آگاه: این تصمیم پرسشهای بسیاری برانگیخت و مقامهای آذربایجانی نه تنها با اخراج دانشآموزان و معلمان زن محجبه از مدارس، اقدامات خود را علیه آنها افزایش دادهاند، بلکه فعالان آذربایجانی معترض به این ممنوعیت را نیز دستگیر و زندانی کردهاند. اتهامات رسمی آذربایجان علیه این هفت نفر، به ویژه عبدالله امام اوغلو، عالم دینی ترکیه و رئیس انجمن اوزگوردر نیز غیرعادی و شامل تحریک افکار عمومی برای تغییر اجباری قانون اساسی، گسترش نفرت و دشمنی مذهبی و سرنگونی حکومت بود.
این اتهامات گویای درک ناقص از دموکراسی در جمهوری آذربایجان و تضاد مدل سیاسی سکولار آن با مفاد قانون اساسی خود است. گرچه قانون اساسی این کشور دولت سکولار را تاسیس میکند، اما آزادی مذهب و بیان را نیز تضمین کرده است. همچنین، این اتهامات نشاندهنده وضعیت نامطلوب ساختار قضایی و تبعیت قوه قضاییه از دستورات دولتی است. طبق دادههای سال ۲۰۲۶ خانه آزادی، آذربایجان در شاخص استقلال قضایی و چندین شاخص مرتبط با آزادی بیان، رسانهها و انتخابات نمره صفر کسب کرده است. طبق اعلام دفتر دادستانی کل آذربایجان، حکم بازداشت بینالمللی برای این هفت شهروند ترکیه به دلیل مطالب و پستهایی منتشر شده که آنها در شبکههای اجتماعی و وبسایتهای مختلف منتشر کرده بودند. به ادعای مقامهای آذربایجانی، این محتواها شامل دعوت به خشونت و افراطگرایی بودهاند. رسانههای حامی دولت ترکیه با بیان این موضوع، محدودیتهای حجاب در آذربایجان را یادآور سیاستها و اقداماتی دانستند که ۲۸ فوریه ۱۹۹۷ موسوم به کودتای پستمدرن در ترکیه اجرا شد و با محوریت فرماندهان ارتش ترکیه با هدف زیر فشار گذاشتن و سرنگونی دولت اسلامگرای وقت رقم خورده بود.
بحران فقط حجاب نیست
تحولات اخیر بین باکو و آنکارا نشان میدهد این بحران محدود به جلوگیری از حجاب دانشآموزان و بانوان معلم در آذربایجان یا اختلاف بر سر قوانین پوشش مدارس نیست.
این بحران پس از حملات مقامهای آذربایجانی به ترکیه و به دنبال آن، طرح اتهاماتی علیه هفت شهروند ترکیه به وسیله دفتر دادستان کل آذربایجان، صدور غیابی حکم بازداشت آنها و قرار دادن آنها در فهرست افراد تحت تعقیب بینالمللی به دلیل انتشار سخنرانیهای حاوی محتوای افراطی، وارد مرحله حساستری شده است. اماماوغلو، عالم ترکیهای نوشت: به دلیل سخنرانی در کنفرانس مطبوعاتی در مقابل سفارت آذربایجان در آنکارا برای اعتراض به ممنوعیت حجاب، رژیم علیاف حکم بازداشت بینالمللی من را صادر کرده است.
همچنین، آذربایجان با اعلام ۳۱ شهروند ترکیه به عنوان عنصر نامطلوب و ممنوعیت ورود آنها به این کشور، تنشها را افزایش داد. مقامهای آذری این تصمیم را با استناد به اظهارات افراد توجیه میکنند که به باور آنها حاکمیت، امنیت ملی و نظم قانون اساسی آذربایجان را هدف قرار میدهد و نفرت و خشونت را تحریک میکند.
پیشتر آذربایجان از نحوه حمایت آنکارا از آذربایجان در آزادسازی منطقه قرهباغ کوهستانی انتقاد کرده بود. منتقدان در باکو باور دارند مانند هر کشور دیگری سلاحهای ترکیه را خریداری کرده و نقش ترکیه در عملیات نظامی، حضور فرماندهان ارتش ترکیه در آذربایجان در جنگ و نقش پهپادهای بایراکتار را کماهمیت جلوه دادند.
