آگاه: اعلام این تصمیم از سوی سیدرضا صالحیامیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در حاشیه مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب صورت گرفت. او با توصیف این مراسم به عنوان یکی از بزرگترین رویدادهای مردمی تاریخ معاصر ایران، گفت که وزارت میراث فرهنگی با توجه به ابعاد تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و تمدنی این رخداد، فرآیند ثبت ملی آن را آغاز کرده است تا این آیین به عنوان بخشی از حافظه تاریخی ملت ایران برای نسلهای آینده ماندگار شود. به گفته وزیر میراث فرهنگی، آنچه در مراسم تشییع رهبر شهید رخ داد، تنها یک اجتماع گسترده نبود، بلکه جلوهای از همبستگی ملی، سرمایه اجتماعی و پیوند مردم با هویت ملی و ارزشهای دینی به شمار میرفت.
صالحیامیری این حضور را «نمایش قدرت ملی ایران» توصیف کرد و گفت: مهمترین رکن قدرت ملی، مردم هستند و این حضور میلیونی، پیام روشنی از انسجام و وفاداری ملت ایران به جهانیان مخابره کرد.
اما این تنها رویدادی نیست که وزارت میراث فرهنگی قصد دارد آن را در فهرست میراث ناملموس کشور ثبت کند. همزمان، ثبت ملی تجمعهای شبانه مردم که از نخستین روزهای جنگ و بهویژه در ماه مبارک رمضان در شهرهای مختلف کشور شکل گرفت نیز در دستور کار قرار گرفته است؛ تجمعهایی که از دهم اسفند ۱۴۰۴ شروع شده و به یکی از گستردهترین آیینهای مردمی سالهای اخیر تبدیل شد و هنوز هم ادامه دارد.
بر اساس اعلام علی دارابی، معاون میراث فرهنگی کشور این برنامه در طول روزهای جنگ در ۴۰۰ شهر کشور برگزار شد و تنها در تهران، مردم در ۵۵ میدان به صورت همزمان گرد هم آمدند. او این اجتماعات را یکی از بزرگترین زنجیرههای انسانی کشور دانست و گفت: مقدمات ثبت ملی این رویداد به عنوان بخشی از میراث معنوی مردم ایران در حال انجام است و سند رسمی آن نیز بهزودی صادر خواهد شد. دارابی با تاکید بر اهمیت این اقدام گفت: هر کشوری به سرمایه اجتماعی خود، یعنی مردمش، میبالد و ثبت این رویداد نیز در واقع پاسداشت همین سرمایه اجتماعی است.
از تجمعهای شبانه تا آیینهای مردمی
تجمعهای شبانه از همان روزهای آغاز جنگ به صورت خودجوش در میدانها، خیابانها و فضاهای عمومی بسیاری از شهرهای کشور شکل گرفت. مردم پس از پایان فعالیتهای روزانه، شبها در کنار یکدیگر جمع میشدند، پرچمهای ایران را در دست میگرفتند، سرودهای ملی و حماسی میخواندند، نوحه و دعا برگزار میکردند، یاد جانباختگان را گرامی میداشتند و با شعارها و رجزخوانیهای جمعی، همبستگی خود را با مدافعان کشور اعلام میکردند.
این گردهماییها برخلاف بسیاری از مراسم رسمی، از دل جامعه شکل گرفت و در مدت کوتاهی به یک رفتار اجتماعی فراگیر تبدیل شد رفتاری که در شهرهای مختلف، با وجود تفاوتهای فرهنگی و جغرافیایی، الگوی مشترکی از همدلی و مشارکت مردمی را به نمایش گذاشت.
چرا این رویدادها میراث فرهنگی محسوب میشوند؟
برخلاف تصور رایج، میراث فرهنگی تنها به بناهای تاریخی، محوطههای باستانی یا اشیای موزهای محدود نمیشود بلکه بخش مهمی از ماموریت وزارت میراث فرهنگی، حفاظت از میراث ناملموس است میراثی که شامل آیینها، مراسم، سنتهای شفاهی، دانشهای بومی، هنرهای نمایشی و رفتارهای جمعی میشود. در واقع آنچه قرار است ثبت ملی شود، نه صرفا یک مکان یا یک ساختمان، بلکه یک تجربه جمعی و بخشی از هویت فرهنگی جامعه است تجربهای که اگر مستندسازی و ثبت نشود، ممکن است در گذر زمان دچار فراموشی یا تحریف شود. همانطور که خیلی از آیینها و مراسم ثبت ملی میشوند تا در یادها بمانند. از نگاه مسئولان وزارت میراث فرهنگی، آیین تشییع رهبر شهید و تجمعهای شبانه مردم نیز واجد همین ویژگی هستند، زیرا هر دو رویداد، جلوهای از مشارکت گسترده مردم، همبستگی اجتماعی و شکلگیری حافظه مشترک در یکی از مقاطع مهم تاریخ معاصر ایران به شمار میروند.
ریشههای تاریخی یک آیین
علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار، حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی، نیز این تجمعها را صرفا پدیدهای متعلق به امروز نمیداند. او معتقد است ریشه چنین رفتارهایی را میتوان در سنتهای دیرینه ایرانی، بهویژه آیینهای رزم و رجزخوانی جستوجو کرد.
