آگاه: اگرچه در آخرین روز تابستان همچنان گرمای هوا در سراسر کشور خودنمایی می‌کند اما پیش‌بینی‌های هواشناسی درباره بازگشت پدیده ال‌نینو و احتمال بارش‌های پاییزه سنگین در ایران، بار دیگر بحث درباره آمادگی کشور در برابر سیلاب و خطرات ناشی از بارش‌های ناگهانی را در مجامع کارشناسی مطرح کرده است. این در حالی است که بارندگی‌های چند هفته قبل در استان‌های شمالی کشور با آسیب‌های زیادی همراه بود به طوری که در آستانه بازگشایی فصل مدارس اعلام شد تنها ۶۶ مدرسه در استان مازندران خسارت ۴۵ میلیارد تومانی را متحمل شده‌اند و حالا باید در فرصتی محدود این اعتبارات برای راه‌اندازی مدارس آسیب‌دیده در نظر گرفته شود.
اما با مروری بر گذشته می‌توان به یاد آورد که بارندگی‌های سنگین مهر ۱۴۰۴ در شمال کشور، چه تصاویری از خود بر جای گذاشت. در بندر انزلی، سیلاب حدود ۹۳ میلیارد تومان خسارت وارد کرد و ۳۵ واحد مسکونی آسیب دید. در مازندران، به بیش از ۶ هزار واحد مسکونی در مناطق روستایی و شهری خسارت وارد شد، ۵۰۰ واحد تخریب شد و ۶۶ پل بزرگ آسیب دید. اما عجیب‌تر آنکه سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور، تیر سال ۱۴۰۳ اعلام کرده بود که مجموع خسارت سیل در سه سال پیش از آن حدود ۲۱ هزار میلیارد تومان بوده و بیشترین خسارات در حوزه زیربنایی و راه‌ها بوده است.
اما هر زمان که پیش‌بینی‌های هواشناسی درباره بارش‌های سیل‌آسا اعلام می‌شود، هشدارهای نارنجی از سوی ستاد مدیریت بحران کشور صادر می‌شود و اینکه دستگاه‌های امدادی باید در آماده‌باش کامل باشند و نکته مهم همین‌جاست که این هشدارها عمدتا بر مدیریت پس از وقوع حادثه متمرکزند، نه بر پیشگیری ساختاری. ماده ۲ قانون مدیریت بحران کشور، پیشگیری را «مجموعه اقداماتی با هدف جلوگیری از وقوع حوادث یا کاهش آثار زیانبار آن» تعریف کرده و سطح خطرپذیری جامعه را ارزیابی می‌کند. با این حال، در عمل، ساختارها همچنان پس از بروز خسارت به دنبال تامین اعتبار برای جبران تخریب‌ها هستند، نه سرمایه‌گذاری پیشدستانه.
شواهد موجود نشان می‌دهد که پیشگیری نه‌تنها ممکن، بلکه اقتصادی‌تر است. طبق نظر کارشناسان، اجرای عملیات آبخیزداری و آبخوانداری میزان خسارت وقوع سیل را بین ۵۰ تا ۷۰ درصد کاهش می‌دهد. تجربه‌های پیشین نشان می‌دهد که اجرای طرح‌های آبخیزداری در غرب مازندران و گیلان در سال‌های قبل توانست ۲۸۰ میلیون مترمکعب از حجم سیلاب را کنترل کند و خسارات در حوزه‌های تحت پوشش را نسبت به سایر حوزه‌ها به‌طور چشمگیری کاهش دهد. همچنین ایجاد ۲۲ هزار سازه آبخیزداری در استان همدان بارش‌های سهمگین سال‌های اخیر را تا حد بسیار زیادی کنترل کرده تا خسارت کمتری به مزارع و محیط‌های شهری و روستایی وارد شود.
اجرای طرح‌های مختلف آبخیزداری در استان‌هایی که تجربه سیلاب‌ها را داشته یا مستعد موارد مشابه طبیعی هستند، راهکار کاهش خسارت‌های سنگینی هستند که در نهایت به دوش دولت می‌افتد و نکته‌ای که نباید فراموش شود اینکه «هزینه پیشگیری، کسری از هزینه بازسازی است.» اما چرخه معیوب کنونی، منابع ملی را به جای ایمن‌سازی نقاط آسیب‌پذیر، صرف جبران تخریب‌های مکرر می‌کند. تغییر این رویکرد مستلزم آن است که مدیریت بحران کشور از «مدیریت واکنشی» به «مدیریت ریسک» گذار کند؛ رویکردی که ماده۲ قانون مدیریت بحران نیز بر آن تاکید دارد، اما در اجرا مغفول مانده است.