آگاه: در جریان جنگ تحمیلی سوم و حملههای رژیم صهیونیستی و آمریکا، بخشی از زیرساختهای ورزشی کشور در استانهای مختلف دچار آسیب شد. مطابق گزارش معاونت حقوقی، مجلس و امور استانهای وزارت ورزش و جوانان، ۲۸۷ مکان یا بخش ورزشی در ۱۸ استان کشور آسیب دیدهاند و برآورد اولیه نشان میدهد که برای بازسازی و احیای آنها ۱۰۱ هزار و ۳۷۷ میلیارد و ۱۰ میلیون ریال اعتبار مورد نیاز است.
گزارش جدید مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد آسیب به زیرساختهای ورزشی صرفا تخریب چند ساختمان یا سالن نیست. این خسارتها بر ورزش همگانی، فعالیت باشگاهها، استعدادیابی، آمادهسازی ورزشکاران قهرمانی و حتی برگزاری رویدادهای ورزشی اثر مستقیم گذاشته است. به همین دلیل، نحوه بازسازی این اماکن میتواند پیامدهایی فراتر از حوزه ورزش داشته باشد و بر سلامت عمومی و سرمایه اجتماعی نیز اثر بگذارد.
چالش اصلی این است که در شرایط محدودیت منابع، کدام پروژهها باید در اولویت قرار گیرند. آیا باید بیشترین بودجه به مجموعههایی اختصاص یابد که بیشترین خسارت مالی را دیدهاند یا آن دسته از اماکنی که بیشترین خدمات را به مردم ارائه میکردند؟ پاسخ گزارش روشن است اولویت باید بازگشت سریع خدمات ورزشی به جامعه باشد.
کانون خسارت در کدام استانهاست؟
بررسی پراکندگی جغرافیایی خسارتها نشان میدهد که آسیبها در ۱۸ استان کشور ثبت شده است. در میان آنها کرمانشاه با ۳۸ مکان آسیبدیده بیشترین تعداد را دارد. پس از آن تهران با ۳۷ مکان، هرمزگان با ۲۹ مکان، کردستان با ۲۷ مکان و ایلام با ۲۶ مکان قرار دارند. همچنین اصفهان، خوزستان و لرستان هر کدام ۲۱ مکان آسیبدیده داشتهاند.
در مجموع، پنج استان غربی کشور شامل کردستان، کرمانشاه، ایلام، خوزستان و لرستان دارای ۱۳۳ مکان آسیبدیده هستند که نزدیک به ۴۶ درصد کل اماکن آسیبدیده کشور را تشکیل میدهد. گزارش تاکید میکند که در این استانها، مسئله اصلی، اختلال در شبکه خدمات محلی و منطقهای ورزش است؛ در حالی که در تهران، به دلیل استقرار مراکز ملی و راهبردی، ماهیت خسارتها بیشتر با ورزش قهرمانی و کارکردهای ملی گره خورده است.
تفاوت بزرگ میان تعداد خسارت و ارزش خسارت
تفاوت میان تعداد اماکن آسیبدیده و ارزش مالی خسارتهاست. اگرچه کرمانشاه بیشترین تعداد اماکن آسیبدیده را دارد، اما سهم آن از اعتبار بازسازی کمتر از
نیم درصد برآورد شده است. در مقابل، تهران با ۳۷ مکان آسیبدیده، بیش از ۸۶ درصد کل اعتبار بازسازی را به خود اختصاص داده است. این اختلاف نشان میدهد که ارزش مالی سازهها، نوع کاربری و جایگاه ملی برخی اماکن ورزشی تهران باعث شده هزینه بازسازی آنها بسیار بیشتر از سایر استانها باشد.
بیشترین خسارت متوجه سالنهای چندمنظوره و سالنهای ورزشی بوده است فضاهایی که هر روز میزبان ورزشکاران، باشگاهها، مسابقات محلی و برنامههای ورزش همگانی هستند. ۱۳۲ سالن ورزشی آسیب دیدهاند که نزدیک به ۴۶ درصد کل اماکن خسارتدیده را تشکیل میدهند. پس از آن، ۸۹ ساختمان اداری و پشتیبانی، ۳۸ مجموعه ورزشی، ۲۰ استخر و هشت زمین روباز در فهرست خسارتها قرار دارند. این آمار نشان میدهد که بیشترین اختلال، نه در ورزش حرفهای بلکه در ورزش روزمره مردم رخ داده است. تعطیلی یک سالن چندمنظوره، تنها به معنای بسته شدن یک ساختمان نیست بلکه دهها کلاس آموزشی، تمرین باشگاهها، فعالیت هیاتهای ورزشی و مسابقات محلی را نیز متوقف میکند.
از سوی دیگر، خسارت به ساختمانهای اداری شاید مستقیما فعالیت ورزشی را متوقف نکند، اما روند برنامهریزی، پشتیبانی و مدیریت ورزش در استانها را با مشکل روبهرو میکند. درباره مجموعههای تخصصی، استخرها و کمپهای تمرینی نیز گزارش تاکید میکند که اهمیت آنها بیش از هر چیز به جایگاهی بستگی دارد که در شبکه ورزش قهرمانی یا ورزش همگانی دارند.
