگیری این فعالیتها تنها در صورتی امکانپذیر است که خصومتها بهطور کامل پایان یابد، تمامی تهدیدهای مربوط به حملات مجدد برطرف شود و تضمینهای قانعکنندهای ارائه شود که حملات یا تهدیدهای مشابه تکرار نخواهند شد.
فعالیتهای نظارتی آژانس در ایران پس از حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در تابستان پارسال متوقف شد. آژانس به دلایل امنیتی بازرسان خود را از ایران خارج و جمهوری اسلامی نیز در پی آن، قانونی برای تعلیق همکاری با این نهاد تصویب کرد.
چین از قدرت اتمی خود صرفنظر نمیکند
اما چرا دیدار ترامپ، شی و پوتین به توافق هستهای با چین منجر نشد؟ شورای روابط خارجی ایالات متحده گزارش داد، پکن معتقد است مذاکرات کنترل تسلیحات در عمل ابزاری برای حفظ برتری قدرتهای هستهای بزرگ و محدود کردن کشورهای ضعیفتر است. چین همچنین نگران است که شفافسازی درباره تعداد و محل استقرار کلاهکهای هستهای، آسیبپذیری زرادخانهاش را در برابر حمله نخست افزایش دهد.
از سوی دیگر، تسلیحات هستهای برای پکن فقط ابزار بازدارندگی نیستند، بلکه بخشی از جایگاه این کشور بهعنوان یک قدرت جهانی محسوب میشوند. عامل مهم دیگر، رقابت بر سر تایوان است. چین به دنبال توان هستهای است که بتواند آمریکا را از مداخله نظامی در یک درگیری احتمالی بر سر تایوان بازدارد. از همینرو، پکن حاضر نیست محدودیتهایی را بپذیرد که قدرت بازدارندگی آن در برابر واشنگتن را تضعیف کند. توقف مذاکرات نظامی و هستهای دو کشور در سال ۲۰۲۴، پس از فروش تسلیحات آمریکا به تایوان، نمونهای از پیوند مستقیم این موضوع با اختلافات راهبردی دو طرف است.
نویسندگان گزارش شورای روابط خارجی ایالات متحده معتقدند: واشنگتن بهجای تمرکز بر کاهش تعداد کلاهکهای هستهای چین یا وادار کردن پکن به شفافیت بیشتر، باید به دنبال توافقهای محدود اما عملی باشد؛ از جمله اطلاعرسانی قبلی درباره آزمایش موشکهای بالستیک و استقرار سلاحهای هستهای تاکتیکی. چنین توافقهایی میتواند احتمال سوءمحاسبه و تشدید ناخواسته تنشها را کاهش دهد. در مجموع، هدف واقعبینانه در شرایط فعلی نه خلع سلاح هستهای چین، بلکه ایجاد سازوکارهای ارتباطی و اعتمادسازی برای جلوگیری از درگیری هستهای است.
نظر شما