علیاف نیز اعلام کرد کشورش هزینه این پهپادها را پرداخته است، در حالی که نظامیان ترک مسئول راهاندازی آنها بودهاند. اختلافات میان باکو و آنکارا ابعاد تازهای به خود گرفته و رو به وخامت گذاشته است. بهطوریکه برخی رسانههای جمهوری آذربایجان، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه را متهم کردهاند در جریان آخرین سفر خود به باکو و در دیدار با چهرههای اپوزیسیون، در پی تحریک شورش علیه دولت الهام علیاف بود. در همین راستا وبسایت نزدیک به نهاد ریاستجمهوری آذربایجان، این سفر را به اتهامات گستردهتری پیرامون فعالیت نهادهای وابسته به ترکیه در خاک آذربایجان مرتبط دانست. با وجود تکذیبهای رسمی مقامهای ترکیه، این وبسایت با انتشار گزارشی پرسید: آیا آذربایجان نیز با تلاش نهادهای وابسته به ترکیه برای انجام کودتا و ایجاد هرجومرج در کشور مواجه شده است؟ گزارش این رسانه همچنین حزب عدالت و توسعه (AKP) را متهم کرد به وسیله سازمانهای غیردولتی وابسته، در تلاش برای گسترش ایدئولوژی اسلامگرایانه خود در این کشور است. این گزارش همچنین ادعا کرد سازمان اطلاعات ترکیه از این نهادها برای دخالت در امور داخلی سایر کشورها استفاده و احتمالا فیدان در سفر خود دستورالعملهایی در این زمینه صادر کرده باشد. گلوبال اینفو، یکی دیگر از وبسایتهای خبری آذربایجان، ترکیه را به دنبال کردن سیاست نئوعثمانی در منطقه متهم و ادعا کرد، آنکارا با باکو به عنوان کشور تابع و نه شریک برابر رفتار میکند. طبق گزارش میدلایستآی، آذربایجان از ترکیه خواسته تا حسابهای کاربری و صفحات شبکههای اجتماعی هدایتکننده کمپینهای موضوع حجاب در داخل این کشور را مسدود کند.
روابط با رژیم صهیونیستی
رابطه نزدیک بین آذربایجان و اسرائیل نیز عامل مهمی در درک متغیرهای منطقهای پیرامون تنشهای اخیر بین باکو و آنکاراست و این مقوله، رژیم صهیونیستی را به بخشی از این مناقشه سیاسی تبدیل میکند.
باکو و تلآویو همکاری راهبردی در زمینههای تسلیحات، فناوری امنیتی و انرژی را ادامه میدهند. آذربایجان با وجود حمایت ترکیه به وسیله پهپادهای بایراکتار، به پهپادها و سامانههای تسلیحاتی اسرائیل از جمله تسلیحات مورد استفاده در جنگ قرهباغ، متکی بوده است. بنابراین، تصمیم برای محدود کردن حجاب، انتقاد برخی محافل ترکیه را برانگیخت که سکولاریسم باکو را به نزدیکی روزافزون آن با اسرائیل مرتبط میدانستند. از همین روی، تلآویو به نقطه اختلاف در روابط ترکیه و آذربایجان تبدیل شد. همزمان با تیره شدن روابط ترکیه و اسرائیل بر سر جنگ غزه، همکاریهای نزدیک باکو و تلآویو به موضوعی حساس در محافل سیاسی و رسانهای ترکیه تبدیل شد. به طوری که برخی رسانههای حامی دولت ترکیه، اعمال محدودیتهای حجاب در آذربایجان را نشانهای از نزدیکی بیشتر این کشور به اسرائیل دانستند.
در مقابل، به گزارش پایگاه اوراسیانت، حزب حاکم آذربایجان نوین این اتهامات را قاطعانه رد کرد و آن را تلاشی در جهت تحریف ماهیت روابط باکو و تلآویو خواند. طبق استدلالهای مذکور، موضع تند آذربایجان در قبال ترکیه به اتحاد این کشور با اسرائیل و کشورهای متخاصم با ترکیه مرتبط است.
راسیم موسیبیگوف، نماینده مجلس آذربایجان حتی درباره اسرائیل، ترکیه را تهدید کرد و گفت: ما قصد نداریم روابط سودمند خود با اسرائیل را به خاطر چند نفر مختل و روابط خود را با تلآویو تضعیف کنیم، زیرا این روابط بر پایههای محکمی بنا شدهاند که نمیتوان آن را تضعیف کرد.
نظر شما