بازسازی از کجا باید آغاز شود؟
اگر تنها میزان خسارت مالی ملاک باشد، ممکن است بخش بزرگی از منابع صرف پروژههای گرانقیمت شود؛ در حالی که با هزینهای کمتر میتوان خدمات ورزشی را برای تعداد بیشتری از مردم احیا کرد.
به همین دلیل، پژوهشگران مرکز پژوهشهای مجلس در گزارش خود پیشنهاد میکنند معیار اصلی، «حجم خدمت از دسترفته» باشد یعنی بررسی شود تعطیلی هر مجموعه چه تعداد ورزشکار، باشگاه یا شهروند را از خدمات ورزشی محروم کرده و بازگشت آن چه میزان از این خدمات را دوباره فعال میکند. در این نگاه، ممکن است یک سالن محلی کوچک، از یک پروژه بزرگ اما کممراجعه، اولویت بیشتری برای بازسازی داشته باشد.
بازسازی نباید به معنای بازگرداندن صرف شرایط پیش از جنگ باشد. برخی مناطق حتی پیش از آسیبدیدگی نیز با کمبود سرانه ورزشی، ضعف زیرساخت و نابرابری در دسترسی به امکانات روبهرو بودند. اگر پروژههای بازسازی بدون توجه به این واقعیتها اجرا شوند، همان مشکلات گذشته دوباره تکرار خواهد شد.
از همین رو، پیشنهاد شده است که برنامه بازسازی با «سند ملی آمایش سرزمینی ورزش» هماهنگ باشد تا علاوه بر جبران خسارت، به توزیع متوازن امکانات ورزشی نیز کمک کند. در این الگو، ظرفیت، کاربری و حتی نوع اماکن بازسازیشده باید متناسب با نیاز واقعی هر منطقه تعیین شود، نه صرفا براساس آنچه پیش از جنگ وجود داشته است. این نگاه، بازسازی را از یک پروژه عمرانی صرف به برنامهای برای توسعه متوازن ورزش کشور تبدیل میکند؛ برنامهای که میتواند بخشی از کمبودهای تاریخی در مناطق کمتر برخوردار را نیز جبران کند.
وقفه در مسیر قهرمانان
در کنار ورزش همگانی، بخشی از خسارتها نیز متوجه مراکز تخصصی، کمپهای تمرینی و مجموعههایی شده که در آمادهسازی ورزشکاران حرفهای نقش دارند. گزارش هشدار میدهد که آسیب به این مراکز، تنها تعطیلی یک مجموعه نیست، بلکه میتواند روند استعدادیابی، تمرین تیمهای ملی و آمادهسازی ورزشکاران را با وقفه روبهرو کند.
از این رو، پیشنهاد شده است که در اولویتبندی بازسازی، جایگاه هر مجموعه در زنجیره ورزش قهرمانی نیز لحاظ شود تا مراکزی که نقش راهبردی در پرورش استعدادها دارند، سریعتر به چرخه فعالیت بازگردند. تجربه جنگ نشان داده که برخی اماکن ورزشی در شرایط بحران میتوانند علاوه بر کارکرد ورزشی، به عنوان محل اسکان موقت، پایگاه امدادرسانی یا مرکز پشتیبانی نیز مورد استفاده قرار گیرند.
مرکز پژوهشهای مجلس پیشنهاد میکند تمام پروژههای بازسازی با رعایت الزامات پدافند غیرعامل، مسیرهای خروج اضطراری، دسترسی ایمن و امکان استفاده دوگانه طراحی شوند تا در صورت بروز بحرانهای مشابه، این مجموعهها بتوانند در خدمت مدیریت بحران نیز قرار گیرند.
حفظ خاطره، بدون توقف خدمت
یکی از متفاوتترین پیشنهادها به اماکنی مربوط میشود که از جایگاه ملی یا هویتی برخوردارند. نویسندگان معتقدند در چنین مجموعههایی میتوان پس از بازسازی کامل، بخشی محدود و ایمن از آثار آسیبدیدگی را به عنوان یادمانی از آن دوره حفظ کرد. هدف از این اقدام، باقی گذاشتن خرابی یا جلوگیری از بازسازی نیست؛ بلکه ثبت بخشی از حافظه تاریخی ورزش کشور و تبدیل برخی مجموعههای شاخص به نمادی از مقاومت و بازگشت به شرایط عادی است.
همچنین پیشنهاد شده نظام تخصیص اعتبار نیز تغییر کند. در الگوی پیشنهادی، بودجه نباید صرفا براساس ارزش ریالی خسارت توزیع شود، بلکه باید به سمت پروژههایی هدایت شود که در کوتاهترین زمان، بیشترین خدمات ورزشی را احیا میکنند. باید وزارت ورزش و جوانان روند بازسازی را به صورت دورهای به کمیسیون فرهنگی مجلس گزارش کند؛ گزارشهایی که علاوه بر میزان پیشرفت فیزیکی، باید شامل تعداد اماکن بازگشته به بهرهبرداری، میزان خدمات احیاشده، اثر پروژهها بر سرانه ورزشی مناطق و میزان رعایت الزامات ایمنی و پدافند غیرعامل نیز باشد.
نظر شما