آگاه: مقدمات اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی همزمان با تصمیم دولت سیزدهم برای حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی در سال ۱۴۰۱ آغاز شد. در ادامه، کالابرگ به عنوان یکی از سیاستهای حمایتی و با اولویت اقشار نیازمند اجرا شد. اجرای این طرح طی چهار سال گذشته در سه فاز مورد بررسی قرار گرفت؛ فاز نخست از اسفند ۱۴۰۱ تا اردیبهشت ۱۴۰۳، فاز دوم از اسفند ۱۴۰۳ تا آذر ۱۴۰۴ و فاز سوم از دی ۱۴۰۴ آغاز شده است. فاز سوم با عنوان «تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم» اجرا شد.
هدف اعلامشده برای این فاز، ارتقای سطح مصرف اقلام اساسی خانوارهای کشور از طریق انتقال یارانه ارز ترجیحی از ابتدای زنجیره به انتهای زنجیره بود. اعتبار طرح نیز ماهانه به ازای هر نفر یک میلیون تومان تعیین شد.
در آخرین مرحله اجرای این طرح، حدود ۸۶ میلیون نفر در جامعه هدف قرار گرفتند که معادل پوشش ۹۴ درصدی کل جمعیت است. ۱۱ قلم کالا شامل برنج، روغن، ماست، پنیر، شیر، تخممرغ، گوشت قرمز، مرغ، حبوبات، ماکارونی و قند و شکر نیز در سبد کالابرگ قرار گرفتهاند. اما با افزایش اعتبار کالابرگ به یک میلیون تومان، میزان افزایش حمایت نسبت به مرحله قبل برای همه گروهها یکسان نبود.
در مورد سه دهک اول، اعتبار نسبت به مرحله قبلی ۳۸۰ هزار تومان افزایش پیدا کرد. برای دهکهای چهارم تا هفتم این افزایش ۶۵۰ هزار تومان بود و دهکهای هشتم تا دهم که پیش از این مشمول طرح نبودند، یک میلیون تومان اعتبار دریافت کردند. در مرحله قبلی، یعنی آذر ۱۴۰۴، اعتبار کالابرگ برای سه دهک نخست به ازای هر نفر ۶۲۰ هزار تومان و برای سایر دهکهای مشمول ۳۵۰ هزار تومان بود. بنابراین، اجرای اعتبار یک میلیون تومانی برای همه گروههای مشمول به معنای افزایش سطح حمایت بود، اما میزان افزایش برای دهکهای مختلف متفاوت شد.
۳۳۰ هزار فروشگاه در طرح
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در گزارش نظارتی با عنوان «گزارش نظارتی طرح کالابرگ الکترونیکی: بررسی عملکرد فاز جدید طرح با عنوان تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم»، عملکرد سومین فاز اجرای کالابرگ را به لحاظ مالی، میزان پوشش طرح، تغییرات قیمت کالاهای مشمول و منابع مورد نیاز برای ادامه اجرای آن بررسی کرده است. در این گزارش آمده که شبکه فروشگاهی کالابرگ در فاز جدید به حدود ۳۳۰ هزار فروشگاه رسید؛ از این تعداد، حدود ۱۳ هزار فروشگاه، فروشگاه زنجیرهای و مابقی فروشگاههای خرد هستند. تاکنون ۸۹۰۰ فروشگاه متخلف غیرفعال شدهاند. همچنین تا پایان سال ۱۴۰۴ بیش از ۹۸ درصد مشمولان در طرح مشارکت کرده بودند.
در ۶ مرحله نخست اجرای فاز جدید، تسویه حساب با فروشگاهها حداکثر ظرف ۲۴ ساعت انجام شده، اما در مرحله هفتم به دلیل اختلال در تامین منابع، تاخیر در تسویه ایجاد شده است. بر اساس اطلاعات دریافتی این مرکز، بدهیها تا ۳۱ تیر تسویه شده، اما میزان مطالبات فروشگاهها تا ۲۴ مرداد به حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان رسیده بود.
۶۰۸ هزار میلیارد تومان منابع
از دی ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵ در مجموع حدود ۶۰۸ هزار میلیارد تومان منابع برای طرح در اختیار دولت قرار گرفته است. این منابع برای پرداخت هفت مرحله کالابرگ، به ارزش حدود ۶۰۲ هزار میلیارد تومان، کفایت داشته است. بخشی از منابع اولیه طرح نیز از محل برداشت ۲.۵ میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی تامین شده است. در چهار ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۵ نیز مجموع منابع طرح، با در نظر گرفتن منابع برداشتشده از صندوق توسعه ملی، حدود ۳۵۸ هزار میلیارد تومان برآورد شده است. این رقم برای پرداخت چهار مرحله اعتبار یک میلیون تومانی به حدود ۸۶ میلیون نفر، معادل ۳۴۴ هزار میلیارد تومان، کافی بوده است.