به گفته او، فرهنگ ایرانی از گذشتههای دور، در بزنگاههای تاریخی، شاهد شکلگیری آیینهایی بوده که در آنها مردم با سرود، رجز، شعر و حضور جمعی، روحیه مقاومت و همبستگی را تقویت میکردند. ایزدی با اشاره به شاهنامه فردوسی، رجزخوانی را یکی از عناصر مهم ادبیات حماسی ایران دانسته و معتقد است تجمعهای شبانه مردم نیز ادامه همان سنت تاریخی در قالبی متناسب با شرایط امروز است. بر همین اساس، از دیدگاه متولیان میراث فرهنگی، این گردهماییها صرفا یک تجمع خیابانی نیست، بلکه نوعی آیین اجتماعی با پیشینه فرهنگی است که قابلیت ثبت در فهرست میراث ناملموس کشور را دارد.
همزمان با این اقدامات، وزارت میراث فرهنگی برنامه گستردهای را برای ثبت آثار و مکانهای مرتبط با جنگ نیز آغاز کرده است. به گفته مسئولان این وزارتخانه، هزاران مکان آسیبدیده در جریان جنگ به عنوان «مکان رویداد» شناسایی شدهاند و بررسی برای ثبت ملی آنها در حال انجام است. همچنین ثبت بیت رهبری، مدرسه شجره طیبه میناب و محل رویداد دشت مهیار اصفهان نیز در دستور کار قرار گرفته است. آنچه امروز در دستور کار وزارت میراث فرهنگی قرار گرفته، در واقع تلاشی برای حفظ روایت اجتماعی یکی از مهمترین مقاطع تاریخ معاصر ایران است. اگر این دو پرونده به ثبت ملی برسند، آیین تشییع رهبر شهید و تجمعهای شبانه مردم، علاوه بر جایگاه سیاسی و اجتماعی خود، به عنوان بخشی از میراث ناملموس ایران نیز شناخته خواهند شد؛ میراثی که قرار است روایتگر همبستگی، مشارکت و حافظه جمعی یک ملت برای نسلهای آینده باشد.
پیگیری برای درج واقعه دشت مهیار در تقویم
استاندار اصفهان از ادامه پیگیریها برای ثبت واقعه دشت مهیار به عنوان یکی از رخدادهای متفاوت جنگ تحمیلی اخیر در تقویم رسمی کشور خبر داد.
مهدی جمالینژاد در حاشیه جلسه شورای فرهنگ عمومی استان اصفهان در گفتوگو با رسانهها اظهار کرد: واقعه دشت مهیار به عنوان معجزه جنگ تحمیلی ۴۰ روزه از طریق کمیسیون فرهنگی مجلس برای ثبت در تقویم رسمی کشور پیگیری میشود. وی افزود: پیوستهای مرتبط با واقعه دشت مهیار از جمله منشور روایتگری و احداث موزه نیز در دستور کار قرار دارد. جمالینژاد حضور ممتد مردم در قرارهای شبانه را معجزه دیگری در دل جنگ عنوان کرد و گفت: این رویداد به دنبال بینش و بصیرت مردم منجر به احیای سرمایه اجتماعی در استان شده و باید آن را قدر بدانیم.
استاندار اصفهان بیان کرد: راهکارهای استمرار و تقویت حضور خودجوش مردم در قرارهای شبانه نیز از دیگر موضوعاتی بود که در این جلسه بررسی و در خصوص آن تصمیمگیری شد.
مکان رویداد حماسه شکست عملیات موسوم به «خشم حماسی» دشمن در منطقه دشت مهیار اصفهان، بهدلیل جایگاه ممتاز ملی و تاریخی، با اعلام وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در فهرست میراث ملی دفاع مقدس کشور به ثبت رسیده است. این تصمیم در پی رخدادهای نخستین ساعات روز یکشنبه ۱۶ فروردین ۱۴۰۵ اتخاذ شد؛ زمانی که در جریان یک عملیات متجاوزانه از سوی ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی، آسمان جنوب استان اصفهان شاهد فرود هواپیماهای آمریکایی در یک باند متروکه بود. این عملیات که در برخی محافل نظامی با عنوان «طبس ۲» شناخته میشود، با شکست راهبردی مواجه شد و بهعنوان نمونهای شاخص از ناکامی در تحقق اهداف عملیاتی دشمنان ارزیابی میشود. در جریان این رخداد، ایستادگی عشایر غیور منطقه بهرغم اینکه هدف تهاجم مستقیم دشمن قرار گرفتند؛ کمک مهمی به برهم خوردن معادلات پیچیده عملیاتی دشمن کرد.
منطقه دشت پرزان در شهرستان شهرضا، بهعنوان نماد عینی این حماسه ملی، گواه مقاومت مردانی است که با تکیه بر ایمان، انسجام اجتماعی و شناخت محیط، توانستند در برابر فناوریهای پیشرفته دشمن ایستادگی کنند. سرنگونی هواگردهای متجاوز در این منطقه، بهعنوان نقطه عطفی در تاریخ تقابل نامتقارن ایران با آمریکا و رژیم صهیونیستی تلقی میشود.
نظر شما