آگاه: در واقع، هنگامی که جامعه به صورت آگاهانه و مسئولانه در صحنه حضور داشته باشد، بسیاری از تهدیدهای امنیتی و سیاسی کارایی خود را از دست میدهند. تحولات دو ماه اخیر (جنگ تحمیلی رژیم صهیونی و آمریکای جنایتکار علیه ماهیت وجودی ایران اسلامی) نمونهای روشن از همین واقعیت است. در شرایطی که کشور با تهدیدهای جدی و شوکهای ناشی از حوادث بزرگ مواجه است، حضور مردم در عرصههای مختلف اجتماعی، فرهنگی و حمایتی توانست فضای عمومی جامعه را از التهاب و بیثباتی دور نگه دارد. به همین دلیل بود که رهبر انقلاب اسلامی در نخستین پیام خود به این حقیقت راهبردی اشاره کردند و فرمودند: «این شما مردم بودید که کشور را رهبری و اقتدار آن را ضمانت کردید.» این جمله، در واقع توصیف دقیق جایگاه مردم به عنوان ستون اصلی قدرت ملی در جمهوری اسلامی است.
مردم و ثبات اجتماعی در شرایط بحران
در شرایط بحران، نوع واکنش جامعه یکی از مهمترین شاخصهای ثبات کشور است. در بسیاری از کشورها بحرانها به آشوب و فروپاشی نظم عمومی میانجامد، اما در جوامع دارای سرمایه اجتماعی بالا، مردم خود به عامل حفظ ثبات تبدیل میشوند. تحولات اخیر نیز چنین وضعیتی را نشان داد؛ حضور گسترده مردم در خیابانها به شکل تجمعهای آرام و منظم، که حتی ساعتها به صورت پیوسته ادامه داشت، از منظر جامعهشناسی، چنین پدیدهای نشانه «خودسامانی اجتماعی» است؛ یعنی جامعه در شرایط بحرانی قادر است بدون فروپاشی نظم عمومی، واکنش جمعی منسجم از خود نشان دهد. نتیجه این حضور، حفظ آرامش محلهها، تداوم فعالیتهای روزمره و صیانت از اموال عمومی و امنیت اجتماعی بود؛ نشانهای روشن از اینکه این حضور مردم در خیابانها نه از جنس آشوب، بلکه مسئولیت اجتماعی و دفاع مردمی و دفاع اجتماعی از کشور بود.
حضور مردمی و اقتدار ملی
قدرت ملی تنها به معنای قدرت نظامی نیست. بسیاری از نظریهپردازان علوم سیاسی معتقدند که اقتدار واقعی یک کشور زمانی شکل میگیرد که قدرت سخت با پشتوانه اجتماعی همراه باشد. در چنین شرایطی، جامعه به بخشی از سازوکار دفاع ملی تبدیل میشود. در روزهای اخیر، جلوههای متعددی از این حضور مردمی مشاهده شد. ایستگاههای مردمی برای خدمترسانی، ایستگاههای صلواتی، برنامههای فرهنگی مانند نقاشی کودکان، هدیه دادن گل به دختران خردسال، کشیدن پرچم بر چهره نوجوانان و سرودها و شعارهای جمعی، فضایی از همبستگی و روحیه ملی ایجاد کرده بود. این کنشهای اجتماعی در ظاهر سادهاند، اما در واقع بازتولید هویت ملی و تقویت روحیه مقاومت در جامعه به شمار میآیند. در همین چارچوب است که گفته میشود برنده واقعی جنگها تنها با سلاح و موشک تعیین نمیشود، بلکه اراده ملتها نقش تعیینکنندهای در سرنوشت آن دارد. جامعهای که در لحظه بحران پشت کشور خود بایستد، در واقع بخشی از قدرت دفاعی آن محسوب میشود. مقایسه این وضعیت با شرایط اجتماعی در سرزمینهای اشغالی نیز قابل تأمل است. در حالی که در بسیاری از شهرهای ایران خیابانها شاهد حضور مردم و جلوههای همبستگی اجتماعی بود، در خیابانهای اسرائیل نشانی از چنین حماسهای دیده نمیشد. این تفاوت نشان میدهد که اقتدار واقعی تنها از دل تجهیزات نظامی به دست نمیآید، بلکه ریشه در پیوند میان مردم و سرزمین دارد.
خوانشی از مقایسه نسل جوان دیروز و امروز
در سالهای اخیر برخی تلاش کردهاند این روایت را القا کنند که نسل جوان ایران دیگر همان روحیه نسل دوران دفاع مقدس را ندارد و انگیزهای برای دفاع از کشور در میان آنان وجود ندارد. اما آنچه در این روزها دیده شد، به روشنی این ادعا را زیر سوال برد. حضور گسترده نوجوانان و جوانان در صحنههای اجتماعی، مشارکت آنان در فعالیتهای مردمی و نقشآفرینی آنان در ایجاد فضای حماسی نشان داد که حس تعلق به سرزمین همچنان در نسل جدید زنده است. شکل این حضور ممکن است با نسلهای گذشته تفاوتهایی داشته باشد، اما اصل روحیه دفاع از کشور و هویت ملی همچنان پابرجاست.
تجربه تاریخی نقش مردم در مقاطع حساس انقلاب
پیروزی انقلاب اسلامی و مقاومت در دوران دفاع مقدس نشان داد که حضور مردم نقش تعیینکنندهای در عبور کشور از بحرانها دارد. در سالهای بعد نیز در مواجهه با تهدیدهای امنیتی، حوادث و فشارهای خارجی، همبستگی و حضور اجتماعی مردم به حفظ ثبات کشور کمک کرده است. تحولات اخیر نیز ادامه همین تجربه تاریخی است؛ بهگونهای که با وجود تلاش دشمنان برای ایجاد شوک و بیثباتی پس از ترور شخصیتهای عالیرتبه، حضور بهموقع مردم این سناریوها را ناکام گذاشت و مانع شکلگیری ناامنی در جامعه شد.
حماسهای که بسیاری از قهرمانان آن ناشناخته خواهند ماند
در میان این حضور گسترده، بسیاری از کسانی که در این حماسه اجتماعی نقش داشتند هرگز شناخته نخواهند شد. از خانوادههایی که در خیابانها حضور یافتند تا جوانانی که در ایستگاههای مردمی خدمترسانی کردند، همه بخشی از این روایت تاریخی هستند. شاید هیچ آماری نتواند به طور دقیق تعداد کسانی را که در این حضور تاریخی مشارکت داشتند مشخص کند. همانگونه که در روایت دینی آمده است، گامهای حضرت هاجر در صفا و مروه در تاریخ به نام افراد بسیاری ثبت نشد، اما به نمادی ماندگار از ایمان تبدیل شد. گامهای این مردم نیز ممکن است در آمارها ثبت نشود، اما در حافظه تاریخی ملت باقی خواهد ماند. تحولات جنگ ۴۰ روزه نشان داد که مردم مهمترین پشتوانه قدرت ملی ایران هستند. در حالی که دشمنان به دنبال ایجاد شوک و بیثباتی بودند، حضور مسئولانه مردم ثبات اجتماعی و روحیه ملی را حفظ کرد و آنان را به عامل مدیریت اجتماعی بحران تبدیل ساخت؛ همان واقعیتی که رهبر انقلاب با جمله «شما مردم بودید که کشور را رهبری کردید» توصیف کردند. چنین سرمایه اجتماعیای نشان میدهد جامعهای که بر ایمان و همبستگی مردم تکیه دارد، در نهایت بر تهدیدها غلبه خواهد کرد.
نظر شما