آگاه: سیستم جرقهزنی موتورسیکلت یکی از مهمترین سیستمهای موتور درونسوز است که تعیینکننده لحظه و کیفیت احتراق هر سیلندر است و بهصورت مستقیم روی توان خروجی، راندمان سوخت، آلایندگی و قابلیت اطمینان موتور اثر میگذارد. هرگونه اختلال در این سیستم ممکن است باعث سخت استارت خوردن، افت شتاب، ضربه یا ناک، دود غیرطبیعی یا خاموش شدن ناگهانی موتور شود.
هنگامی که میگوییم سیستم جرقهزنی موتورسیکلت، منظور مجموعهای از قطعات و مدارهاست که انرژی الکتریکی را در زمان مناسب و با مشخصات لازم (ولتاژ و مدتزمان پالس) به شمعها میرسانند تا جرقه کنترلشدهای در محفظه احتراق تولید شود. از منظر فنی این عمل به دو کار اساسی مربوط میشود: نخست تبدیل و افزایش ولتاژ از سطح منبع تغذیه به مقادیر چندین هزار ولت که برای ایجاد قوس الکتریکی در فاصله الکترودی شمع لازم است و دوم زمانبندی دقیق تخلیه آن انرژی تا جرقه در نقطه مناسب چرخه پیستون اتفاق بیفتد.
این زمانبندی معمولا با کمک سنسور موقعیت میللنگ یا مکانیسم مکانیکی در سیستمهای قدیمی تعیین شده و در سیستمهای مدرن توسط واحدهای الکترونیکی مانند CDI یا TCI کنترل میشود. تفاوت اصولی بین روشهای متداول در نحوه ذخیره و آزادسازی انرژی است بهطوریکه برخی سیستمها انرژی را با استفاده از القای الکترومغناطیسی کویل تولید و با قطع آن آزاد میکنند و برخی دیگر انرژی را در خازن ذخیره کرده و با تخلیه سریع، پالس شدیدی به کویل میفرستند که نتیجهاش یک شیب ولتاژ بسیار تند است. این تفاوت در شیوه تولید پالس اثر مستقیم بر رفتار در دورهای مختلف موتور و در شرایط استارت سرد یا ترکیبهای سوخت هوا دارد.
انواع سیستم جرقه زنی موتور سیکلت
سیستم پلاتینی (Contact breaker / points): سیستم پلاتینی که در موتورسیکلتها و خودروهای قدیمی رایج بود بر مبنای یک کلید مکانیکی عمل میکند؛ یک زبانه مکانیکی که بهوسیله کم (cam) متصل به میللنگ یا شفت توزیعکننده باز و بسته میشود، جریان مدار اولیه کویل را قطع و وصل میکند. وقتی نقاط بسته هستند جریان از باتری یا منبع اولیه از طریق پیچش اولیه کویل عبور میکند و میدان مغناطیسی در کویل ذخیره میشود.
سیستم TCI )Transistor Controlled Ignition): سیستم TCI از نظر عملکرد میانی بین پلاتینی و CDI قرار میگیرد و اساسا بهجای کلید مکانیکی از یک ترانزیستور الکترونیکی برای قطع و وصل جریان اولیه کویل استفاده میکند. در این طراحی سیگنال پیکاپ یا سنسور موقعیت به واحد کنترل میرود و آن واحد با اعمال فرمان به ترانزیستور، جریان اولیه کویل را در زمان مناسب قطع میکند.
سیستمCapacitor Discharge Ignition: سیستم جرقهزنی CDI بر اساس مفهوم ذخیره انرژی در خازن و تخلیه سریع آن به کویل کار میکند. باید گفت ابتدا ولتاژ منبع توسط یک مدار شارژ کوچک درون واحد CDI تا چند صد ولت افزایش مییابد و این ولتاژ برای شارژ خازن به کار میرود. وقتی سیگنال آغازگر از پیکاپ برسد، یک تریستور یا کلید مشابه داخل CDI خازن را به پیچش اولیه کویل متصل میکند و تخلیه ناگهانی خازن باعث تولید یک پالس جریان بسیار تند در کویل میشود که به دنبال آن در پیچش ثانویه، ولتاژ بالا و شیبدار تولید شده و جرقه شکل میگیرد.
عیبیابی سیستم جرقهزنی موتور سیکلت
وقتی با مشکل نداشتن جرقه یا جرقه ضعیف روبهرو هستیم، اولین گام بررسی شمع از نظر رنگ و رسوب است زیرا این مشاهده ساده اطلاعات فوری درباره غنای مخلوط یا ورود روغن میدهد؛ سپس شمع را از مدار جدا کرده و تست جرقهزنی مستقیم با باز کردن کابل فشارقوی انجام میدهیم تا ببینیم آیا قوس الکتریکی دیده میشود یا خیر.
اگر جرقه وجود ندارد، به ترتیب باید کویل را از نظر مقاومت اولیه و ثانویه با اهممتر اندازهگیری و مقادیر را با استاندارد سازنده مقایسه کردمقادیر خارج از محدوده معمولا نشاندهنده خرابی کویل است. گام بعدی بررسی سیگنال پیکاپ با ابزار مناسب (اسیلوسکوپ یا مولتیتستر در حالت AC/Hz) است تا اطمینان حاصل شود که واحد کنترل، پالس آغاز را دریافت میکند. در صورتی که پیکاپ سیگنال صحیح میدهد اما جرقه تولید نمیشود، احتمال خرابی واحد CDI یا TCI بالا میرود.
برای CDI معمولترین الگوهای خرابی شامل عدم تولید جرقه پس از گرم شدن واحد یا تولید جرقههای نامنظم است که در عمل اغلب به تعویض CDI منجر میشود. همچنین بررسی سیمکشی و سوکتها نباید نادیده گرفته شود زیرا مقاومت جزئی یا اتصال ضعیف میتواند باعث افت ولتاژ و جرقه ضعیف شود.
در آخر باید گفت روشن است که شناخت عمیق هر یک از انواع سیستمهای جرقهزنی و آگاهی از روشهای دقیق تنظیم و عیبیابی، ابزاری ضروری برای حفظ کارایی و طول عمر موتورسیکلت است.
نظر شما