آگاه: انتشار ویدئویی که در فضای مجازی احسنت زیاد دارد اما شاید یک وجه مستورش برای دیگری غربی معنایی فراتر از آن را منتقل می‌کند. این معنا آن است که «تهمتن» شاهنامه ایرانیان، در قامت کهن الگوی مقاومت به نمایش درآمده و حال، با دست‌های موشکی مردم عراق نمادی را خلق می‌کند؛ نمادی با مضمون فرود آمدن دست بر پیکره متجاوز آمریکایی.
اما چرا «تهمتن» در منزلگاه‌های اربعینی برای مردم عراق معنا ساخته است؟
شاید پاسخ را باید در معنای مقاومت جست‌وجو کنیم.
از سال ۲۰۰۳ و از زمانی‌ که صدام به‌واسطه حمله آمریکا سقوط کرد؛ مشایه دوباره آغوش خود را برای مسافرانش گشود. اما چندی نگذشت که سایه امنیت بر آن کم‌رنگ شد و دغدغه دلدادگان حسینی براین امر تمرکز یافت. یک علت هم بیشتر نداشت و آن حضور نیروهای متجاوز آمریکایی و غربی در عراق بود. این دیگری، که متوجه نگاه‌های سنگین مردم به سمت خود بود تصمیم گرفت موضوع تامین امنیت عراق را به دولت- ملت این سرزمین اعطا نماید. اعطای این امتیاز چندان برای عراقی‌ها خوش‌یمن نبود چراکه گروه‌هایی تندرو از اسلام بانام داعش در عراق و سوریه مشغول تخم‌ریزی شدند. همین امر، مجدد مسئله تامین امنیت را برای تمام منطقه اولویت شماره یک قرار داد. شماره یکی که فرمانده قدس سپاه ایران، سردار سلیمانی سخت به آن مشغول شد و برابر این ماشین آدم‌کشی هسته‌های مقاومتی همانند زینبیون (لشکر پاکستانی‌ها)، فاطمیون (لشکر افغانستانی‌ها) و حشدالشعبی (لشکر عراق) و... تاسیس کرد. حشدالشعبی نقش اصلی در برقراری امنیت و مبارزه با داعش داشت، همین امر سبب شد که مفهوم جهاد و شهادت برابر آمریکا خلق شود. این مفهوم شاید از پیش وجود داشت اما اکنون در مقابل سیاست‌های آمریکا تعریف می‌شد که در زمان وزارت خارجه خانم رایس، با نقشه مشخص خاورمیانه جدید پیش می‌رفت. بزرگان عراقی این توطئه را درک کرده بودند و جهت سد شدن آن، خون‌های جوانان خود را در این راه تقدیم می‌کردند. بدین‌روی، از سال ۹۵ شمسی جاده نجف به کربلا منقش به تصاویر شهدای حشدالشعبی و دیگر گروه‌های مبارز، با جورچین آمریکایی شد. بنابراین، در همان سال‌ها کلمه مقاومت معنا گرفت که درواقع پاسخی بود به یک تهدید نزدیک و عینی.
امسال، بعد از جنگ ۴۰روزه و شهادت رهبر انقلاب، انگار این تصویر به نقطه کانونی خود نزدیک شده است. گویی آنچه تا دیروز بیشتر یک تجربه امنیتی بود، امروز دارد به یک فهم مشترک سیاسی و هویتی تبدیل می‌شود.
اینجا شاید لازم باشد از خودمان بپرسیم: این «ما»ی تازه‌ای که در حال شکل‌گیری است، در چه جغرافیایی تعریف می‌شود؟
برای پاسخ، باید یک قرن به عقب برگردیم.
جغرافیایی که امروز آن را «خاورمیانه» می‌نامیم، همیشه با همین صورت‌بندی وجود نداشته است. بنابر کتاب «صلحی که همه صلح‌ها را بر باد داد» باید گفت پس از جنگ جهانی اول، قدرت‌های اروپایی در سرزمین‌های این منطقه مرز کشیدند، دولت ساختند و نظمی تازه طراحی کردند؛ نظمی که بعدها «خاورمیانه» نام گرفت. حتی نام منطقه نیز از نسبت آن با اروپا ساخته شد. نکته‌ای که رهبر شهید در آبان ۱۴۰۱ به آن اشاره داشتند.
یعنی پیش از آنکه خطوطی روی خاک کشیده شود، یک نگاه بر ذهن‌ها حاکم شده بود؛ نگاهی که مرکز را جای دیگری می‌دید و این منطقه را در نسبت با آن تعریف می‌کرد.
این همان منطقه‌ای است که بعدها آمریکا با پروژه «خاورمیانه جدید» کوشید نظم آن را بار دیگر، این‌بار مطابق منافع خود، بازآرایی کند؛ از تغییر مرزها تا ساختن صورت‌بندی‌های تازه سیاسی و امنیتی.
رهبر شهید از دهه ۹۰ با کلیدواژه «غرب آسیا» به مقابله با آن رفتند؛ کلیدواژه‌ای که فقط یک نام نبود. مسئله، تغییر نقطه ایستادن بود. یعنی منطقه از چشم اروپا و آمریکا تعریف نمی‌شود بلکه از درون تاریخ، فرهنگ و پیوندهای مردم غرب آسیا به جهانیان معرفی خواهد شد.
اکنون، با تجربه اربعین «غرب آسیا»، امکان تولد دارد.
هنگامی‌که امروز، «تهمتن» ایرانی تبدیل به صوت و تصویر رهبر شهید در مواکب عراقی شده است، دیگر باید گفت که مقاومت اسلامی، هویت غرب آسیا را بازتولید کرده است.
هویتی که در آن مقاومت را تنها حصر در مرزهای ایران نکرده است، بلکه به نقطه اتصالی برای مردمانی تبدیل می‌شود که می‌توانند خود را در یک جغرافیای تاریخی و یک سرنوشت مشترک بازشناسی کنند. شاید از همین‌جاست که معنای آن تصویر عجیب روشن‌تر می‌شود.
تهمتن، که روزگاری قهرمان یک حماسه ایرانی بود، حالا در موکبی عراقی، برای مردمی دیگر هم حامل معنای مقاومت است.
این یعنی چه؟
یعنی شاید «غرب آسیا» پیش از آنکه روی نقشه متولد شود، در ذهن و رابطه انسان‌های این منطقه در حال تولد است. انسانی که دیگر نمی‌خواهد دیگری غربی برایش نام منطقه را انتخاب کند، مرزهایش را تعریف کند، دشمنش را تعیین کند و آینده‌اش را طراحی کند و شاید این همان نقطه‌ای باشد که اربعین امسال را از سال‌های قبل متمایز می‌کند.