آگاه: سینما گاهی فقط آینه‌ای برای بازتاب رنج نیست؛ گاهی خود به دادگاهی بدل می‌شود که پیچیده‌ترین و پنهان‌ترین سازوکارهای قدرت را به شهادت می‌طلبد. اتفاقی که در هشتاد و سومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز افتاد، یکی از همین لحظات نادر تاریخ معاصر سینما بود؛ جایی که نمایش جهانی یک اثر مستند، نه فقط اشک و شگفتی حاضران در جزیره لیدو، بلکه خشم افسارگسیخته و انتقام‌جویانه بالاترین مقامات تل‌آویو را برانگیخت. 

«نازا» چیست و صدای چه کسانی را به گوش جهان می‌رساند؟
مستند «نازا» (NAZA) به کارگردانی دو مستندساز نام‌آشنا، یووال آبراهام و ریچل زور ساخته شده است؛ همان چهره‌هایی که پیش‌تر برای هم‌کارگردانی اثر جسورانه «سرزمین دیگری نیست» (No Other Land) در کنار باسل عدرا جایزه اسکار را به خانه بردند. این بار اما اثر جدید آنها، با همراهی بخش مستند روزنامه گاردین، جیمز ویلسون و جاناتان گلیزر (کارگردان تحسین‌شده «منطقه مورد علاقه») در قامت تهیه‌کننده به ثمر نشسته است. 
عنوان فیلم برآمده از یک واژه هولناک اداری و نظامی است؛ «نازا» در ارتش اسرائیل، سرواژه‌ای رمزی برای تخمین رسمی «آسیب‌های جانبی» و پیش‌بینی تعداد شهروندان غیرنظامی—زنان و کودکانی—است که در جریان یک بمباران هوایی کشته خواهند شد. فیلم در طول سه سال، در تاریکی شب‌های پشت‌بام‌های تل‌آویو و در خفای کامل امنیتی فیلم‌برداری شده است. عوامل فیلم پای صحبت ۲۴ مقام نظامی و افسر اطلاعاتی اسرائیل نشسته‌اند که هویت و صدای آنها با تغییرات دیجیتالی استتار شده است. این افشاگری درونی نشان می‌دهد که نابودی محله‌ها، هدف قرار دادن خانه‌ها با تکیه بر سامانه‌های هوش مصنوعی (مانند لاوندر) و شنود آخرین کلمات کودکان پیش از شلیک، ناشی از «خطای انسانی» یا نافرمانی چند سرباز خودسر نبوده؛ بلکه با یک طراحی سیستماتیک و اداری روبه‌رو هستیم که تلفات غیرنظامیان را از پیش محاسبه و امضا کرده است.

شکستن رکورد طولانی‌ترین تشویق تاریخ ونیز 
اولین نمایش جهانی «نازا» در سالن اصلی جشنواره ونیز، جایی که تنها مستند حاضر در بخش رقابت اصلی بود، جوی سنگین و به‌شدت عاطفی ساخت. وقتی تیتراژ پایانی تمام شد، حاضران در سالن گرنده با تشویقی ممتد و سرسام‌آور به مدت ۲۴ دقیقه و نیم (نزدیک به ۲۵ دقیقه) ایستاده به تشویق سازندگان پرداختند؛ لحظه‌ای که به عنوان طولانی‌ترین ایستادن و دست زدن تماشاگران در تاریخ فستیوال ونیز ثبت شد و رکورد سال پیش فیلم «صدای هند رجب» را پشت سر گذاشت. در شب اختتامیه نیز هیات داوران ونیز این شجاعت مستند را بی‌پاسخ نگذاشت و جایزه ویژه هیات داوران را به این فیلم اهدا کرد.

انفجار خشم در تل‌آویو؛ از اتهام خیانت، تا زمزمه سلب تابعیت
اما این تشویق ایستاده و استقبال در ایتالیا، در سرزمین‌های اشغالی واکنشی از جنس تهدید، ارعاب و نفرت به همراه داشت. از ساعات اولیه بازتاب جوایز، دولتمردان و جریان‌های راست افراطی اسرائیل هجمه سنگینی علیه یووال آبراهام و ریچل زور به راه انداختند.
میکی زوهر، وزیر فرهنگ رژیم غاصب اسرائیل، در موضع‌گیری تند و بی‌سابقه‌ای در شبکه اجتماعی ایکس سازندگان را «خائن به وطن» خواند و مدعی شد آنها به خاطر گرفتن کف و سوت در مجامع غربی حاضر شده‌اند خاک خود را بی‌آبرو کنند. او تصریح کرد که بلافاصله پیگیری‌های قانونی را آغاز خواهد کرد تا تابعیت اسرائیلی این دو فیلمساز برای همیشه لغو شود. اندکی بعد، ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی، این فیلمسازان را «شرم و ننگ ملت» توصیف کرد و با ادبیاتی خشونت‌بار خواستار طرد آنها شد. ارتش اسرائیل نیز سراسیمه با انتشار بیانیه‌ای، ادعاهای درون فیلم را تحریف ‌شده خواند و اصالت شهادت نیروهای سابق خود را زیر سوال برد. 
این حجم از سراسیمگی و کینه‌توزی اتفاقی نیست. هنگامی که جنایت از زبان ناظران بیرونی گزارش می‌شود، متهم کردن راویان به سوگیری یا پیش‌داوری آسان است اما آنچه در «نازا» رخ داده، شهادت چرخ‌دنده‌های نظامی است. مستند نه به خشم حامیان، بلکه به صورت‌های بی‌نام افسرانی چشم دوخته که در آرامش اتاق‌های تاریک داده‌ها را بالا و پایین می‌کردند. تشویق بیست‌وپنج‌ دقیقه‌ای تماشاگران در ونیز، پیش از هرچیز پاسخی به همین واقعیت بود؛ تل‌آویو با فریاد زدن بر سر سازندگان و تهدید به باطل کردن گذرنامه‌شان، نشان داد ترسی که از فاش شدن حقیقت دارد، به‌مراتب فراتر از هر دست‌ زدن و مجسمه‌ای در یک جشنواره سینمایی است.