با این حال، مرکز پژوهشها به موضوع عدم تحقق برخی منابع و تاثیر آن بر امکان افزایش اعتبار کالابرگ پرداخته است. بر اساس گزارش، در چهار ماهه ابتدایی سال، عملکرد منابع طرح کالابرگ حدود ۱۲۹ هزار میلیارد تومان بوده که با برآورد ۳۵۸ هزار میلیارد تومانی منابع اختلاف قابل توجهی دارد.
سبد غذایی گرانتر شد
هزینه تامین این سبد غذایی خانوار از دی ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد قیمت این سبد که در دی ۱۴۰۴ حدود ۲۲ میلیون و ۶۰۳ هزار تومان بود، در مرداد ۱۴۰۵ به حدود ۳۷ میلیون و ۹۱۵ هزار تومان رسید. یعنی ۶۷ درصد افزایش!
روند ماهانه قیمت نیز نشان میدهد هزینه سبد از ۲۲.۶ میلیون تومان در دی به ۲۷.۸ میلیون تومان در بهمن، ۲۸.۹ میلیون تومان در اسفند، ۳۱.۵ میلیون تومان در فروردین، ۳۴.۶ میلیون تومان در اردیبهشت، ۳۶.۴ میلیون تومان در خرداد، ۳۶.۶ میلیون تومان در تیر و ۳۷.۹ میلیون تومان در مرداد رسیده است. در همین فاصله، اعتبار یک میلیون تومانی کالابرگ افزایش پیدا نکرده و در نتیجه سهم آن از هزینه تامین سبد کاهش یافته است. این اعتبار در دی میتوانست ۴۴ درصد هزینه سبد را پوشش دهد، اما این میزان در مرداد به ۲۶ درصد رسیده است. مرکز پژوهشهای مجلس در بخش دیگری از گزارش به ماده ۳ آییننامه تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم اشاره کرده است. براساس این ماده، افزایش هزینه ناشی از تغییر قیمت اقلام سبد باید به صورت فصلی و از طریق افزایش اعتبار جبران شود. اما تاکنون دو نوبت بازنگری و افزایش اعتبار، یعنی در فروردین و تیر ۱۴۰۵ انجام نشده است.
بیش از ۶۰۰ هزار میلیارد تومان برای نیمه دوم سال
ادامه اجرای طرح کالابرگ در ۶ ماه باقیمانده سال ۱۴۰۵ به بیش از ۶۰۰ هزار میلیارد تومان منابع نیاز دارد. مرکز پژوهشها برای منابع هدفمندی یارانهها در سال ۱۴۰۵ دو سناریوی خوشبینانه و بدبینانه را بررسی کرده است. در سناریوی بدبینانه، مجموع منابع هدفمندی حدود هزار و ۴۸۰ هزار میلیارد تومان و در سناریوی خوشبینانه حدود دو هزار و ۵۱ هزار میلیارد تومان برآورد شده است. بنابراین اعتبار کالابرگ برای دهکهای پایین که در دورههای قبل از مبلغ بیشتری برخوردار بودند و همچنین افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی باید تا ۶۰ درصد افزایش پیدا کند و برای سایر گروهها نیز با توجه به وضعیت منابع، افزایش اعتبار به صورت پلکانی انجام شود.
یک شیوه دیگر برای کالابرگ
مرکز پژوهشها در پایان به ماده ۲ آییننامه تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم نیز اشاره کرده است. براساس این ماده، اعتبار طرح باید به دو شیوه «اعتبار خرید کالا» و «کالایی» ارائه شود؛ در حالی که تاکنون شیوه دوم فعال نشده است. فعال شدن این شیوه میتواند در شرایط افزایش قیمت اقلام اساسی، امکان محدود کردن افزایش اعتبار به اقلام مشخص را فراهم کند. البته اجرای این روش نیازمند ایجاد زیرساخت فنی و هماهنگی با شرکتهای تامینکننده کالا و فروشگاههای زنجیرهای است.
در مجموع، گزارش نظارتی مرکز پژوهشهای مجلس درباره فاز جدید «تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم» نشان میدهد که کالابرگ در فاز جدید از نظر تعداد مشمولان، شبکه فروشگاهی و میزان مشارکت گسترش پیدا کرده و در هفت مرحله اجرا شده است؛ اما همزمان افزایش هزینه سبد غذایی، ثابت ماندن اعتبار یک میلیون تومانی و نیاز به تامین بیش از ۶۰۰ هزار میلیارد تومان منابع برای ادامه طرح، سه مسئله اصلی پیش روی ادامه این سیاست حمایتی عنوان شدهاند.
نظر شما