آگاه: کشور ما در حال تجربه یکی از سریع‌ترین تحولات جمعیتی تاریخ خود است. ایرانی که تنها چند دهه پیش با نرخ باروری بالا و یکی از جوان‌ترین جمعیت‌های جهان روبه‌رو بود، امروز با نرخ باروری حدود ۱.۳ تا ۱.۶ فرزند به ازای هر زن، به سرعت به سمت جامعه‌ای پیر حرکت می‌کند. طبق آمار مرکز آمار ایران، در سال ۱۴۰۴ جمعیت کشور به حدود ۸۶.۵ میلیون نفر رسیده که نزدیک به هشت درصد آن (حدود ۶.۸ میلیون نفر) بالای ۶۵ سال سن دارند. این رقم نسبت به سال ۱۳۹۵ رشد قابل توجهی داشته و استان‌هایی مانند گیلان، مازندران و تهران در صدر سالمندی قرار گرفته‌اند.
یکی از جدی‌ترین پیامدهای این پدیده، کاهش نیروی کار مولد و افزایش نسبت وابستگی سالمندی است. با کوچک‌تر شدن نسل جوان، تعداد کمتری از افراد شاغل باید هزینه‌های بازنشستگی، درمان و مراقبت از تعداد بیشتری سالمند را تامین کنند. صندوق‌های بازنشستگی که هم‌اکنون نیز با کسری شدید بودجه مواجه هستند، در آینده نزدیک با بحران عمیق‌تری روبه‌رو خواهند شد. این روند می‌تواند به کاهش بهره‌وری، کمبود نیروی متخصص و کند شدن رشد اقتصادی منجر شود؛ روندی که امروز در کشورهای پیشرفته مانند ژاپن و کره جنوبی دیده می‌شود، اما در ایران با سرعت بیشتری در حال وقوع است.
از سوی دیگر، فشار بر نظام سلامت و خدمات اجتماعی به شدت افزایش خواهد یافت. سالمندان به طور متوسط هزینه‌های درمانی بالاتری دارند و شیوع بیماری‌های مزمن مانند دیابت، فشار خون، آلزایمر و مشکلات قلبی-عروقی، تقاضا برای خدمات بهداشتی را به شکل چشمگیری بالا می‌برد. در حالی که زیرساخت‌های مراقبت طولانی‌مدت در کشور هنوز توسعه نیافته، تغییر ساختار خانواده از پرجمعیت به تک‌نفره یا دو نفره، حمایت سنتی فرزندان از والدین سالمند را تضعیف کرده و بسیاری از سالمندان را در آینده به سمت مراقبت‌های خاص سوق خواهد داد.
پیری جمعیت همچنین چالش‌های اجتماعی، فرهنگی و حتی امنیتی به همراه دارد. کاهش جمعیت جوان می‌تواند پویایی فرهنگی، نوآوری و قدرت دفاعی کشور را تحت تاثیر قرار دهد. خالی شدن مدارس، کاهش متقاضیان دانشگاه و کمبود نیروی جوان در بازار کار تنها بخشی از تصویر آینده هستند. کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر روند فعلی ادامه یابد، تا کمتر از ۳۰ سال دیگر ممکن است یک سوم جمعیت ایران سالمند شود و حتی کاهش مطلق جمعیت در دهه‌های آتی رخ دهد.
این تحول نتیجه ترکیبی از برنامه‌های تنظیم خانواده در دهه‌های گذشته، افزایش تحصیلات زنان، شهرنشینی گسترده، هزینه‌های بالای فرزندآوری، مشکلات اقتصادی و تغییر معیارها بوده است. هرچند در سال‌های اخیر سیاست‌های تشویقی فرزندآوری پیگیری شده، اما تاثیر آن بر نرخ باروری هنوز محدود بوده است.
پیری جمعیت ایران یک بحران خاموش اما بسیار سریع است و با ادامه این روند کشور با چالش‌های اقتصادی و زیرساختی بیشتری مواجه خواهد بود. بدون اتخاذ سیاست‌گذاری جامع، بلندمدت و قابل اجرا شامل حمایت واقعی از خانواده، کاهش هزینه‌های فرزندآوری، اصلاح نظام بازنشستگی و سلامت این پدیده می‌تواند به یکی از بزرگ‌ترین موانع توسعه پایدار کشور تبدیل شود. زمان اقدام همین امروز است؛ فردا ممکن است دیر باشد.